بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

ابوبکر مخزومی
اَبوبَکر مَخزومی دارای شهرت به راه و روشِب قریش(درگذشت۹۳-۹۵ق) از تابعین و فقیهان هفت‌گانه مدینه بود. وی در مکه با امام حسین(ع) دیدار کرد و از آن حضرت خواست تا به کوفه نرود. وی ادله این خیرخواهی را، خویشاوندی تیتر کرد چراکه هر دو از خویشان قریش مسجد قبا مشهد بودند.

میلاد و درگذشت
ابوبکر مخزومی از فقهای هفت‌گانه اهل سنت[یادداشت ۱] در مدینه و بزرگان قریش بود. وی در طی خلافت قدمت بن خطاب دیده به جهان گشود و در سال ۹۳ یا این که ۹۴ و یا این که ۹۵ق آدرس مسجد قبا مشهد درگذشت.[۱]

اسم، نسب و آوازه
درباره اسم و لقب ابوبکر مخزومی اختلاف میباشد؛ در تهذیب التهذیب آمده میباشد که بعضی اسمش را محمد و لقب‌اش را ابوبکر و برخی دیگر اسمش را ابوبکر و لقب‌اش را ابوعبدالرحمان گفته‌اند. ابن حجر گفته ابوبکر نام و لقب وی رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۲]

بابا ابوبکر، عبدالرحمن بن حارث بن هشام بود.[۳] هر یکسری در بعضا منابع از او با اسم ابوبکر بن حارث بن هشام نیز حافظه گردیده است.[۴] حارث بن هشام از خاندان بنی‌مخزوم بود که به همدم برادرش ابوجهل در نزاع بدر در صف مشرکان حضور داشت، در‌این پیکار ابوجهل کشته شد و حارث گریزو فرار کرد.[۵] وی همینطور در نبرد احد نیز در صف مشرکان بود و در فتح مکه اسلام شماره تلفن مسجد قبا مشهد آورد.[۶]

به جهت انتسابش به قوم بنی‌مخزوم به ابوبکر مخزومی آوازه داشت. همینطور به گفته ابن حجر عسقلانی زیرا زیاد نماز میخواند عموم او‌را راهب قریش می‌نامیدند.[۷]

ملاقات با امام حسین (ع)
ابوبکر مخزومی در حادثه کربلا در مکه با امام حسین(ع) دیدار کرد و از روی خیرخواهی از آن‌حضرت خواست تا از رفتن به کوفه پشیمان گردد. وی عامل خیرخواهی خویش را خویشاوندی با امام حسین(ع) تیتر کرد و بی‌وفایی عموم کوفه را نسبت به امام علی(ع) و امام حسن(ع) به آن‌حضرت یادآور شد. امام حسین از خیرخواهی وی قدردانی کرد. علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار شیعی قرن چهارم قمری، متن گفتگوی وی و امام حسین(ع) را گزارش نموده است.[۸]

داستان
ابوبکر مخزومی از راویان حدیث اهل‌سنت به‌شمار می‌رود. وی از پدرش، ابوهریره، عمار بن یاسر، نوفل بن معاویه، عایشه، ام سلمه، ام معقل اسدی، عبدالرحمن بن فرمانبردار، ابی‌مسعود انصاری و دیگرافراد داستان نموده است. همینطور راویانی زیرا زهری، قدمت بن عبدالعزیز و حکم بن عتیبه از وی قصه کرده‌اند. احادیث وی در منابع اهل‌سنت آمده و بعضا از رجالیان اهل‌سنت اورا ثقه دانسته‌اند: مبنی بر گزارش ابن حجر، ابن حبان او‌را در شمار ثقات آورده میباشد.[۹] ولی در منابع شیعی به گفتگوی وی با امام حسین اشاره گردیده‌است.[۱۰]

پانویس
ابن حجر، تهذیب التهذیب، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۲۸.
ابن حجر، تهذیب التهذیب، ۱۴۰۴ق-۱۹۸۴م، ج۱۲، ص۲۸.
ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳۲۷؛‌ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ۱۴۰۴ق-۱۹۸۴م، ج۱۲، ص۲۸.
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۵۶.
ابن بنده البر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۰۱.
ابن بنده البر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۰۲.
ابن حجر، تهذیب التهذیب، ۱۴۰۴ق-۱۹۸۴م، ج۱۲، ص۲۸.
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۵۶.
ابن حجر، تهذیب التهذیب، ۱۴۰۴ق-۱۹۸۴م، ج۱۲، ص۲۸.
برای مثال نگاه فرمائید به:‌ مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۵۶.
یادداشت

ابوایوب انصاری
خالد بن زید بن کُلَیب بن نجار دارای اسم و رسم به ابوایوب اَنصاری (درگذشته ۵۲ق/۶۷۲م) از صحابه فرستاده اکرم(ص) و از اصحاب و شیعه ها امام علی(ع) مسجد قبا مشهد بود.

او در بیعت دوم عقبه کمپانی کرد و فرستاده(ص) بعد از مهاجرت به مدینه در منزل وی ساکن شد. ابوایوب در غزوات رسول(ص) مانند بدر و احد و مبارزه‌های امام علی(ع) همانند صفین، نهروان کمپانی داشت. ابو ایوب از اشخاصی بود که در طول فرستاده(ص) به گردآوری قرآن پرداخت و در اخراج منافقان از مسجد مدینه پیش آدرس مسجد قبا مشهد گام بود.

وی بعداز قتل عثمان از اول اشخاصی بود که با امام علی(ع) بیعت کرد و بعد از نزاع نهروان از سوی امام علی(ع) حکم کننده مدینه شد. او در پیکار مسلمان‌ها با رومیان رزرو مسجد قبا مشهد حضور داشت.

علمای اهل سنت او‌را ثقه میدانند؛ ولی رجالیون شیعه فقط به مدح او اکتفا کرده‌اند. راویانی همانند ابن عباس، براء بن عازب، جابر بن سمرة از او داستان نقل کرده‌اند. ابو ایوب در سرودن شعر حاذق بود و اشعاری در مبارزه صفین شماره تلفن مسجد قبا مشهد سروده بود.

نسب
خالد بن زید بن کُلَیب بن نجار با لقب ابوایوب نسبش به نجار میرسد که متعلق به فامیل خزرج بوده میباشد. مادرش دختر سعدبن قیس بن عمرو بن امرؤالقیس و همسرش دختر زید بن اثبات بود.[۱] به گفته ابن سعد وی پسری به اسم عبدالرحمن داشته که نسلی از وی باقی نمانده میباشد.[۲]

رویدادها اصلی معاش
کمپانی در بیعت دوم عقبه
ابوایوب یک کدام از هفتاد تنی بود که در بیعت دوم عقبه با نبی(ص) قسم بستند که دست از مدد او برندارند.[۳] نصر بن مزاحم منقری او‌را یکی‌از بزرگان انصار و از شیعه ها امام علی(ع) دانسته میباشد.[۴]

۱۵۰ حدیث به ابوایوب منسوب شده، ولی بخاری و مسلم تنها بر ۷ حدیث ماجرا گردیده از وی، حادثه دارا‌هستند.[۵]

صاحب خانه نبی(ص)
آنچه ابوایوب را در دیده مسلمانها تبارک ساخته، فرود وارد شدن فرستاده(ص) به خانه وی به رغم پافشاری بسیار دیگر افراد بعداز مسافرت به مدینه بوده میباشد. از این رو مورخان به واقعه از وی تحت عنوان مهماندار نبی(ص) حافظه کرده‌اند.[۶] به گفته بلاذری[۷]، رسول اسلام(ص) ۷ ماه، تا اتمام ساختمان مسجد و خانه، در منزل او سکونت کرد. مسعودی[۸] این زمان را ۱ ماه بیان نموده است.

منزل ابوایوب در مدینه پیوسته گزینه التفات مسلمان ها بوده میباشد، چنانکه در آنجا مکتب‌ای برای مذهب‌ها اربعه ساخته شد که به شهابیه آوازه یافت و در آن، موضع فرود وارد شدن شتر رسول(ص) را که بدان مَبروکه می‌گفتند، معین ساخته و بدان تبرک می‌جستند.[۹]

مدافع وصایت علی(ع)
ابوایوب بعد از رحلت نبی(ص) یاور با ۱۱ صحابی دیگر، به حمایت از خلافت و وصایت علی بن ابی طالب(ع) برخاست.[۱۰] از این رو ابن اثیر[۱۱] او را از خاصیت اصحاب علی(ع) شمرده میباشد.

در مجموعه عده کنندگان قرآن
نوشته‌ی علمیٔ مهم: قرآن § گردآوری و تدوین قرآن
بخاری[۱۲] او‌را برای مثال پنج بدن از انصار می‌شمارد که در حین فرستاده اکرم(ص) به گردآوری قرآن پرداختند.

کانال العهد

کانال ماهواره‌ای اَلْعَهد (به عربی: قَناةُ العهد الفَضائیة)، راءس رسانه‌ای تیم عصائب اهل الحق در عراق میباشد. این کانال در سال ۲۰۰۸م فعال‌سازی شد و دفتر کار مهم آن در بغداد جای‌دارد. مقصود این رسانه، پیگیری خبر‌ها و تحولات عراق و آجل آن میباشد و رویدادهای حوزه‌ را نیز منعکس می‌نماید. کانال العهد به‌ادله رغبت سیاسی و مذهبی و به‌جهت راه و روش حرفه ای در ایجاد کرد نرم افزار‌های متنوع، بین مخاطبان عراق و دنیا عرب، نقش ویژه‌ای جاری ساختن کرده و در صحنه رسانه‌ای هم محبوبیت و نفوذ دارااست. دامنه اینترنت‌وب سایت اینترنتی العهد در سال ۲۰۲۱م از سوی وزارت دادستانی ایالات متحده مصادره شد و به‌برهان تأثیرگذاری بر انتخابات آمریکا، در دست گرفتن بودجه‌های این کانال نیز از طرف دولت ایالات متحده انجام یافته مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی کلی
کانال ماهواره‌ای العهد، شاخه رسانه‌ای عصائب اهل الحق از تیم‌های شبه‌نظامی شیعه در عراق میباشد[۱] و یکی مهم ترین کانال‌های ماهواره‌ای برای پیگیری تحولات سیاسی در عراق به‌شمار آدرس مسجد قبا مشهد می‌رود.[۲]

محتوای این رسانه تلویزیونی، گونه های اپلیکیشن‌های سیاسی، مذهبی و فرهنگی میباشد که با دقت بر مسائل عراق و ناحیه ارائه می‌گردد و در جهت‌گیری‌های سیاسی، موضع‌ها خاصی را اتخاذ می‌نماید که گزینه تامین سازمان عصائب میباشد. کانال العهد از روش ماهواره و وب پخش میشود که دسترسی آن را برای بینندگان در باطن عراق و اکثری از کشورهای عربی تسهیل رزرو مسجد قبا مشهد می‌نماید.[۳]

این رسانه فی مابین بینندگان عراقی و عرب‌گویش، به‌ویژه آنها که میل‌های سیاسی و مذهبی دارا هستند، از محبوبیت برخوردار‌است. کانال العهد در صورت‌دادن به ذهن ها همگانی و گزارش حوادث نقش ویژه‌ای اعمال کرده و در صحنه رسانه‌ای عراق و حیطه، نفوذ ملموسی شماره تلفن مسجد قبا مشهد داراست.[۴]

تأسیس
کانال ماهواره‌ای العهد به‌تیتر شاخه رسانه‌ای عصائب اهل الحق و بخشی از بنیاد رسانه، تمدن و هنر این سازمان در دسامبر ۲۰۰۸م راه اندازی شد. مدیرکل این کانال، سَناد اَلْحَمدانی میباشد و محل کار مرکزی آن در حیطه کَرّاده در بغداد واقع گردیده،[۵] البته در دیگر بخش ها عراق نیز دفترها و شعبه‌هایی داراست.[۶] مقصود و دیده‌انداز کانال العهد، ارائه محتوای رسانه‌ای عینی و متنوع میباشد که تحولات عراق و آتی آن را منعکس می‌نماید.[۷]

آقا ضیاء عراقی

ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به‌ آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان دارای اسم و رسم اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش به‌شمار آورده‌اند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد قبا مشهد اویند.

معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (پاد شاه‌آباد) چشم به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) پر اسم و رسم به آخوند وسیع بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خان دایی‌های وی آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.

او در شب دو‌شنبه ۲۸ ذی‌القعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن بقعه امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای اسم و رسم به باب العماره به خاک رزرو مسجد قبا مشهد امانت شد.[۲]

علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها فقهی را در زادگاهش، نزد بابا و تعدادی بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. بعد از آن به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی استفاده نمود. عاقبت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. برخی از اساتید وی شماره تلفن مسجد قبا مشهد عبارتند از:

محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیب‌الله رشتی
فتح‌الله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم گفت و گو بود.[۳]

درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور می‌یافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین اعتقاد میباشد که در طول سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از لحاظ درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس می‌کردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کرده‌میباشد که دو نفر را دیدم که از دید ذکر نظیر نداشتند که یکی آن ها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیة‌الله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]

شاگردان

اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
ده‌ها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به مرتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارت‌اند از:

سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنه‌ای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمس‌آبادی
سید حسین آل‌علی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و بعداز آن‌ها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]

اثر ها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کرده‌میباشد که مهمترین آن ها مقاله ها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار ذیل میباشد:

تألیفات

مقاله‌ها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیع‌المکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحاب‌العدم‌الازلی
رسالة فی‌ اللباس‌المشکوک
روائع‌الامالی فی فروع‌العلم‌الاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتاب‌البیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء تفصیل تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع

المحاسن (کتاب)

المحاسن از کتاب‌های روایی شیعه تاثیر احمد بن محمد بن خالد بَرقی متوفای ۲۷۴ق میباشد. او از عالمان شیعه میباشد و کتابش به «محاسن برقی» آوازه داراست. برقی، تیم روایاتی را با موضوعات گوناگون از قبیل فقه و خلق و خوی در‌این کتاب گرد مسجد قبا مشهد آورده میباشد.

مؤلف کتاب
نوشته ی علمیٔ مهم: احمد بن محمد بن خالد برقی
ابوجعفر احمد بن محمّد بن خالد بن بنده الرّحمان بن علی برقی از راویان و فقیهان شیعه در قرن سوم هجری و از یاران امام جواد(ع) و امام هادی(ع)میباشد هرچند در سندها جان دار، سندی پر‌نور به دیده نمی خورد که گواه بر قصه بی‌واسطۀ وی از این دو امام باشد. تاریخ ظریف به دنیاآمدن وی معین وجود ندارد البته وی احادیث اندکی را بی‌واسطه از ابن ابی عمیر (متوفی۲۱۷ق) آدرس مسجد قبا مشهد و بزنطی

(متوفی۲۲۱ق) نقل کرده در حالی که احادیث بی‌واسطه‌اش از ابن فضّال(متوفی۲۲۴ق) و حسن بن دوست داستنی (متوفی۲۲۴ق) بسیار میباشد و از این رو می‌قدرت در نظر گرفتن زد که ولادتش بعداز ۲۰۰ق بوده میباشد. جز این کتاب، یکسری تاثیر دیگر در حدیث، جغرافیا و جز آن به برقی نسبت داده‌اند.

اعتبار کتاب
این کتاب از منابع روایی قدیمی شیعه میباشد و اعتباری بسیار نزد علمای شیعه داراست و بعضا آن را در ستون کتاب ها اربعه شمرده‌اند. کتاب محاسن از منابع اصلی کافی، معتبرترین کتاب روایی شیعه، نوشتن ثقة الاسلام کلینی میباشد و او بسیار از محاسن، ماجرا نقل رزرو مسجد قبا مشهد نموده است.[۱]

سخنان بزرگان درباره کتاب
روضه خوان صدوق در تدوین کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه از کتاب محاسن به کارگیری نموده است. وی در پیشگفتار کتاب می‌نویسد: «اینجانب روایات این کتاب [اینجانب لایحضر] را از منابع مطمئنی دریافت کرده‌ام که فی مابین فقهای شیعه مشهورند و فقها بدانها استناد و به آنان مراجعه می‌نمایند؛ مانند... کتاب المحاسن نوشته احمد بن ابی مخلوق اللّه شماره تلفن مسجد قبا مشهد برقی.»[۲]
ابن ادریس حلی در پایان کتاب السرائر در قسمت مستطرفات، محاسن را از اصول روایی آیتم اتکا شیعه دانسته میباشد.[۳]
حکم کننده نورالله شوشتری این کتاب را تحت عنوان پنج‌مین کتاب دارای اعتبار شیعه و در ستون کتاب ها اربعه شمرده میباشد.[۴]
محمدتقی مجلسی بابا علامه مجلسی در تفصیل فارسی بر کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه میگوید: «کتاب محاسن نزد ما میباشد و چنان‌که مشایخ نقل کرده‌اند، مؤلف آن بسیار تعالی، ثقه و مُعتَمَدٌ علیه(آیتم اتکا) بوده میباشد و آنچه حال از کتاب جانور میباشد، شاید ثُلث(یک سوم) آن باشد.»[۵]
ابواب کتاب
اصل کتاب المحاسن دسته بزرگی مشتمل بر حدود صد نصیب (یا این که کتاب) بوده و از آن با تفسیر «کتاب ها المحاسن» حافظه کرده‌اند.[۶] این کتاب تیم کاملی از احادیث شیعی با موضوعات متعدد مثلا فقه و علل شرعیه، آداب، حکمت، توحید و اصول و فروع آئین بوده میباشد.

آنچه از این کتاب به دست ما رسیده فقط بخشی از این جامع حدیثی، حاوی ۲۶۰۴ حدیث در ۱۱ کتاب به تفصیل تحت میباشد:

کتاب الأشکال و القرائن، مشتمل بر روایاتی که در آن ها اعداد ۳ تا ۱۰ بکار رفته و همینطور وصایای نبی(ص) و اهل بیت(ع) آن حضرت.(۵۱ حدیث)
کتاب اجر الأعمال، دربرگیرنده روایاتی درباره ثواب و مشوق اشکال اجرا نه.(۱۵۲ حدیث)
کتاب عقاب الأعمال، روایاتی پیرامون گناه و مجازات گونه های ایفا ناپسند.(۱۴۳ حدیث)
کتاب الصَفوَة و النور و الرّحمة، دربرگیرنده روایاتی درباره رده و جایگاه فرستاده آفریدگار(ص) و اهل بیت(ع) آن حضرت و شیعه‌ها آنها.(۲۰۱ حدیث)
کتاب مصابیح الظُلَم، در بر دارای مباحث آشنایی و معرفت حق.(۴۶۷ حدیث)
کتاب العِلَل، دربرگیرنده علل احکام فقهی.(۱۳۰ حدیث)
کتاب السفر، مشمول احکام و روایاتی درباره مسافرت.(۱۶۰حدیث)
کتاب المَآکل، پیرامون احکام خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها.(۹۷۹ حدیث)
کتاب الماء، دربرگیرنده احکام آب‌ها.(۱۱۴ حدیث)
کتاب المَنافع، مشمول احکام استخاره و مشورت کردن.(۳۳ حدیث)
کتاب المَرافق، دربرگیرنده احکام خانه و نظافت و وسایل رفت و آمد.(۱۷۴ حدیث)[۷]
اول ماجرا کتاب المحاسن از امام راستگو(ع) درباره دعا، شکر و تکیه میباشد. در فرازی از آن امام راستگو(ع) به معاویة بن وهب فرمود: ای معاویه آن را که سه چیز قسمت گشته از سه چیز بی قسمت نمانده میباشد کسی که را توفيق دعا داده گردیده مستجاب شدن دعایش نیز داده گردیده و هر كه را موفقیت سپاسگزاری نعمت داده گردیده ارتقاء نعمت نیز نصیبش گشته میباشد و آن را که تکیه داده گردیده به اعمال امور و کفایت کارها معاش‌اش دست یافته میباشد.كه خدای متعال در قرآن‌اش می‌فرمايد: هر کس بر پروردگار تکیه نماید آفریدگار او‌را بس میباشد(آیه ۳ سوره جدایی) و می‌فرمايد: در شرایطی‌که سپاسگزای كردید بطور حتم نعمتم را بر شما افزون کنم(آیه ۷ سوره ابراهیم) و می‌فرمايد: از اینجانب بخواهيد(دعا نمایید) تا دعایتان را مستجاب کنم.(آیه ۶۰ سوره غافر) [۸] داستان آخری کتاب از امام درست گو(ع) در باره حکم به کار گیری از دندان گوسفند به مکان دندانی که از بشر افتاده میباشد که امام فرمود در شرایطی‌که گوسفند ذبح فقاهتی گردیده باشد اشکالی ندارد. [۹]

قدمت بن عبدالعزیز

عُمَر بن عَبدالعَزیز بن مَجاری (۶۳-۱۰۱ق) هشتمین خلیفه اموی بود که از سال ۹۹ قمری تا سال ۱۰۱ قمری حکومت کرد. طرز حکومتی او با دیگر خلفای بنی امیه گوناگون بود، از این‌رو اهل سنت نقل کرده‌اند که امام باقر(ع) اورا محجوب بنی‌امیه خوانده میباشد؛ هرچند سازه به روایتی دیگر، به خیال نشستن در جایگاهی که حق امامان شیعه بوده، در اسمان‌ها لعن مسجد قبا مشهد شد‌ه‌است.

وی به مقطع دو سال و نیم خلافت کرد و برای مثال شغل های او در روزگار خلافتش، پرهیز از سب علی(ع)، بازگرداندن فدک به فرزندان فاطمه، برداشتن ممنوعیت نگارش حدیث و رد مظالمی بود که از سوی خاندانش به عموم گردیده بود. او همینطور قبل از خلافت که از سوی ولید بن عبدالملک خلیفه وقت، حکم کننده مدینه بود، مسجد النبی را پیشرفت بخشید و حجره همسران نبی را درون مسجد قرار آدرس مسجد قبا مشهد اعطا کرد.

قدمت بن عبدالعزیز در سال ۱۰۱ قمری در خُناصِرَه درگذشت و در دیر سمعان دفن شد. بقعه وی در سوریه جای‌دارد.

فامیل
قدمت بن عبدالعزیز بن مروان بن حکم در سال ۶۱ قمری،[۱] یا این که سال ۶۲ قمری[۲] یا این که ۶۳ قمری دیده به جهان گشود.[۳] لقب وی ابوفحص بود[۴] پدرش عبدالعزیز بن مروان بن حکم و مادرش، ام عاصم دختر عاصم بن قدمت بن خطاب بوده میباشد.[۵] عبدالملک بن مروان خلیفه وقت، (حک: سال ۶۵ قمری-سال ۸۶ قمری) عموی قدمت بن عبدالعزیز در اواخر خلافت خویش در سال ۸۵ قمری بعد از درگذشت بابا قدمت، اورا از مدینه فراخواند و دخترش فاطمه را به همسری وی رزرو مسجد قبا مشهد درآورد.[۶]

نبو
تبارنامه بنی‌امیه
امیه
عاص ابی‌العاص حرب ابی‌عمرو
سعید عفان حکم ابوسفیان ابی‌معیط
عبدالله خالد عثمان مروان حنظله یزید معاویه عتبه شماره تلفن مسجد قبا مشهد ام‌حبیبه عقبه
عبدالعزیز عبدالملک محمد یزید ولید ولید ام‌کلثوم
قدمت یزید سلیمان ولید هشام مروان دوم معاویه
ولید یزید ابراهیم
قبل از خلافت
بنی امیه
حاکمان
تیتر زمانٔ سلطنت
معاویه بن ابی سفیان ۴۱-۶۰
یزید بن معاویه ۶۰-۶۴
معاویة بن یزید ۶۴-۶۴
مروان بن حکم ۶۴-۶۵
عبدالملک بن مروان ۶۵-۸۶
ولید بن عبدالملک ۸۶-۹۶
سلیمان بن عبدالملک ۹۶-۹۹
قدمت بن عبدالعزیز ۹۹-۱۰۱
یزید بن عبدالملک ۱۰۱-۱۰۵
هشام بن عبدالملک ۱۰۵-۱۲۵
ولید بن یزید ۱۲۵-۱۲۶
یزید بن ولید ۱۲۶-۱۲۶
ابراهیم بن الولید ۱۲۶-۱۲۷
مروان بن محمد ۱۲۷-۱۳۲
وزیر و وزرا و امرای سرشناس
مغیرة بن شعبه ثقفی • زیاد بن ابیه • عمرو عاص • مسلم بن عقبه مری • عبیدالله بن زیاد • حجاج بن یوسف ثقفی
رویدادهای اصلی
صلح امام حسن • اتفاق عاشورا • حادثه حره • حریق‌زدن کعبه • قیام مختار
نبو
عبدالملک بن مروان در سال ۸۵ قمری حکومت «خناصره» (حیطه‌ای در حلب)[۷] را به وی سپرد.[۸] ولید بن عبدالملک، در سال ۸۷ قمری حکومت مدینه را به قدمت بن عبدالعزیز سپرد[۹] و او‌را امیر حج کرد،[۱۰] اما در سال ۹۳ قمری سازه به درخواست حجاج بن یوسف از حکومت مدینه عزل شد.[۱۱] حجاج در طومار‌ای به ولید یادآور گردیده بود که «بی‌دینان و اختلاف‌جویان و شورشیان عراقی از عراق به مدینه و مکه پشتیبانی می برند و این دستور مایه وهن میباشد».[۱۲]

وی در عصر حکمرانی بر مدینه، مسجد النبی را نوسازی کرد و توسعه و گسترش بخشید.[۱۳] در سال ۸۸ قمری ولید بن عبدالملک، قدمت بن عبدالعزیز را مأمور کرد که مسجدالنبی را بسط دهد و حجره‌های همسران رسول(ص) در مسجد قرار گیرند.[۱۴]

بعداز مرگ ولید بن عبدالملک در سال ۹۷ قمری، قدمت بن عبدالعزیز بر لاشه وی نماز خواند.[۱۵] در عصر سلیمان بن عبدالملک (سال ۹۶ قمری تا سال ۹۹ قمری) قدمت مشاور وی بود[۱۶] و بعد از مرگ سلیمان، بر لاشه وی نیز نماز خواند.[۱۷]

خلافت
قدمت بن عبدالعزیز در سال ۹۹ قمری بعد از سلیمان بن عبدالملک به خلافت رسید و تا سال ۱۰۱ قمری به برهه زمانی دو سال و نیم حکومت را در اختیار داشت.[۱۸] سلیمان بن عبدالملک سازه به گفته خودش برای پرهیز از فتنه، قدمت بن عبدالعزیز را جانشین خویش قرار اعطا کرد[۱۹] و بعداز وی، یزید بن عبدالملک به خلافت رسید.[۲۰] به گفته طبری، وی بعداز وصال به خلافت آیه استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) را بر گویش سرازیر کرد.[۲۱] و در سخنان خویش ابتدا خلافت اعلام‌کرد: «پس از قرآن هیچ کتابی و پس از حضرت محمد (ص) هیچ پیامبری وجود ندارد. اینجانب حکم دهنده نیستم، بلکه اجرا کننده هستم. بدعتگذار نیستم، بلکه تابع هستم».[۲۲]

آقا جمال خوانساری
برای دیگر کاربردها خوانساری را ملاحظه کنید.
آقا جمال خوانساری
داده ها شخصی
اسم بی نقص جمال الدّین محمد بن حسین بن محمد خوانساری
کنیه آقا جمال خوانساری
تاریخ وفات ۱۱۲۵ق
محل دفن گورستان تخت فولاد
شهر وفات مسجد قبا مشهد اصفهان
فامیل
سرشناس پژوهشگر خوانساری(بابا)
داده ها علمی
استادان پژوهشگر خوانساری • محمد باقر سبزواری
شاگردان آقا محمد اکمل اصفهانی • ملا رفیع مشهدی • میرکبیر
اذن ماجرا از محمدتقی مجلسی
تألیفات کلثوم ننه • رساله‌های مستقل‌ای در ابواب فقه • ترجمه و آدرس مسجد قبا مشهد حاشیه ها کتاب‌های دینی و کلامی
بقیه سر گروهی حوزه درس دادن اصفهان
عمل‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی رابطه و مشورت کردن به شاهان صفوی
اجتماعی منصب قضاوت

محمد بن حسین بن جمال‌الدّین خوانساری پر اسم و رسم به آقا جمال خوانساری (درگذشت ۱۱۲۵ق)، از شاگردان مجلسی اولیه و از علمای شیعه در قرن دوازدهم قمری بود. از او اثراتی در علم ها متفاوت به عنوان مثال فقه و حرف بر مکان باقی مانده میباشد، کتاب کلثوم ننه تاثیر وی میباشد. آقا محمداکمل اصفهانی (بابا وحید بهبهانی) و ملا رفیع مشهدی از شاگردان وی بوده‌اند.صرفا گستردن جان دار بر غرر الحکم، گستردن آقا جمال خوانساری میباشد که به خواست پادشاه پادشاه حسین صفوی کتابت رزرو مسجد قبا مشهد یافت.

نسب، اسم و درگذشت

مرقد آقا جمال و پدرش آقاحسین خوانساری در توکل آقاحسین خوانساری در تخت فولاد
آقا جمال فرزند آقاحسین خوانساری میباشد. تاریخ میلاد او در مشت وجود ندارد البته با اعتنا اشاره افندی اصفهانی به اقامت پدرش، در اصفهان[۱]، می‌اقتدار از آن شهر تحت عنوان محل تولد او صحبت ذکر کرد. نصرآبادی[۲] و محمدباقر خوانساری[۳] از هجرت آقاحسین نخست جوانی و قبل از بلوغ به اصفهان حرف گفته‌اند. اسم او محمد و آوازه او آقا جمال میباشد. او در ۲۶ رمضان در سال ۱۱۲۵ق درگذشت.[۴] او‌را در آرامگاه پدرش، که توسط سلطان سلیمان صفوی در تخت فولاد اصفهان درست شده بود، به خاک شماره تلفن مسجد قبا مشهد سپردند.[۵]

تحصیلات
آقا جمال خوانساری، در حوزه علمیه اصفهان نزد پدرش آقاحسین خوانساری و خالو‌اش پژوهشگر سبزواری مولف ذخیرة المعاد فی گستردن الارشاد و محمدتقی مجلسی درس خواند و آن‌گاه در به عبارتی‌جا به درس دادن علم ها عقلی و نقلی پرداخت.

آقاجمال از علمای طراز اولیه و مدرّسان پررنگ آن زمانه اصفهان شمرده می شد و سر گروهی حوزه درس دادن اصفهان را بر ذمه داشت.[۶] علمایی زیرا آقا محمداکمل اصفهانی، بابا وحید بهبهانی ،جعفر بن حسین خوانساری (میر کلان) و ملا رفیع مشهدی از شاگردان او بودند.

جایگاه روایی
بیان شده که از محمدتقی مجلسی اذن نقل‌ حدیث داشته میباشد.[۷] اردبیلی اورا دارنده مقامی بلند و از راویان فقه خوانده میباشد.[۸] روحانی یوسف بحرانی مالک الحدائق الناضرة اورا از مشایخ خویش در نقل حدیث برشمرده میباشد.[۹]

اثر ها

تصویر روی جلد کتاب کلثوم ننه
آقا جمال دارنده اثرها میباشد که برخی از آن ها به چاپ رسیده و به طور تقریبً همگی آن ها در کتابخانه‌های کشور‌ایران (و بعضیً خارج از کشور‌ایران) مو جود میباشد. این اثرها عبارتند از: عقایدالنساء یا این که کلثوم ننه، کتابی طنزآمیز در انتقاد دینداری عامیانه و باورهای خرافی رایج فی مابین زنان در عصر صفویه میباشد. این کتاب دیرین‌ترین گواهی مکتوب درباره خلق، آداب و رسوم زنان عامی کشور ایران میباشد. خرافه‌ستیزی، علت نوشتن بوده میباشد. کتاب به لهجه‌های انگلیسی، فرانسوی و ترکی آذربایجانی ترجمه شد‌ه‌است.[۱۰] دیگر اثرها وی عبارت میباشد از:

اصول الدّین
اعتقادات
تاج التّراجم یا این که موائدالرّحمن
ترجمه «الفصول المختارة اینجانب العیون و المحاسن» نوشته سید مرتضی
ترجمه مفتاح الفلاح نوشته روحانی بهایی
الشرح الجريد للتجريد الجمالية لآقا جمال الخوانساري [۱۱]
التعليقات علی تفصیل اللمعة الدمشقيه[۱۲]
حاشیة علی تفصیل المختصر الحاجبی (جمال الدين عثمان بن قدمت المعروف بابن الحاجب المالكي المتوفى ۶۴۶ ق) [۱۳]
حاشیة علی الشفاء
ترجمه و گستردن غررالحکم آمدی
ردیّه بر «رساله ابطال الزمان الموهوم» تألیف پژوهشگر داماد [۱۴]
رساله در جبر و تفویض
رسالة فی صلوةالجمعة
رسالة فی الطینة
رسالة فی کراهة العادات و انها باعتبار وصفها لا بذاتها
رساله در نیت
مُنْشَآت.
شغل اجتماعی -سیاسی

جوابیه جمال خوانساری، درباره به کارگیری از قبله‌نما. این جوابیه در جواب به استفتا دربار صفوی درج شده میباشد.[۱۵]
آقا جمال خوانساری نزد شاهان صفوی جایگاه ویژه‌ای داشت. مشورت کردن وی در مراسم بر تخت‌نشستن سلطان شاه‌حسین صفوی، برای گزینش روضه خوان‌الاسلام، سبب به گزینش میرمحمدصالح خاتون‌آبادی در سال ۱۱۱۵ق در اصفهان شد؛ وی به یار محمدباقر خاتون‌آبادی، پادشاه‌حسین را در مهاجرت به مشهد در ۱۱۱۹ق ملازمت و همراهی کردند و در دادن خلعت به وی در ۱۱۲۰ق نقش داشت.[۱۶] وی همینطور مدتی منصب قضاوت را بر ذمه داشت[۱۷] و بر پیکر علامه مجلسی نماز گزارد.[۱۸]

بعضا از شاهان صفوی، ترجمه یا این که گستردن بعضا از کتاب ها‌ عربی اورا درخواست می‌کردند.[۱۹] و گاهی سوال‌های دینی و اعتقادی را با وی فی مابین می‌گذاشتند؛ که در جواب به آنان رسائلی به وسیله وی تألیف شوید. رساله خمس و رساله مزار و ترجمه و گستردن غرر الحکم و درر الکلم (کتاب) به امر پادشاه پادشاه حسین صفوی از این مثال میباشد. [۲۰]این تفصیل فقط تفصیل مو جود بر غرر الحکم، میباشد که به گستردن آقا جمال خوانساری دارای اسم و رسم میباشد. [۲۱] این گستردن خلال توضیح مفهومی و ترجمه لغوی روایات، آکنده‌از فواید متفاوت کلامی، حدیثی، ادبی، اخلاقی، تفسیری، فقاهتی، فلسفی و... میباشد.

این کتاب را انتشارات دانش کده طهران با پیشگفتار، تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین مُحدِّث اُحافظه موقتَاو چاپ نموده است.[۲۲]

پانویس

اوس بن اثبات خزرجی
وس بن اثبات خزرجی صحابه انصاری نبی اسلام(ص) که در غزوه احد به شهیدشدن رسید. سازه بر گفته بعضا مفسران، آیه هفتم سوره نساء که درباره یک کدام از مسائل ارث میباشد، بعداز شهیدشدن وی درباره تقسیم میراثش نازل مسجد قبا مشهد گردیده‌است.

شخصیت‌شناسی
اوس بن اثبات بن منذر، اخوی حسان بن اثبات- شعر سرا پر اسم و رسم بعدازظهر نبی(ص)- میباشد. او از قوم و قبیله بنی عمرو بن صاحب، از تیره بنی نجار و وابسته به خویشاوندان خزرج بود. وی در بیعت عقبه دوم حضور داشت[۱] و با سفر رسول(ص) به مدینه، در شمار انصار قرار گرفت.[۲] وی در منزل خویش در مدینه، صاحبخانه عثمان بن آدرس مسجد قبا مشهد عفان شد.[۳]

سازه بر عهد دارای شهرت، اوس در غزوه احد شهید گردیده است.[۴] قصه دیگری هم او‌را از مجاهدین بدر و احد و خندق معرفی کرده و وفات او‌را در زمان خلافت عثمان بن عفان رزرو مسجد قبا مشهد دانسته میباشد.[۵]

ماجرای ارث
مفسران قرآن کریم ومهربان، در تعبیر و تفسیر آیه هفتم سوره نساء، به اوس بن اثبات و نزول این آیه بعداز شهید شدن او پرداخته‌اند. بر این پایه، ترسیم نا آگاهی آن بوده که همسر و فرزندان خردسال، از ارث محروم بوده[۶] و زنان و دختران، سهمی از ارث نمی‌برده‌اند.[۷] بعداز شهیدشدن اوس، پسرعموهای او کل اموال او را تصرف کردند[۸] و همسر اوس که سه دختر خردسال داشت، به نبی(ص) مراجعه کرد. فرستاده(ص) به پسرعموهای اوس دستورداد که تا ابلاغ وحی در‌این زمینه،‌ از تصرف در به جا مانده اوس پرهیز نمایند.[۹] آن ها به حرف رسول(ص) شغل کردند؛ تا این‌که آیه هفتم سوره نساء نازل شماره تلفن مسجد قبا مشهد شد.[۱۰] [یادداشت ۱]

جستارهای متعلق
حسان بن اثبات
شداد بن اوس
پانویس
ابن هشام، السیرة‌ النبویة، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۱۰۱.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۰۳.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۵۵.
ابن عبد و بنده البر،‌ الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ص۱۱۷.
ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۴۳۳ق، ص۸۳.
طباطبایی،‌ المیزان، ۱۴۳۰ق، ج۴، ص۲۹۹- ۳۰۱.
طبرسی،‌ مجمع البیان،‌ ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۱۹؛ سود کاشانی، الصافی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۹۲.
ثعلبی،‌ تعبیروتفسیر ثعلبی، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۲۶۰.
ابن جوزی، زاد المسیر، ۱۴۲۳ق، ص۲۵۹.
قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۴۲۷ق، ج۶، ص۷۸.
سوره نساء، آیه ۷، ترجمه عبدالمحمد آیتی.
یادداشت

ابراهیم عقیل
ابراهیم عَقیل (۱۹۶۲-۲۰۲۴م) دارای اسم و رسم به «حاج‌عبدالقادر» و «حاج‌تحسین»، فرمانده نظامی پررنگ حزب‌الله لبنان بود که گردان رضوان را تأسیس کرده بود. وی از طراحان عملیات‌ها برای حزب‌الله بود و بارها علیه رژیم صهیونیستی مبادرت نظامی کرده بود. مثلا عمل‌های وی، نبرد ۳۳ روزه با اسرائیل بود. وی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۳، در‌پی حمله هوایی ارتش اسرائیل به لبنان، مسجد قبا مشهد ترور شد.

معاش
ابراهیم عقیل در دسامبر ۱۹۶۲م در حوزه‌ مقبره لبنان دیده به جهان گشود و از بنیانگذاران مقاومت اسلامی در دهه ۱۹۸۰ در لبنان بود.[۱] ابراهیم عقیل در نبرد ۳۳ روزه لبنان و اسرائیل نیز نقش مهمی اجرا میکرد و توانسته بود با تاکتیک‌های جنگی، برای ارتش اسرائیل بحران‌آفرین باشد. وی همینطور نقش محوری برای رابطه در میان حزب‌الله لبنان و نیروهای حماس بود.[۲] وی به کنیه «حاج‌عبدالقادر»[۳] و «تحسین» آدرس مسجد قبا مشهد شناخته میشد.[۴]

مقام در ساختار حزب‌الله

ابراهیم عقیل در کنار سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان
ابراهیم عقیل، عضو یکی هسته‌های پنج نفری در نزدیکی عِماد مُغنیه از استارت عملیات نظامی حزب‌الله لبنان بود.[۵] عقیل پس از فواد شُکُر، دیگر فرمانده حزب‌الله لبنان، بالاترین منزلت فرماندهی نظامی در حزب‌الله را برعهده داشت.[۶] وی از سال ۲۰۰۸م سمت دستیاری دبیرکل در کارها عملیات حزب‌الله را ذمه ‌دار شد.[۷] وی همینطور فرماندهی یگان رضوان را ذمه ‌دار بود.[۸] بعد از ترور فواد شکر، ابراهیم عقیل تحت عنوان مسئول اداره عملیات ویژه حزب‌الله منصوب شد. وی همینطور در «مجلس شورا»، خوب‌ترین بنیان نظامی حزب‌الله، عضویت رزرو مسجد قبا مشهد داشت.[۹]

ترور
دولت ایالات متحده برای ترور یا این که ارائه اطلاعاتی که به ترور یا این که دستگیری او سبب گردد، ۷ میلیون دلار محرک گزینش کرده بود.[۱۰] به نقل از برخی منابع، ابراهیم عقیل در انفجار پیجرهای حزب‌الله در شهریور ۱۴۰۳ش، مصدوم گردیده بود و بعداز مدتی از مریض خانه مرخص شد.[۱۱] روز ۳۰ شهریور ۱۴۰۳ش، نیروی هوایی ارتش اسرائیل به مقر اساسی حزب‌الله در ضاحیه جنوبی در حومه بیروت حمله کرد. در‌این حمله ۱۶ نیروی حزب‌الله مثلا ابراهیم عقیل به شهید شدن رسیدند.[۱۲] وی ۱ مهر ۱۴۰۳ش در لبنان، تشییع و در آرامستان روضة الشهیدین بیروت شماره تلفن مسجد قبا مشهد دفن شد.[۱۳]

برخورد‌ها به ترور
حزب‌الله لبنان در بیانیه‌ای قانونی، شهید شدن اورا تأیید کرد و از سرویس ها وی تعریف‌و‌تمجید نمود.[۱۴] نعیم قاسم نائب رئیس وقت دبیرکل حزب‌الله لبنان، در سخنرانی خویش از انتقام در آجل‌ای مجاورت از نیروهای صهیونیستی خبر اعطا کرد.[۱۵] حرکت حماس فلسطین نیز با صدور بیانیه‌ای، ترور ابراهیم عقیل را محکوم کرد و وعده خون‌خواهی اورا بخشید.[۱۶] علی‌اکبر ولایتی مشاور آیت‌الله خامنه‌ای،[۱۷] محمدباقر قالیباف مدیر مجلس شورای اسلامی[۱۸] و عباس عراقچی وزیر امورخارجه کشور ایران در پیام‌های غیروابسته‌ای، شهید شدن ابراهیم عقیل را تسلیت گفته یا این که به آن برخورد آرم دادند.[۱۹] در برخورد‌های دربین‌المللی، کشورهایی زیرا کشور ایران و یمن، این ترور را محکوم کردند و نماینده کشور‌ایران در سازمان ملل نیز بدین ترور برخورد آرم بخشید.[۲۰]

اصحاب ایکه
اصحاب اَیکَه قومی میباشد که در قرآن، به‌استدلال معدود‌فروشی و بت‌پرستی شماتت گردیده است. برپایهٔ منابع تفسیری و حدیثی، اصحاب ایکه دعوت پیامبرشان، شعیب(ع) برای غربت از گناهان و به‌ویژه نادر‌فروشی را نپذیرفتند و کوشیدند آن را متوقف نمایند. در غایت، آنان به‌وسیله عذاب الهی نابود شدند. اصحاب ایکه در مسیر تجاری حجاز به شام معاش می‌کردند. اسم اصحاب ایکه چهار توشه در قرآن آمده مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی و رده
اصحاب اَیْکَه قومی بودند که در حیطه‌ای به اسم ایکه[یادداشت ۱] در مسیر تجاری حجاز به شام، معاش می‌کردند.[۱] ایکه آبادیِ معروفی مجاورت مَآیین بود.[۲] کلمه و واژه «اصحاب الایکه» چهار توشه در قرآن آمده میباشد: نشانه‌ها ۷۸ سوره حجر، ۱۷۶ سوره شعراء، ۱۳ سوره ص و ۱۴ سوره ق.[۳] به گفته مفسران، این فامیل به‌منجر فسادهای گوناگون ملامت شدند و دعوت پیامبرشان شعیب(ع) را نپذیرفتند.[۴] آنها بعد از تکذیب پیامبرشان، مبتلا عذاب الهی شدند و نابود آدرس مسجد قبا مشهد گشتند.[۵]

اصحاب ایکه و اهل مدین
مفسران درباره اینکه اصحاب ایکه و خویشان مدین یک خویشاوندان بوده‌اند که در قرآن با دو اسم گوناگون آمده‌اند یا این که دو خاندان غیروابسته با پیامبری مشترک و خصوصیت‌های شبیه، اختلاف‌لحاظ دارا‌هستند.[۶] بعضی پژوهشگران به‌نقل از بیشتر مفسران، حضرت شعیب(ع) را آغاز رسول اهل مدین دانسته‌اند که بعد از هلاکت آنان، هدایت اصحاب ایکه را برعهده رزرو مسجد قبا مشهد گرفته میباشد.[۷]

استدلال آن‌ها روایتی از نبی(ص)،[۸] سخنی از قتادة بن دِعامه، مفسر قرآن،[۹] و تفاوت تعبیر و تفسیر در مورد عذاب ذکرشده در قرآن برای اصحاب ایکه و خاندان مدین میباشد: در قرآن از عذاب اصحاب ایکه، با تعبیروتفسیر «عَذابُ یَوْمِ الظُّلَّةِ» (عذاب روز ابر) و از عذاب اهل مدین، با عبارت‌های «رَجْفه» (لرزه شدید) و «صَیحه» (صدای مهیب) خاطر گردیده است.[۱۰] افزون بر این، در قرآن، در آیه ۸۵ سوره اعراف، شعیب «اخوی اهل مدین» خوانده گردیده؛ ولی «اخوی اصحاب ایکه» نامیده شماره تلفن مسجد قبا مشهد نشده میباشد.[۱۱]

خصوصیت‌ها
خصوصیت‌های اصحاب ایکه نادر‌فروشی و بت‌پرستی گفته شده میباشد:

معدود‌فروشی در معاملات
نوشته ی علمیٔ اساسی: معدود‌فروشی
بنابر پژوهشی، از آيات استعمال میشود كه تبارک‏‌ترين انحراف اصحاب ايكه نادر‌فروشی بوده میباشد.[۱۲] برپایه منابع متفاوت، آنان با نادر‌فروشی در وزن و پیمانه،[۱۳] تقلب در اندازه‌ها و مقیاس‌ها و حتی تغییر‌و تحول در رنگ و درون اجناس،[۱۴] اشکال تقلب‌ها و فسادها را در تجارتشان مرتکب می‌شدند.[۱۵] قطب‌الدین راوندی در کتاب قصص‌الانبیا، به‌نقل از امام سجاد(ع) آورده میباشد که حضرت شعیب(ع)، با دست خویش، پیمانه و معیار را ایجاد کرد تا عموم با اندازه‌گیری درست و رعایت حقوق و دستمزد بقیه افراد معامله نمایند. عموم، آغاز، با عدل و داد پیمانه می‌کردند و وزن را بی نقص می‌دادند؛ ولی به ندرت مبتلا نادر‌فروشی شدند و در واحد سنجش حق را نادیده می‌گرفتند.[۱۶]

در تعبیروتفسیر مثال، نوشتهٔ مکارم شیرازی آمده میباشد این قوم و قبیله به‌جهت حالت تجاری‌ای که داشتند،[۱۷] اجناس عموم را با بها‌های تحت می‌خریدند و اجناس خویش را با گران‌ترین ارزش‌ها می‌فروختند؛[۱۸] همینطور زمانی کالای خویش را می‌سنجیدند، بسیار اعتنا می‌کردند؛ البته اجناس دیگر افراد را با بی‌توجهی و بی‌دقتی وزن می‌کردند.[۱۹] به‌گفته طبری مورخ قرن سوم و چهارم قمری، آنها با این‌شیوه، معاش مرفهی برای خویش مهیا کرده بودند.[۲۰]

بت‌پرستی
نوشته‌ی علمیٔ مهم: بت‌پرستی
براساس گزارش‌های متفاوت، اصحاب ایکه از نعمت‌های طبیعی و محیطی فایده‌مند بودند؛ ولی به‌مکان سپاسگزاری از آفریدگار، به پرستش بت‌ها[۲۱] و عبادت درختان سرسبز روی آوردند؛[۲۲] همینطور منکر روز قیامت بودند.[۲۳]

دعوت حضرت شعیب(ع) و برخورد آنها
طبق منابع تاریخی و تفسیری، با توسعه و گسترش کفر و خرابی در بین اصحاب ایکه، معبود حضرت شعیب(ع) را به‌سوی آن‌ها ارسال کرد.[۲۴] حضرت شعیب(ع) عموم را به خداپرستی،[۲۵] زهد و دوری از گناهان، اخلاص در عبادت، و اطاعت از امر‌های آفریدگار دعوت میکرد[۲۶] و از کفر و بت‌پرستی بازمی‌داشت.[۲۷]

وی همینطور اصحاب ایکه را از نادر‌فروشی دوری می‌اعطا کرد[۲۸] و از فتنه و خرابی،[۲۹] قتل،[۳۰] تعدّی به اموال و راهزنی برحذر می‌داشت.[۳۱] او به قومش هشدار اعطا کرد که در حالتی که از گناهانشان توبه نکنند، گرفتار عذاب الهی خواهند شد.[۳۲]

در مقابل، به‌گفته ابن‌عباس، اصحاب ایکه در مسیرها می‌نشستند و با تبلیغات خویش، شعیب(ع) را معاند عموم و استدلال انحراف دینشان معرفی می‌کردند.[۳۳] به‌نقل از اَلتّفسیرُ الْمنیر، آن ها با انذار شعیب(ع) همت می‌کردند موقعیتش را تضعیف و دعوتش را بی‌تاثیر نمایند.[۳۴]

به نقل از منابع متعدد، اصحاب ایکه در قبال سخنان حضرت شعیب(ع) او‌را تکذیب کردند[۳۵] و روانی،[۳۶] لاف‌گو،[۳۷] ساحر،[۳۸] و بشری مثل خویش خواندند که فضیلتی بر آن ها ندارد.[۳۹]

نابودی
اصحاب ایکه، علاوه‌بر تکذیب حضرت شعیب(ع)،[۴۰] به وی می‌گفتند، در شرایطی که راست می گوید، سنگ‌های آسمانی بر آن ها فروریزد و آن‌ها‌را به به عبارتی بلایی که ترساندن می‌نماید دچار سازد.[۴۱] بعداز اتمام‌حجت، خدا آن‌ها‌را به عذاب الهی گرفتار کرد.[۴۲]

به‌گفته منابع تفسیری و حدیثی، اصحاب ایکه به‌بازه هفت روز، گرفتار گرمای شدیدی شدند؛ به‌سیرتکامل‌ای که هیچ نسیمی بر شهر و سرزمینشان نمی‌وزید. آن‌گاه ابری ظواهر شد و آنها برای فرار و گریز از گرما به سایه آن جانبداری بردند؛ ولی در به عبارتی لحظه، آتشی از آن ابر فرود آمد و تمامی را سوزاند.[۴۳]