بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

آقا جمال خوانساری
برای دیگر کاربردها خوانساری را ملاحظه کنید.
آقا جمال خوانساری
داده ها شخصی
اسم بی نقص جمال الدّین محمد بن حسین بن محمد خوانساری
کنیه آقا جمال خوانساری
تاریخ وفات ۱۱۲۵ق
محل دفن گورستان تخت فولاد
شهر وفات مسجد قبا مشهد اصفهان
فامیل
سرشناس پژوهشگر خوانساری(بابا)
داده ها علمی
استادان پژوهشگر خوانساری • محمد باقر سبزواری
شاگردان آقا محمد اکمل اصفهانی • ملا رفیع مشهدی • میرکبیر
اذن ماجرا از محمدتقی مجلسی
تألیفات کلثوم ننه • رساله‌های مستقل‌ای در ابواب فقه • ترجمه و آدرس مسجد قبا مشهد حاشیه ها کتاب‌های دینی و کلامی
بقیه سر گروهی حوزه درس دادن اصفهان
عمل‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی رابطه و مشورت کردن به شاهان صفوی
اجتماعی منصب قضاوت

محمد بن حسین بن جمال‌الدّین خوانساری پر اسم و رسم به آقا جمال خوانساری (درگذشت ۱۱۲۵ق)، از شاگردان مجلسی اولیه و از علمای شیعه در قرن دوازدهم قمری بود. از او اثراتی در علم ها متفاوت به عنوان مثال فقه و حرف بر مکان باقی مانده میباشد، کتاب کلثوم ننه تاثیر وی میباشد. آقا محمداکمل اصفهانی (بابا وحید بهبهانی) و ملا رفیع مشهدی از شاگردان وی بوده‌اند.صرفا گستردن جان دار بر غرر الحکم، گستردن آقا جمال خوانساری میباشد که به خواست پادشاه پادشاه حسین صفوی کتابت رزرو مسجد قبا مشهد یافت.

نسب، اسم و درگذشت

مرقد آقا جمال و پدرش آقاحسین خوانساری در توکل آقاحسین خوانساری در تخت فولاد
آقا جمال فرزند آقاحسین خوانساری میباشد. تاریخ میلاد او در مشت وجود ندارد البته با اعتنا اشاره افندی اصفهانی به اقامت پدرش، در اصفهان[۱]، می‌اقتدار از آن شهر تحت عنوان محل تولد او صحبت ذکر کرد. نصرآبادی[۲] و محمدباقر خوانساری[۳] از هجرت آقاحسین نخست جوانی و قبل از بلوغ به اصفهان حرف گفته‌اند. اسم او محمد و آوازه او آقا جمال میباشد. او در ۲۶ رمضان در سال ۱۱۲۵ق درگذشت.[۴] او‌را در آرامگاه پدرش، که توسط سلطان سلیمان صفوی در تخت فولاد اصفهان درست شده بود، به خاک شماره تلفن مسجد قبا مشهد سپردند.[۵]

تحصیلات
آقا جمال خوانساری، در حوزه علمیه اصفهان نزد پدرش آقاحسین خوانساری و خالو‌اش پژوهشگر سبزواری مولف ذخیرة المعاد فی گستردن الارشاد و محمدتقی مجلسی درس خواند و آن‌گاه در به عبارتی‌جا به درس دادن علم ها عقلی و نقلی پرداخت.

آقاجمال از علمای طراز اولیه و مدرّسان پررنگ آن زمانه اصفهان شمرده می شد و سر گروهی حوزه درس دادن اصفهان را بر ذمه داشت.[۶] علمایی زیرا آقا محمداکمل اصفهانی، بابا وحید بهبهانی ،جعفر بن حسین خوانساری (میر کلان) و ملا رفیع مشهدی از شاگردان او بودند.

جایگاه روایی
بیان شده که از محمدتقی مجلسی اذن نقل‌ حدیث داشته میباشد.[۷] اردبیلی اورا دارنده مقامی بلند و از راویان فقه خوانده میباشد.[۸] روحانی یوسف بحرانی مالک الحدائق الناضرة اورا از مشایخ خویش در نقل حدیث برشمرده میباشد.[۹]

اثر ها

تصویر روی جلد کتاب کلثوم ننه
آقا جمال دارنده اثرها میباشد که برخی از آن ها به چاپ رسیده و به طور تقریبً همگی آن ها در کتابخانه‌های کشور‌ایران (و بعضیً خارج از کشور‌ایران) مو جود میباشد. این اثرها عبارتند از: عقایدالنساء یا این که کلثوم ننه، کتابی طنزآمیز در انتقاد دینداری عامیانه و باورهای خرافی رایج فی مابین زنان در عصر صفویه میباشد. این کتاب دیرین‌ترین گواهی مکتوب درباره خلق، آداب و رسوم زنان عامی کشور ایران میباشد. خرافه‌ستیزی، علت نوشتن بوده میباشد. کتاب به لهجه‌های انگلیسی، فرانسوی و ترکی آذربایجانی ترجمه شد‌ه‌است.[۱۰] دیگر اثرها وی عبارت میباشد از:

اصول الدّین
اعتقادات
تاج التّراجم یا این که موائدالرّحمن
ترجمه «الفصول المختارة اینجانب العیون و المحاسن» نوشته سید مرتضی
ترجمه مفتاح الفلاح نوشته روحانی بهایی
الشرح الجريد للتجريد الجمالية لآقا جمال الخوانساري [۱۱]
التعليقات علی تفصیل اللمعة الدمشقيه[۱۲]
حاشیة علی تفصیل المختصر الحاجبی (جمال الدين عثمان بن قدمت المعروف بابن الحاجب المالكي المتوفى ۶۴۶ ق) [۱۳]
حاشیة علی الشفاء
ترجمه و گستردن غررالحکم آمدی
ردیّه بر «رساله ابطال الزمان الموهوم» تألیف پژوهشگر داماد [۱۴]
رساله در جبر و تفویض
رسالة فی صلوةالجمعة
رسالة فی الطینة
رسالة فی کراهة العادات و انها باعتبار وصفها لا بذاتها
رساله در نیت
مُنْشَآت.
شغل اجتماعی -سیاسی

جوابیه جمال خوانساری، درباره به کارگیری از قبله‌نما. این جوابیه در جواب به استفتا دربار صفوی درج شده میباشد.[۱۵]
آقا جمال خوانساری نزد شاهان صفوی جایگاه ویژه‌ای داشت. مشورت کردن وی در مراسم بر تخت‌نشستن سلطان شاه‌حسین صفوی، برای گزینش روضه خوان‌الاسلام، سبب به گزینش میرمحمدصالح خاتون‌آبادی در سال ۱۱۱۵ق در اصفهان شد؛ وی به یار محمدباقر خاتون‌آبادی، پادشاه‌حسین را در مهاجرت به مشهد در ۱۱۱۹ق ملازمت و همراهی کردند و در دادن خلعت به وی در ۱۱۲۰ق نقش داشت.[۱۶] وی همینطور مدتی منصب قضاوت را بر ذمه داشت[۱۷] و بر پیکر علامه مجلسی نماز گزارد.[۱۸]

بعضا از شاهان صفوی، ترجمه یا این که گستردن بعضا از کتاب ها‌ عربی اورا درخواست می‌کردند.[۱۹] و گاهی سوال‌های دینی و اعتقادی را با وی فی مابین می‌گذاشتند؛ که در جواب به آنان رسائلی به وسیله وی تألیف شوید. رساله خمس و رساله مزار و ترجمه و گستردن غرر الحکم و درر الکلم (کتاب) به امر پادشاه پادشاه حسین صفوی از این مثال میباشد. [۲۰]این تفصیل فقط تفصیل مو جود بر غرر الحکم، میباشد که به گستردن آقا جمال خوانساری دارای اسم و رسم میباشد. [۲۱] این گستردن خلال توضیح مفهومی و ترجمه لغوی روایات، آکنده‌از فواید متفاوت کلامی، حدیثی، ادبی، اخلاقی، تفسیری، فقاهتی، فلسفی و... میباشد.

این کتاب را انتشارات دانش کده طهران با پیشگفتار، تصحیح و تعلیق سیدجلال‌الدین مُحدِّث اُحافظه موقتَاو چاپ نموده است.[۲۲]

پانویس

اوس بن اثبات خزرجی
وس بن اثبات خزرجی صحابه انصاری نبی اسلام(ص) که در غزوه احد به شهیدشدن رسید. سازه بر گفته بعضا مفسران، آیه هفتم سوره نساء که درباره یک کدام از مسائل ارث میباشد، بعداز شهیدشدن وی درباره تقسیم میراثش نازل مسجد قبا مشهد گردیده‌است.

شخصیت‌شناسی
اوس بن اثبات بن منذر، اخوی حسان بن اثبات- شعر سرا پر اسم و رسم بعدازظهر نبی(ص)- میباشد. او از قوم و قبیله بنی عمرو بن صاحب، از تیره بنی نجار و وابسته به خویشاوندان خزرج بود. وی در بیعت عقبه دوم حضور داشت[۱] و با سفر رسول(ص) به مدینه، در شمار انصار قرار گرفت.[۲] وی در منزل خویش در مدینه، صاحبخانه عثمان بن آدرس مسجد قبا مشهد عفان شد.[۳]

سازه بر عهد دارای شهرت، اوس در غزوه احد شهید گردیده است.[۴] قصه دیگری هم او‌را از مجاهدین بدر و احد و خندق معرفی کرده و وفات او‌را در زمان خلافت عثمان بن عفان رزرو مسجد قبا مشهد دانسته میباشد.[۵]

ماجرای ارث
مفسران قرآن کریم ومهربان، در تعبیر و تفسیر آیه هفتم سوره نساء، به اوس بن اثبات و نزول این آیه بعداز شهید شدن او پرداخته‌اند. بر این پایه، ترسیم نا آگاهی آن بوده که همسر و فرزندان خردسال، از ارث محروم بوده[۶] و زنان و دختران، سهمی از ارث نمی‌برده‌اند.[۷] بعداز شهیدشدن اوس، پسرعموهای او کل اموال او را تصرف کردند[۸] و همسر اوس که سه دختر خردسال داشت، به نبی(ص) مراجعه کرد. فرستاده(ص) به پسرعموهای اوس دستورداد که تا ابلاغ وحی در‌این زمینه،‌ از تصرف در به جا مانده اوس پرهیز نمایند.[۹] آن ها به حرف رسول(ص) شغل کردند؛ تا این‌که آیه هفتم سوره نساء نازل شماره تلفن مسجد قبا مشهد شد.[۱۰] [یادداشت ۱]

جستارهای متعلق
حسان بن اثبات
شداد بن اوس
پانویس
ابن هشام، السیرة‌ النبویة، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۱۰۱.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۰۳.
ابن سعد، الطبقات الکبیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۵۵.
ابن عبد و بنده البر،‌ الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ص۱۱۷.
ابن اثیر، اسد الغابه، ۱۴۳۳ق، ص۸۳.
طباطبایی،‌ المیزان، ۱۴۳۰ق، ج۴، ص۲۹۹- ۳۰۱.
طبرسی،‌ مجمع البیان،‌ ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۱۹؛ سود کاشانی، الصافی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۱۹۲.
ثعلبی،‌ تعبیروتفسیر ثعلبی، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۲۶۰.
ابن جوزی، زاد المسیر، ۱۴۲۳ق، ص۲۵۹.
قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۴۲۷ق، ج۶، ص۷۸.
سوره نساء، آیه ۷، ترجمه عبدالمحمد آیتی.
یادداشت

ابراهیم عقیل
ابراهیم عَقیل (۱۹۶۲-۲۰۲۴م) دارای اسم و رسم به «حاج‌عبدالقادر» و «حاج‌تحسین»، فرمانده نظامی پررنگ حزب‌الله لبنان بود که گردان رضوان را تأسیس کرده بود. وی از طراحان عملیات‌ها برای حزب‌الله بود و بارها علیه رژیم صهیونیستی مبادرت نظامی کرده بود. مثلا عمل‌های وی، نبرد ۳۳ روزه با اسرائیل بود. وی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۳، در‌پی حمله هوایی ارتش اسرائیل به لبنان، مسجد قبا مشهد ترور شد.

معاش
ابراهیم عقیل در دسامبر ۱۹۶۲م در حوزه‌ مقبره لبنان دیده به جهان گشود و از بنیانگذاران مقاومت اسلامی در دهه ۱۹۸۰ در لبنان بود.[۱] ابراهیم عقیل در نبرد ۳۳ روزه لبنان و اسرائیل نیز نقش مهمی اجرا میکرد و توانسته بود با تاکتیک‌های جنگی، برای ارتش اسرائیل بحران‌آفرین باشد. وی همینطور نقش محوری برای رابطه در میان حزب‌الله لبنان و نیروهای حماس بود.[۲] وی به کنیه «حاج‌عبدالقادر»[۳] و «تحسین» آدرس مسجد قبا مشهد شناخته میشد.[۴]

مقام در ساختار حزب‌الله

ابراهیم عقیل در کنار سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان
ابراهیم عقیل، عضو یکی هسته‌های پنج نفری در نزدیکی عِماد مُغنیه از استارت عملیات نظامی حزب‌الله لبنان بود.[۵] عقیل پس از فواد شُکُر، دیگر فرمانده حزب‌الله لبنان، بالاترین منزلت فرماندهی نظامی در حزب‌الله را برعهده داشت.[۶] وی از سال ۲۰۰۸م سمت دستیاری دبیرکل در کارها عملیات حزب‌الله را ذمه ‌دار شد.[۷] وی همینطور فرماندهی یگان رضوان را ذمه ‌دار بود.[۸] بعد از ترور فواد شکر، ابراهیم عقیل تحت عنوان مسئول اداره عملیات ویژه حزب‌الله منصوب شد. وی همینطور در «مجلس شورا»، خوب‌ترین بنیان نظامی حزب‌الله، عضویت رزرو مسجد قبا مشهد داشت.[۹]

ترور
دولت ایالات متحده برای ترور یا این که ارائه اطلاعاتی که به ترور یا این که دستگیری او سبب گردد، ۷ میلیون دلار محرک گزینش کرده بود.[۱۰] به نقل از برخی منابع، ابراهیم عقیل در انفجار پیجرهای حزب‌الله در شهریور ۱۴۰۳ش، مصدوم گردیده بود و بعداز مدتی از مریض خانه مرخص شد.[۱۱] روز ۳۰ شهریور ۱۴۰۳ش، نیروی هوایی ارتش اسرائیل به مقر اساسی حزب‌الله در ضاحیه جنوبی در حومه بیروت حمله کرد. در‌این حمله ۱۶ نیروی حزب‌الله مثلا ابراهیم عقیل به شهید شدن رسیدند.[۱۲] وی ۱ مهر ۱۴۰۳ش در لبنان، تشییع و در آرامستان روضة الشهیدین بیروت شماره تلفن مسجد قبا مشهد دفن شد.[۱۳]

برخورد‌ها به ترور
حزب‌الله لبنان در بیانیه‌ای قانونی، شهید شدن اورا تأیید کرد و از سرویس ها وی تعریف‌و‌تمجید نمود.[۱۴] نعیم قاسم نائب رئیس وقت دبیرکل حزب‌الله لبنان، در سخنرانی خویش از انتقام در آجل‌ای مجاورت از نیروهای صهیونیستی خبر اعطا کرد.[۱۵] حرکت حماس فلسطین نیز با صدور بیانیه‌ای، ترور ابراهیم عقیل را محکوم کرد و وعده خون‌خواهی اورا بخشید.[۱۶] علی‌اکبر ولایتی مشاور آیت‌الله خامنه‌ای،[۱۷] محمدباقر قالیباف مدیر مجلس شورای اسلامی[۱۸] و عباس عراقچی وزیر امورخارجه کشور ایران در پیام‌های غیروابسته‌ای، شهید شدن ابراهیم عقیل را تسلیت گفته یا این که به آن برخورد آرم دادند.[۱۹] در برخورد‌های دربین‌المللی، کشورهایی زیرا کشور ایران و یمن، این ترور را محکوم کردند و نماینده کشور‌ایران در سازمان ملل نیز بدین ترور برخورد آرم بخشید.[۲۰]

اصحاب ایکه
اصحاب اَیکَه قومی میباشد که در قرآن، به‌استدلال معدود‌فروشی و بت‌پرستی شماتت گردیده است. برپایهٔ منابع تفسیری و حدیثی، اصحاب ایکه دعوت پیامبرشان، شعیب(ع) برای غربت از گناهان و به‌ویژه نادر‌فروشی را نپذیرفتند و کوشیدند آن را متوقف نمایند. در غایت، آنان به‌وسیله عذاب الهی نابود شدند. اصحاب ایکه در مسیر تجاری حجاز به شام معاش می‌کردند. اسم اصحاب ایکه چهار توشه در قرآن آمده مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی و رده
اصحاب اَیْکَه قومی بودند که در حیطه‌ای به اسم ایکه[یادداشت ۱] در مسیر تجاری حجاز به شام، معاش می‌کردند.[۱] ایکه آبادیِ معروفی مجاورت مَآیین بود.[۲] کلمه و واژه «اصحاب الایکه» چهار توشه در قرآن آمده میباشد: نشانه‌ها ۷۸ سوره حجر، ۱۷۶ سوره شعراء، ۱۳ سوره ص و ۱۴ سوره ق.[۳] به گفته مفسران، این فامیل به‌منجر فسادهای گوناگون ملامت شدند و دعوت پیامبرشان شعیب(ع) را نپذیرفتند.[۴] آنها بعد از تکذیب پیامبرشان، مبتلا عذاب الهی شدند و نابود آدرس مسجد قبا مشهد گشتند.[۵]

اصحاب ایکه و اهل مدین
مفسران درباره اینکه اصحاب ایکه و خویشان مدین یک خویشاوندان بوده‌اند که در قرآن با دو اسم گوناگون آمده‌اند یا این که دو خاندان غیروابسته با پیامبری مشترک و خصوصیت‌های شبیه، اختلاف‌لحاظ دارا‌هستند.[۶] بعضی پژوهشگران به‌نقل از بیشتر مفسران، حضرت شعیب(ع) را آغاز رسول اهل مدین دانسته‌اند که بعد از هلاکت آنان، هدایت اصحاب ایکه را برعهده رزرو مسجد قبا مشهد گرفته میباشد.[۷]

استدلال آن‌ها روایتی از نبی(ص)،[۸] سخنی از قتادة بن دِعامه، مفسر قرآن،[۹] و تفاوت تعبیر و تفسیر در مورد عذاب ذکرشده در قرآن برای اصحاب ایکه و خاندان مدین میباشد: در قرآن از عذاب اصحاب ایکه، با تعبیروتفسیر «عَذابُ یَوْمِ الظُّلَّةِ» (عذاب روز ابر) و از عذاب اهل مدین، با عبارت‌های «رَجْفه» (لرزه شدید) و «صَیحه» (صدای مهیب) خاطر گردیده است.[۱۰] افزون بر این، در قرآن، در آیه ۸۵ سوره اعراف، شعیب «اخوی اهل مدین» خوانده گردیده؛ ولی «اخوی اصحاب ایکه» نامیده شماره تلفن مسجد قبا مشهد نشده میباشد.[۱۱]

خصوصیت‌ها
خصوصیت‌های اصحاب ایکه نادر‌فروشی و بت‌پرستی گفته شده میباشد:

معدود‌فروشی در معاملات
نوشته ی علمیٔ اساسی: معدود‌فروشی
بنابر پژوهشی، از آيات استعمال میشود كه تبارک‏‌ترين انحراف اصحاب ايكه نادر‌فروشی بوده میباشد.[۱۲] برپایه منابع متفاوت، آنان با نادر‌فروشی در وزن و پیمانه،[۱۳] تقلب در اندازه‌ها و مقیاس‌ها و حتی تغییر‌و تحول در رنگ و درون اجناس،[۱۴] اشکال تقلب‌ها و فسادها را در تجارتشان مرتکب می‌شدند.[۱۵] قطب‌الدین راوندی در کتاب قصص‌الانبیا، به‌نقل از امام سجاد(ع) آورده میباشد که حضرت شعیب(ع)، با دست خویش، پیمانه و معیار را ایجاد کرد تا عموم با اندازه‌گیری درست و رعایت حقوق و دستمزد بقیه افراد معامله نمایند. عموم، آغاز، با عدل و داد پیمانه می‌کردند و وزن را بی نقص می‌دادند؛ ولی به ندرت مبتلا نادر‌فروشی شدند و در واحد سنجش حق را نادیده می‌گرفتند.[۱۶]

در تعبیروتفسیر مثال، نوشتهٔ مکارم شیرازی آمده میباشد این قوم و قبیله به‌جهت حالت تجاری‌ای که داشتند،[۱۷] اجناس عموم را با بها‌های تحت می‌خریدند و اجناس خویش را با گران‌ترین ارزش‌ها می‌فروختند؛[۱۸] همینطور زمانی کالای خویش را می‌سنجیدند، بسیار اعتنا می‌کردند؛ البته اجناس دیگر افراد را با بی‌توجهی و بی‌دقتی وزن می‌کردند.[۱۹] به‌گفته طبری مورخ قرن سوم و چهارم قمری، آنها با این‌شیوه، معاش مرفهی برای خویش مهیا کرده بودند.[۲۰]

بت‌پرستی
نوشته‌ی علمیٔ مهم: بت‌پرستی
براساس گزارش‌های متفاوت، اصحاب ایکه از نعمت‌های طبیعی و محیطی فایده‌مند بودند؛ ولی به‌مکان سپاسگزاری از آفریدگار، به پرستش بت‌ها[۲۱] و عبادت درختان سرسبز روی آوردند؛[۲۲] همینطور منکر روز قیامت بودند.[۲۳]

دعوت حضرت شعیب(ع) و برخورد آنها
طبق منابع تاریخی و تفسیری، با توسعه و گسترش کفر و خرابی در بین اصحاب ایکه، معبود حضرت شعیب(ع) را به‌سوی آن‌ها ارسال کرد.[۲۴] حضرت شعیب(ع) عموم را به خداپرستی،[۲۵] زهد و دوری از گناهان، اخلاص در عبادت، و اطاعت از امر‌های آفریدگار دعوت میکرد[۲۶] و از کفر و بت‌پرستی بازمی‌داشت.[۲۷]

وی همینطور اصحاب ایکه را از نادر‌فروشی دوری می‌اعطا کرد[۲۸] و از فتنه و خرابی،[۲۹] قتل،[۳۰] تعدّی به اموال و راهزنی برحذر می‌داشت.[۳۱] او به قومش هشدار اعطا کرد که در حالتی که از گناهانشان توبه نکنند، گرفتار عذاب الهی خواهند شد.[۳۲]

در مقابل، به‌گفته ابن‌عباس، اصحاب ایکه در مسیرها می‌نشستند و با تبلیغات خویش، شعیب(ع) را معاند عموم و استدلال انحراف دینشان معرفی می‌کردند.[۳۳] به‌نقل از اَلتّفسیرُ الْمنیر، آن ها با انذار شعیب(ع) همت می‌کردند موقعیتش را تضعیف و دعوتش را بی‌تاثیر نمایند.[۳۴]

به نقل از منابع متعدد، اصحاب ایکه در قبال سخنان حضرت شعیب(ع) او‌را تکذیب کردند[۳۵] و روانی،[۳۶] لاف‌گو،[۳۷] ساحر،[۳۸] و بشری مثل خویش خواندند که فضیلتی بر آن ها ندارد.[۳۹]

نابودی
اصحاب ایکه، علاوه‌بر تکذیب حضرت شعیب(ع)،[۴۰] به وی می‌گفتند، در شرایطی که راست می گوید، سنگ‌های آسمانی بر آن ها فروریزد و آن‌ها‌را به به عبارتی بلایی که ترساندن می‌نماید دچار سازد.[۴۱] بعداز اتمام‌حجت، خدا آن‌ها‌را به عذاب الهی گرفتار کرد.[۴۲]

به‌گفته منابع تفسیری و حدیثی، اصحاب ایکه به‌بازه هفت روز، گرفتار گرمای شدیدی شدند؛ به‌سیرتکامل‌ای که هیچ نسیمی بر شهر و سرزمینشان نمی‌وزید. آن‌گاه ابری ظواهر شد و آنها برای فرار و گریز از گرما به سایه آن جانبداری بردند؛ ولی در به عبارتی لحظه، آتشی از آن ابر فرود آمد و تمامی را سوزاند.[۴۳]

ام‌الکتاب
معنای «اُمّ» و «الکتاب»
راغب اصفهانی معنای مهم «امّ» را «مامان» دانسته که آنگاه پیشرفت یافته و به چیزی که اصل برای وجود چیزی دیگر، یا این که اصل برای تربیت و اصلاح آن یا این که استارت چیزی باشد اطلاق مسجد قبا مشهد شد‌ه‌است.[۱]

کتاب نیز به معنای صحیفه‌ای میباشد که در آن چیزی مندرج باشد.[۲] این کلمه و واژه به طور معرفه (الکتاب) در مواقعی بر تورات[۳] و در مورد ها متعددی بر قرآن[۴] و نیز بر لوح محفوظ[۵] آدرس مسجد قبا مشهد اطلاق شد‌ه‌است.

معانی ام الکتاب
به معنای آیه ها سفت یا این که لوح محفوظ
مخلوط «امّ الکتاب» در قرآن سه توشه و در دو معنای مختلف به‌فعالیت رزرو مسجد قبا مشهد رفته میباشد:

۱. آیه‌ها سفت: آیه ۷ سوره آل عمران نشانه‌ها قرآن را به آیه‌ها مُحکَم و متشابه تقسیم می‌نماید و آیه ها سفت را «اُمّ‌الکتاب» می خواند:«هُوَ الَّذِی اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتابَ مِخیرُ نشانه‌هاٌ مُحکَماتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتابِ واُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...: اوست كسى كه اين كتاب (قرآن‌) را بر تو فرو ارسال کرد. پاره‌اى از آن، آيات محكم (صريح و پر‌نور‌) میباشد. آن ها مبنا كتاب‌اند و [پاره‌اى‌] ديگر متشابهات‌اند» مفسران در توجیه نامگذاری نشانه‌ها سفت به‌ام الکتاب دلایلی بیان کرده‌اند؛ برای مثال اینکه معنای نشانه‌ها سفت پر‌نور میباشد و این آیه‌ها مرجعی برای تعبیر و تفسیر آیه ها شماره تلفن مسجد قبا مشهد متشابه‌‌اند.[یادداشت ۱]

۲. لوح محفوظ: آیه ۳۹ سوره رعد خبر می دهد اُمّ‌الکتاب نزد خدا میباشد[یادداشت ۲] و آیه ۴ سوره زُقاطرُف می گوید قرآن در اُمّ الکتاب نزد آفریدگار، تعالی و پایدار میباشد.[یادداشت ۳] مفسران «اُمّ‌الکتاب» را درین دو آیه به اصل و محور کتاب مفهوم کرده و با استناد به آیه ها ۲۱ و ۲۲ سوره بروج «بَل هُوَ قُرءانٌ مَجید * فی لَوح مَحفوظ» خواسته از ام‌الکتاب را لوح محفوظ ـ که هیچ‌سیرتکامل تغییر تحول و تبدیل به آن رویه ندارد ـ دانسته‌اند.[۶]

از کل دو آیه حافظه گردیده (۳۹ رعد و۴ زخرف) برمی‌آید که اُمّ‌الکتاب ویّلا نزد خداوند میباشد؛ ثانیاً از هرگونه تغییر‌و تحول، تحوّل و زوال مصون میباشد و ثالثاً درنگ و عقل بشری به آن رویه ندارد.[۷]

به معنای سوره ستایش
افزون بر دو معنای قبلی، «ام الکتاب» نامی برای سوره فاتحة الکتاب معرفی شد‌ه‌است.[۸] ظاهراً این اسم از سوی فرستاده(ص) بر این سوره گذاشته شد‌ه‌است. در دو ماجرا، رسول(ص) سوره ثنا را اُمّ الکتاب خوانده میباشد.[۹] در داستان دیگر ابی بن کعب می گوید: فاتحة الکتاب را بر فرستاده(ص) خواندم. حضرت قسم خاطر کرد که خیر در تورات، خیر در انجیل، خیر در زبور و خیر در قرآن سوره‌ای بسان آن نازل نشده میباشد. آن اُمّ الکتاب و... میباشد.[۱۰] نیز در حدیث دیگری که جابر از نبی معبود(ص) نقل کرده از سوره ثنا با اسم اُمّ الکتاب حافظه گردیده است[۱۱].

در روایاتی از اهل بیت(ع) نیز امّ الکتاب به سوره فاتحة الکتاب اورده شده میباشد؛ از آن گزاره عیاشی نخست تعبیر سوره فاتحه از امام راستگو(ع) داستان می‌نماید: نام اعظم آفریدگار در امّ الکتاب متفرق میباشد[۱۲] و در روایتی دیگر از آن حضرت آمده میباشد: چهار توشه صدای زاری ابلیس ازجا پرید. چهار‌مین توشه زمانی بود که ام الکتاب یعنی «اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العلَمین» نازل شد.[۱۳] روایتی نیز از امام رضا(ع) گفته شده که در آن به سوره ستایش، اُمّ الکتاب بیان شده میباشد.[۱۴]

در ماجرا دیگری از امام راست گو(ع) که بیان کننده تأویل و تفسیری از داخل آیه میباشد، منظور از اُمّ الکتاب در سوره زخرف، سوره ستایش معرفی گردیده‌است. آن حضرت مرجع ضمیر «إنّه» را علی بن ابیطالب(ع) دانسته و در جواب این سوال که در کجای اُمّ الکتاب از علی(ع) خاطر گردیده فرمود: در آیه «اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم» (ثنا،۶)[۱۵]

به معنای دانش آفریدگار
فخر رازی اُمّ الکتاب را به دانش پاک از تغییر و تحول خدا مفهوم نموده است.[۱۶] برخی در توضیح این تعبیروتفسیر گفته‌اند: اُمّ الکتاب ازاین‌رو به دانش الهی تعبیر گردیده‌است که آنچه در صحیفه‌های ملائکه و جاهای دیگر نوشته می گردد موافق دانش ازلی الهی میباشد و دانش پروردگار مبنا و ریشه و امّ آن میباشد.[۱۷] این تعبیر از کعب نیز نقل گردیده‌است. او در جواب ابن عباس که از اُمّ الکتاب پرسیده بود بیان کرد: خدا به آنچه می‌خواست خویش بیافریند یا این که بندگانش بسازند دانش داشت، بعد به دانش خویش خطاب کرد که به طور کتابی درآید، پس کتاب شد.[۱۸]

نگرش فلاسفه و حکما
پژوهشگران علم ها عقلی «اُمّ الکتاب» را بر کارها زیادی زیرا عقل اولیه از سلسله عقول طولیه ده‌گانه[۱۹]، نفس تک تکّیه، آدم بی نقص، ماهیت حقایق که کتاب از آن متولد می گردد و خویش خیر جانور میباشد و خیر معدوم، و لوح محفوظ تطبیق داده‌اند.[۲۰]

شورای پاسبان
شورای دربان شورایی متشکل از شش فقید و شش حقوقدان که به خواسته تطبیق مقررات تصویب شده مجلس شورای اسلامی کشور ایران با احکام اسلام و قانون اساسی ایران کشور‌ایران تأسیس شد. تعبیر قانون اساسی کشور، رسیدگی بر برگزاری انتخابات و همگی‌پرسی‌ها و نیز تشخیص تطابق کلیه ضوابط و قوانین سرزمین با موازین فقاهتی و قانون اساسی کشور از مسئولیت‌های این شورا مسجد قبا مشهد میباشد.

برای مشروعیت شورای دربان به دلایلی همانند انتساب به ولایت فقید، آیه ۷۱ سوره توبه که دلالت بر ولایت بعضی بر برخی دیگر داراست، داستان امام علی(ع) مطابق پژوهش فرمان روا بر مسلمان ها، برهان و مبانی دینی مشورت کردن و رسیدگی استناد آدرس مسجد قبا مشهد گردیده‌است.

شورای دربان از ارگانهای اساسی حکومتی کشور ایران به شمار می‌رود که اولیه نشست آن در ۱۳۵۹ش تشکیل شد و تا به امروز هفت زمان درست شده میباشد. این شورا از دوازده عضو تشکیل میشود. شش دانا به وسیله رهبری منصوب می‎‌شوند و شش حقوقدان از سوی مدیر قوه قضائیه به مجلس شورای اسلامی معرفی و بوسیله نمایندگان مجلس گزینش رزرو مسجد قبا مشهد می گردند.

مداقه

فقها و حقوقدانان شورای دربان، زمان اولیه بعد از استعفای یوسف صانعی.
شورای دربان از مهم ترین ارگان های حکومتی نظام کشور ایران میباشد[۱] که به خواسته تشخیص عدم تضادومغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام اسلام و قانون اساسی کشور کشور‌ایران ساخته شده میباشد.[۲] فلسفه تشکیل شورای پاسبان را در سه فرمان دانسته‌اند: اسلامی بودن قانون ها، حراست از قانون اساسی کشور و حاکمیت ولایت عالم.[۳] این بنیان به دلیل آن که وظیفه حراست از احکام اسلامی و قانون اساسی کشور را به ذمه داراست، به شورای دربان اسم‌گذاری شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیده است.[۴]

تأسیس و پیشینه
آیت الله خامنه‌ای:
«قوام نظام به استمرار اسلامیت آن میباشد و شورای پاسبان ضمانت‌کننده این فرمان بسیار اصلی به شمار می‌رود... این بنیان براساس ضابطه، ملزم میباشد از ورود ناخالصی‌ها به موادسازنده نظام، دوری نماید و در حالتی که شورای دربان این وظیفه را برعهده نداشت، یقیناً نظام مبتلا خطاها فراوان میشد.»[۵]

نوشته‌ی علمیٔ مهم: ضابطه طراز نخستین
امام خمینی در بهمن[۶] یا این که نخستین اسفند سال ۱۳۵۸ش،[۷] شش فقید را برای عضویت در شورای پاسبان گزینش کرد و با تعیین شش حقوقدانِ شورا در ۲۶ تیر ۱۳۵۹ش به وسیله نمایندگان مجلس،[۸] او‌لین گردهمایی این شورا تشکیل شد.[۹] ولی پیشینه بررسی بر ضابطه‌گذاری در کشور ایران، اساسا دوم متمم قانون اساسی ایران مشروطه وجود داشت که به «اصل طراز» پر اسم و رسم بود و براساس آن، اظهارنظر درباره دینی بودن مصوبات قوه مقننه بر ذمه مجتهدین طراز اولیه بود.[۱۰] این اصل در ۳ جمادی‌الاول ۱۳۲۵ق به ثبت رسید.[۱۱]

در قانون اساسی ایران تصویب شده سال ۱۳۵۸ش اسم این شورا، «شورای دربان قانون اساسی ایران» نام برده بود؛ ولی در بازنگری قانون اساسی کشور قید «قانون اساسی کشور» حذف شد؛ چون شورای پاسبان فقط ناظر و پاسدار قانون اساسی ایران وجود ندارد و وظیفه پاسداری از شرع را نیز بر ذمه دارااست.[۱۲]

مبنای شرعی
مشروعیت شورای پاسبان را به جهت انتساب به ولایت دانا دانسته‌اند.[۱۳] علاوه بر آن، برای آرم دادن مشروعیت شرعی شورای پاسبان به دلایلی همانند آیه ۷۱ سوره توبه که دلالت بر ولایت بعضی بر بعضا دیگر دارااست، ماجرا امام علی(ع) بر طبق رسیدگی پادشاه بر مسلمانها، برهان و مبانی فقاهتی مشاوره و پژوهش، استدلال پژوهش در وقف و وصیت، سنت پیامبران، دلیل «اوفوا بالعقود» و «المؤمنون عند شروطهم» استناد گردیده است.[۱۴]

درباره اینکه بررسی این شورا از چه باب میباشد، سه بینش مطرح میباشد:

حکم کننده منصوب از سوی رهبر: به‌این مضمون‌ که رهبری،‌ فقهای شورای پاسبان را تحت عنوان قضاتی منصوب نموده است که در تطابق یا این که عدم تطابق ضوابط با احکام اسلامی حکم نمایند. آورده شده این نگرش درست وجود ندارد و کسی از آن طرفداری نکرده میباشد.[۱۵]
نماینده قانونی و نایب منصوب از سوی رهبر: طبق این نگرش، ضابطه‌گذاری حق حکم کننده اسلامی میباشد و ضوابط با تنفیذ و بررسی وی مشروعیت مییابند؛ ولی وی با اعتنا به گستردگی وظایف و اختیاراتش، شورای پاسبان را تحت عنوان نماینده قانونی و نایب خویش منصوب می‌نماید.[۱۶]
دارای تخصص و خبره منصوب از سوی رهبر: براساس این نگرش،‌ پژوهش شورای دربان،‌ استقلالی میباشد خیر نیابتی.[۱۷] وضعیت فقاهت و دوراندیشی از مقتضیات فرصت و مسائل روز برای مثال شواهد صحت این بینش شمرده شد‌ه‌است.[۱۸]
براساس دو نگرش در آغاز، در شکل بروز اختلاف دربین فقها در یک قضیه، فتوای رهبری واحد سنجش خواهد بود و طبق بینش سوم، لحاظ کارشناسی فقهای شورا تحت عنوان خبرگان فقاهتی مقدم شود.[۱۹]

وظایف

فقهای او‌لین زمان شورای دربان در افتتاحیه اولی زمان مجلس شورای اسلامی،‌ خرداد ماه ۱۳۵۹ش.
شورای دربان، براساس قانون اساسی کشور کشور‌ایران، وظایف و مسئولیت‌های زیادی داراست که بعضی از آن ها برعهده همگی جوارح و برخی صرفا برعهده فقهای این شورا میباشد.[۲۰] وظایف این شورا که اصولا ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی ایران آمده،[۲۱] عبارتند از:

تطابق مقررات با شرع: براساس اصل چهارم قانون اساسی ایران، کل مقررات و قانون ها مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، فرهنگی، نظامی، سیاسی و... بایستی براساس موازین اسلامی باشد و تشخیص آن برعهده شورای دربان میباشد.[۲۲] اساسا ۹۶ آمده میباشد عدم تضاد مصوبات مجلس با احکام اسلام بوسیله اکثریت فقهای شورای دربان مشخص و معلوم می گردد.[۲۳]
در راستای این مسئولیت شورا، «مجمع مشورتی شرعی» جهت ارائه نظرها مشورتی به شورای دربان و کمک در پژوهش مسائل شرعی در سال ۱۳۸۰ش تأسیس شد.[۲۴]
تطابق ضوابط با قانون اساسی ایران: براساس اصل ۹۶ قانون اساسی ایران، تشخیص عدم تضادومغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با قانون اساسی کشور برعهده اعضای شورای پاسبان میباشد.[۲۵] اگر که شورا مصوبات مجلس را خلاف با قانون اساسی کشور تشخیص دهد، آن را برای تجدیدنظر و اصلاح به مجلس بازمی‌گرداند و در صورتی مجلس و شورا در مصوبه‌ای اختلاف کردند، مصوبه به مجمع تشخیص مصلحت نظام نبی می گردد.[۲۶] همینطور تشخیص عدم تضادومغایرت مصوبات و ضوابط دولتی با شرع برعهده شواری دربان میباشد.[۲۷] بیان شده بررسی بر عدم تضاد و مغایرت مصوبات شوراهای اسلامی باشرع نیز برعهده شورا میباشد.[۲۸]
تعبیر و تفسیر قانون اساسی کشور: تعبیر قانون اساسی ایران بر ذمه شورای دربان میباشد.[۲۹] تعبیر و تفسیر شورای پاسبان را مانند اصل قانون اساسی کشور دارای اعتبار شمرده‌اند.[۳۰]
تحقیق بر انتخابات و همگی‌پرسی: براساس اصل ۹۹ قانون اساسی کشور، بررسی بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری،‌ سر گروهی جمهوری، مجلس شورای اسلامی و همگی‌پرسی برعهده شورای دربان میباشد.[۳۱] این تحقیق مشمول کلیه پروسه انتخابات - از مرحله تصویب‌اسم داوطلبان و تأیید صلاحیت تا واپسین مرحله آن- میباشد.[۳۲]
از سایر وظایف و مسئولیت‌های شورای پاسبان عبارتند از: حضور در مراسم تحلیف مدیر جمهور، حضور در مجلس شورای اسلامی هنگام ثبت طرح یا این که لایحه فوری، حضور در شورای بازنگری قانون اساسی کشور، حضور در شورای موقت رهبری (یکی اعضاوجوارح)، عضویت فقهای شورا در مجمع تشخیص مصلحت نظام.[۳۳]

ابرار
اَبرار نیکوکارانی می باشند که در قرآن جایگاهی پرنعمت در فردوس به آن‌ها وعده داده شد‌ه‌است. قرآن از ابرار ثنا نموده و آنها را با خصوصیت‌هایی خاص معرفی نموده است. در آیه‌ها متعددی شایسته ترین نعمت‌های بهشتی و جایزه‌های کلان، که ابرار از آن بهره مند خواهند بود، تعریف گردیده‌است. در تعریف و تمجید مفسران از ابرار آمده که آن‌ها نیکوکارانی می باشند که عمل نیک را صرفا برای رضای پروردگار ایفا میدهند. بعضی نیز گفته‌اند ابرار افرادی‌اند که معبود را اطاعت و شغل های عالی مسجد قبا مشهد می‌نمایند.

مفسران بر پایه ی آیه‌ها قرآن برای ابرار خصوصیت‌هایی برشمرده‌اند؛ به عنوان مثال: وفای به نذر، اخلاص، اِخوراک حاجتمند و مسکین و اسیر، انفاق از مالی که آن را دوست دارا‌هستند، هراس از معبود و آخرت، زهدو تقوا، اقامه نماز و دادن زکات. بعضی مفسران انبیاء و اولیاء را مصداق ابرار دانسته‌اند و عده ای از مفسران شیعه مصداق ابرار را امام علی(ع)، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) آدرس مسجد قبا مشهد بیان کرده‌اند.

ابرار در اصطلاح تصوف، به اهل سلوک و بندگان خاص پروردگار گفته میشود که در معرفت معبود و سیر الی‌الله مراحلی را طی کرده‌اند. در تصوف درباره ابرار نقل شده آنان مانند اوتاد و ابدال، بشر‌های بی نقص و واصلان به حق می باشند که ایمان و اعتقاد و باور آنها پایدار رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.

معرفی و منزلت ابرار در قرآن
مفسران ابرار در قرآن را به معنای نیکوکاران دانسته‌اند.[۱] بر اساس آیه‌ها قرآن جایگاهی مالامال نعمت در فردوس به ابرار وعده داده شد‌ه‌است که از نعمت‌های متعدد آن منتفع خواهند شد.[۲] در آیه ها متعددی برگزیدگان و شایسته ترین نعمت‌های بهشتی و محرک‌های کلان، که ابرار از آن بهره مند خواهند بود، تعریف گردیده‌است.[۳] مبتنی بر آیه ۱۸ سوره مطففین بیان شده طومار شماره تلفن مسجد قبا مشهد اجرا ابرار در عِلّیّین[یادداشت ۱] میباشد.[۴]

طبرسی (درگذشت: ۵۴۸ق) ابرار را عده ای می داند که پروردگار را اطاعت و شغل های عالی می‌نمایند.[۵] در وصف ابرار آمده که آن ها افرادی میباشند که مورچه‌ای را اذیت نمی کنند و شرّ و بدی را دوست ندارند.[۶] علامه طباطبایی گفته میباشد ابرار عده ای میباشند که کار نه را به خیال و خاطر ایمان به پروردگار و فرستاده وی و آخرت ایفا میدهند.[۷] در تعاریف دیگر آمده که ابرار مؤمنانی می باشند که در ایمانشان درستگو[۸] و فرمانبردار آفریدگار می باشند.[۹] برخی نیز گفته‌اند در معنای هر نوع نیکوکاری میباشد که عقاید نیک، نیات نه و جاری ساختن پارسا را مشتمل بر می شود.[۱۰] در تفسیری دیگر از ابرار آمده که آن‌ها افرادی میباشند که روحی کلان و همتی بلند دارا هستند.[۱۱] و همچنین پاکانی می باشند که در نقطع ی عطف عظمت و قرب به معبود میباشند.[۱۲] بعضا مفسران انبیاء و اولیاء را مصداق ابرار،[۱۳] و بعضا نیز مصداق ابرار را امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) و امام حسن(ع) و امام حسین(ع) دانسته‌اند.[۱۴]

کلمه و واژه ابرار ۶ توشه و در ۶ آیه[یادداشت ۲] از قرآن کریم و مهربان تکرار گردیده[۱۵] که با مشتقاتش ۲۰ توشه در قرآن مذکور میباشد.[۱۶] قرآن از ابرار حمد و تعریف فراوان کرده است.[۱۷] ابرار از الگوهای تربیتی قرآن شناخته می شود.[۱۸] ابرار با مفاهیمی مانند اِحسان، اِنفاق، تعاون، نه و ایمان دارنده همبستگی معنایی میباشد.[۱۹] مبتنی بر آیه ۱۹۳ سوره آل‌عمران ابرار مقامی دارا‌هستند که اولو الالباب (خردمندان) آرزوی جایگاه آنها‌را دارا‌هستند.[۲۰] جایگاه ابرار را با اعتنا به آیه ها قرآن [یادداشت ۳] [۲۱] و نیز با دقت به عبارت «حَسَناتُ الاْبْرارِ سَیئاتُ الْـمُقَرَّمیانَ» از رده مقربین ذیل‌خیس دانسته‌اند.[۲۲] در قرآن فُجّار در قبال ابرار آمده میباشد.[۲۳]

خصوصیت‌های ابرار در قرآن
در نشانه‌ها سوره بشر[یادداشت ۴] از خصوصیت‌های ابرار مذکور گردیده و از رده آن ها، اعمالشان در جهان و پاداشی که به آن ها داده میشود حافظه نموده است.[۲۴] مبنی بر این آیه‌ها خصوصیت‌هایی برای ابرار اورده شده میباشد: وفای به نذر، هراس از روزی که عذابش محصل میباشد،[۲۵] اطعام به مسکین و یتیم و اسیر، هراس از آفریدگار و قیامت[۲۶] و اخلاص[۲۷] برای مثال این اوصاف میباشند. بعضی نیز معنای حقیقی و واقعی ابرار را در آیه ۱۷۷ سوره بقره کاوش کرده‌اند که یک‌سری خصوصیت برای نیکوکاری بیان نموده است.[۲۸] نقل شده قرآن درین آیه آرم‌های نیکوکاری را ذکر نموده است که آن را به عبارتی خصوصیت‌های ابرار دانسته‌اند؛ به عنوان مثال: ایمان به معبود، ملائکه، پیامبران الهی، قرآن و قیامت، انفاق، نماز، زکات، وفای به پیمان، زهد و طاقت.[۲۹] بعضی با اعتنا به آیه ۱۷۷ سوره بقره، فرقی فی مابین خوبی و ایمان و فعالیت پارسا ندانسته‌اند.[۳۰]

درباره ابرار اورده شده آن ها آنچه را دوست دارا‌هستند در رویه خداوند انفاق می‌نمایند.[۳۱] آن ها در مقابل انفاق خویش و سرویس‌هایی که نسبت به سایر افراد جاری ساختن میدهند، به چیزی جز خرسندی معبود و پاداشی که وی می دهد لحاظ ندارند، و این را علامت یکتاپرستی وی دانسته‌اند.[۳۲] در تفصیل خصوصیت انفاق نیکوکاران مبتنی بر آیه ۹۲ سوره آل‌عمران اورده شده کسی هیچ وقت به واقعیت خوبی نمیرسد مگر اینکه از آنچه دوست دارااست در رویه خداوند انفاق نماید.[۳۳] در آیه ۲ سوره مائده به همگان سفارش گردیده‌است که در ایفا خیر و خوبی همدیگر را امداد نمایند.[۳۴]

الهیات
اِلهیات دانش خداشناسی میباشد. همینطور الهیات به‌معنای کلی، عنوانی برای فلسفه او‌لین یا این که مابعدالطبیعه که یک کدام از شاخه‌های علم‌های نظری را تشکیل می دهد. این قسمت مشتمل بر مباحث کلی درباره ی وجود مشترک دربین مجموع موجودات و نیز مباحث مربوط به خداشناسی مسجد قبا مشهد میباشد.

منزلت و پیشینه
بر طبق تقسیم‌بندی فیلسوفان مشاء، علم ها فلسفی به دو قسمت نظری و عملی تقسیم و علم ها نظری بر سه قسمت طبیعیات، ریاضی ها و الهیات تقسیم میگردد.[۱] الهیات یا این که فلسفه او‌لین که ابعاد تیتر مطلق فلسفه را به خویش گرفت، دانشی میباشد که به وجود و اوضاع موجودات، از آن نظر که وجود دارا هستند، می پردازد. موضوعی که در هیچ یک از علم‌های دیگر گزینه مشاجره قرار آدرس مسجد قبا مشهد نمی‌گیرد.[۲]

واژه و کلمه الهیات در فرهنگ وتمدن اسلامی، ظاهراً نخستین دفعه به وسیله ابن سینا آیتم به کارگیری قرار گرفت. آن هم وقتی بود که او این کلمه را تیتر نصیب فلسفه اولین از کتاب الشفاء قرار اعطا کرد. اما قبل از آن نیز، از این علم به دانش الهی یا این که علم ها الهیه تعبیر و تفسیر شد‌ه‌است.[۳] هرچنداطلاق تیتر الهی بر این علم، اول توشه در اثرها خویش ارسطو رزرو مسجد قبا مشهد آمده میباشد.[۴]

الهیات به معنای اعم و اخص
الهیات دو اصطلاح عام و خاص دارااست:

در اصطلاح عام، این کلمه بر آحاد فلسفه اُاماٰ اطلاق میگردد و مورد آن، وجودی میباشد که هیچ قید ندارد و مطلق شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.

در اصطلاح خاص، آن نصیب از این علم که به آشنایی آفریدگار و دانا مجردات [یادداشت ۱] تخصیص داراست، «الهیات بالمعنی الاخص» نامیده گردیده‌است.

اما در بعضی اثر ها فلسفی، تیتر دانش الهی یا این که الهیات فقط بر نصیب الهیات در معنای اخص اطلاق گردیده است.[۵]

مشخصه فلسفه او‌لین
تمایز فلسفه اولین از سایر علم ها، از طریقه ارسطو در‌این میباشد که علم ها دیگر هر یک نصیب خاصی از وجود را مورد رسیدگی و استیناف خویش قرار میدهند، در حالی که فلسفه او‌لین در خصوص خویش وجود و اوصاف ذاتی آن که در میان تک تک موجودات مشترک میباشد، گفت و گو می‌نماید.

به همین جهت، مباحث فلسفه او‌لین مانند علیت و وحدت کارها عامی میباشند که همگی مراتب وجود را در برمی‌گیرند. براین اساس می‌قدرت اعلام‌کرد، فلسفه اولین کلی‌ترین علم‌ محسوب میشود.[۶] مرتضی مطهری اعتقاد دارد که هر تعدادی فلسفه غیر از دانش میباشد [چون فلسفه عبارت میباشد از یک سلسله مسائل مبتنی بر دلیل و قیاس عقلی که از مطلق وجود و احکام و عوارض آن مذاکره می‌نماید و از بود و عدم وجود شی ها کلام میگوید و احکام مطلق هستی را گزینه اعتنا قرار میدهد و هیچگاه مانند دانش به احکام و اثراتی که منحصربه‌فرد یک یا این که یکسری مورد منحصر به فرد میباشد حیث ندارد، چون علم ها همواره یک یا این که یکسری قضیه را مفروض الوجود میگیرند و به جستجوی احکام و اثرها آن میپردازند و سنخ گفت و گو علم ها متوجه بود و خلا اشیا وجود ندارد.] با وجود این تفاوت بین دانش و فلسفه، میانشان ارتباط خاصی بر قرار میباشد چون از یک سو تمامی علم ها در استواری جستجو‌های خویش متوقف و مستلزم به فلسفه میباشند، از سایر سو، فلسفه نیز در پاره‌ای از مسائل متوقف به بعضی از مسائل علم ها می باشد که از حاصل آنان به کار گیری کرده و مسأله انتزاع کند. بلکه می‌اقتدار داعیه کرد که جمیع مقررات کلی علمی، ضابطه بودن و قطعی بودنشان متوقف به یک سلسله اصول کلی میباشد که صرفا فلسفه میتواند ذمه دار صدق آن اصول باشد. خلاصه کلام این که فلسفه هیچگاه در مسائل مرتبط با علم ها دخالت نمی‌نماید و نیز اذن نمی‌دهد آن ها در قلمرو وی دخالت کنند. [۷]

خداشناسی در فلسفه اسلامی
در فلسفه اسلامی به کارایی فارابی و ابن سینا مباحث مرتبط با آشنایی معبود و صفات و افعال وی به نحو پررنگ‌ای پیشرفته، و رابطه آن با مباحث کلی وجودشناسانه تبیین گردیده‌است.

فارابی حکمت را به دانش آشنایی و نظارت انگیزه‌ها و اثاثیه بعیدی تمجید می‌نماید که هستی دیگر موجودات به واسطه آنهاست. این اسباب و اثاث اگرچه بسیارند، البته به ترتیبی منتهی به وجود واحدی میگردند که انگیزه وجود تمامی آن اسباب و اثاث و مسببات آنهاست و وی معبود میباشد.[۸]

ابن سینا نیز این نظر را دارد که معرفت پروردگار غرض مناسب این دانش و جزء شریف‌خیس مباحث آن به شمار می آورد.[۹]

درین نصیب، ضمن عامل‌های ثابت وجود آفریدگار، موضوعاتی زیرا آفرینش و نسبت خدا با مخلوقات، قضا و قدر الهی و مسأله شُرور، نبوت و معاد در الهیات ارسطو مطرح نبوده‌ میباشد که در مباحث الهیات فلسفه اسلامی درج گردیده است.

امامزاده احمد
حرم امامزاده احمد بن علی معروف به امامزاده احمد، مزار احمد بن علی از نوادگان امام باقر(ع) در محله حسن آباد اصفهان. این بقاع در سال ۱۱۱۵ق در طی فرمانروا حسین صفوی و ۱۲۹۰ق. در طی حکومت ظل السلطان بر اصفهان، تعمیر شد. در کنار مزار احمد بن علی، آقا نجفى و هماى شیرازى مدفون مسجد قبا مشهد گردیده‌اند.

پیشینه سازه
مبنی بر شواهد جانور، پیش از سال ۵۳۷ق، بنایی بر مزار احمد بن علی برپا بوده که در همین سال بازسازی گردیده‌اند. لوحی از سنگ سیاه با کتبیه‌ای به خط کوفی حاکی از تجدید این سازه در سال نام برده تا سال ۱۳۰۷ش میباشد.[۱] از بنای وابسته به سده ششم هجری، صرفا یک کتیبه مو جود میباشد که بر روی آن نوشته «‌آمین یا این که رب العالمین فی تاریخ الخامس عشره اینجانب ربیع الاول سنه ثلاث وستین آدرس مسجد قبا مشهد وخمسمائه‌».[۲]

شاردن در سفرهای خویش در کشور‌ایران، از این سازه خاطر کرده و آن را ساختمانی مربع‌صورت با پوششی گنبدی وصف کرده و نوشته که عابران حرم فرمانروا احمد را از روزنه‌ای مشرف به کوچه که میله‌های ستبر دارااست زیارت می‌نمایند. او که در سده ۱۱ قمری می‌زیسته، به گزارش عموم اصفهان بنای بقعه را وابسته به ۳۰۰ سال پیش دانسته میباشد. احتمالا این به عبارتی بنای سده ششم قمری میباشد، چون گزارش یا این که نشان‌ای از مرمت تا سده دوازدهم هجری در مشت رزرو مسجد قبا مشهد وجود ندارد.

احوال کنونی بقاع
این سازه که به اسم امامزاده احمد شناخته میشود، شمال سردر، صحن، بقاع، سقاخانه و آرامگاه عده ای از علما، عرفا و شعراست[۳] که آقا نجفی اصفهانی، همای شیرازى (درگذشته ۱۲۹۰ق) و فرزندش میرزا ابوالقاسم طرب (درگذشته ۱۳۳۰ق) از مشهورترین آن ها شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشند.

بارگاه امامزاده احمد بن علی
سردر سازه، تیم‌ای مقرنس از خشت و کاشی میباشد، همینطور کتیبه‌هایی به خط بنایی در طاق حیاط و نقوش معقلی و کتیبه‌هایی به خط بنایی با کاشی در بدنه آن. بر کمر تراس، کتیبه‌ای از مال کاشی به مداد ثلث به رنگ سپید و طلایی روی موضوع لاجوردی به خط علی نقی امامی و تاریخ ۱۱۱۵ق چشم میشود که حاکی از پیشرفت بنای امامزاده (از عرصه و اعیان) در طول شاه حسین صفوی به دست محمد شریف منجم میباشد.[۴] بر لچکی‌های پیشانی برخی از طاق‌نماها در نزدیکی صحن، کاشی‌هایی با نقش گره‌سازی و کتیبه‌هایی به خط بنایی نقش بسته میباشد.

گنبد
بالای حرم چهارگوش، پوششی گنبدی میباشد و در راءس آن گنبدی خرد با ساقه‌ای بلند و دارنده ۸ پنجره تشکیل‌شده و با دو تراس در شمال و شرق، به صحن نسبتا گسترده امامزاده رویکرد یافته میباشد. گنبد از باطن با قطاربندی و مقرنس‌کاری مزین شد‌ه‌است.

بدنه داخلی
بدنه داخلی سازه، کتیبه‌ای دربردارنده سوره دهر و آیه‌ها ۱۸۰-۱۸۲ سوره صافات به خودکار ثلث و به رنگ طلایی بر مورد لاجوردی با رقم «‌ابن محمد محسن علی نقی الامامی‌» و تاریخ ۲۲ شعبان ۱۱۱۵ گچ‌بری شد‌ه‌است.

دیوارهای بیرونی و درونی
دیواره‌های درونی و بیرونی مقبره، با قطعات خرد کاشی به رنگ‌های فیروزه‌ای و لاجوردی با گونه های هندسی تزیین گردیده و مسافت میان کتیبه و ازاره و کتیبه و گنبد با گچ‌بری پوشانده‌ گردیده است. مزار هم کتیبه‌ای گچ‌بری‌گردیده با تاریخ ۱۱۱۵ق دارااست.

ابوالقاسم پاینده

ابوالقاسم پاینده (۱۲۸۷_۱۳۶۳ش) ترجمه کننده قرآن، تالیف کننده و خبرنامه‌نگار ایرانی بود. ترجمه قرآن که منجر آوازه وی گردیده، ترجمه‌ای بی آلایش و جاری و از شایسته ترین ترجمه‌های قرآن شمرده گردیده است. این ترجمه در سال ۱۳۳۶ش مشوق کتاب سال را اخذ کرد. توده و ترجمه جمله ها قصار فرستاده(ص) با تیتر نهج الفصاحه و کتابت کتابی درباره امام علی(ع) با تیتر «علی اَبَر مردِ تاریخ» به عنوان مثال اثرها اوست. پاینده، تاریخ طبری و مُروج الذهب را نیز از از عربی به فارسی ترجمه مسجد قبا مشهد نموده است.

پاینده از رجال سیاسی بعدازظهر پهلوی و نماینده عموم نجف‌آباد در مجلس شورای ملی بود.

معرفی
ابوالقاسم پاینده معنی کننده، تالیف کننده و خبرنامه‌نگار اهل ایران،[۱] در ۱۲۸۷ش در نجف‌آبادِ اصفهان متولد شد.[۲] تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش سپری کرد و از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۹ش، سرگرم به علم آموزی دروس حوزوی در اصفهان بود.[۳] محمود موءثر و محمد خراسانی گنابادی از اساتید او آدرس مسجد قبا مشهد بودند.[۴]

پاینده از رجال سیاسی بعدازظهر پهلوی به شمار میرفت[۵] و مشاغل دولتی داشت.[۶] او در عصر دوم مجلس مؤسسان[۷] و زمان‌های بیست و یکم و بیست و دوم مجلس شورای ملی نماینده عموم رزرو مسجد قبا مشهد نجف‌آباد بود.[۸]

پاینده، خبر نامه‌نگاری را در سال ۱۳۰۸ش در مجله عرفان اصفهان استارت کرد و با نشریاتی همانند شفق سرخ، کشور ایران، داده ها و روزنامه یاد دادن و تربیت در طهران همیاری داشت.[۹] وی در ۱۳۲۱ش هفته‌طومار صبا را تأسیس شماره تلفن مسجد قبا مشهد کرد.[۱۰]

وی در ۱۸ مرداد سال ۱۳۶۳ش در طهران درگذشت و در آرامستان ابن‌بابویه در شهر ری به خاک ودیعه شد.[۱۱]

مقام علمی
ابوالقاسم پاینده از نویسندگان، مترجمان و مجله‌نگارانی شناخته می‌گردد که آثارش اورا از برجستگان نثرِ وقار فارسی قرار داده میباشد.[۱۲] پاینده را یکی‌از پررنگ‌ترین و پرکارترین ترجمه کننده‌ها در فن تاریخ شمرده‌اند و ده‌ها تاثیر باارزش دراین باره را به فارسی ترجمه کرده[۱۳] که مهم ترین و ماندگارترین اثر ها قلمی‌اش قلمداد می گردد.[۱۴]

مهم ترین جنبه شخصیت فرهنگی و علمی پاینده را وجهِ ترجمانی او از لهجه عربی سابق دانسته‌اند،[۱۵] که به سبب ساز اشراف او به گویش و وقار فارسی و عربی ترجمه‌هایی فصیح و جذابی ارائه بخشید که نثر آن ها، در عین امروزین بودن، یادآور زیبایی متن‌ها سابق فارسی میباشد.[۱۶] پاینده را دارنده قلمی شیوا و نثری جاری دانسته‌اند،[۱۷] که در فعالیت تایپ کردن و ترجمه دارنده ذوق و سلیقه خاصی بود[۱۸] و همین قضیه ترجمه‌های او‌را ارزشی خاص داد.[۱۹] پاینده در ادبیات داستانی نیز اثراتی داراست و از وی تیم‌هایی از روایت کوتاه و روایت‌های بلند منتشر گردیده‌است.[۲۰]

ترجمه قرآن
ترجمه فارسی ابوالقاسم پاینده از قرآن نخستین دفعه در ۱۳۳۶ش منتشر شد و مشوق شایسته ترین کتاب سال را اخذ کرد.[۲۱] این ترجمه را مهم‌ترین تاثیر پاینده دانسته‌اند که نقطه عطفی در ترجمه‌های فارسی قرآن به شمار می‌رود.[۲۲] مهم ترین خصوصیت ترجمه قرآن پاینده را نثر بی آلایش،‌ سرازیر،[۲۳] فصیح و تمامی‌فهم و شعور این تاثیر ذکر کرده‌اند.[۲۴]

پیشگفتار پاینده بر ترجمه خویش آیتم تعریف عالمان قرار گرفت و مالک‌نظران آن را اثری ماندنی در تاریخ نثر فصیح فارسی می دانند.[۲۵] پاینده درین پیشگفتار، بعد از ذکر روش شناخت خویش با قرآن و آرزوی سی ساله‌اش در ترجمه آن، به اِجمال، سرگذشت اسلام و فرستاده(ص) را مرور می‌نماید، آن گاه نصیب عمده پیشگفتار را به مباحث قرآنی تخصیص میدهد و در نقطه پايان به ایرادات ترجمه قرآن و عیب گیری ترجمه الهی قمشه‌ای _ فارغ از بیان اسم _ می پردازد و درباره ترجمه خویش توضیحاتی می دهد.[۲۶] علامه امینی در طومار‌ای به پاینده این ترجمه را دارنده ارزشی فوق‌العاده دانسته و از این تاثیر حمد نموده است.[۲۷] سید محمد فرزان (درگذشت: ۱۳۴۹ش)، قرآن‌پژوه، در حدود چهارصد نقص‌ به‌این ترجمه گرفته میباشد. قبل از آن مرتضی مطهری نیز نقدی کوتاه بر ترجمه پاینده نوشته بود.[۲۸]