مسجد جامع گوهرشاد (تأسیس:۸۱۸-۸۲۱ق) تاثیر تاریخی به مکان مسجد قبا مشهد مانده از عصر تیموری و از مساجد مشهور کشور ایران میباشد. این مسجد حالا جزئی از مقبره رضوی به حساب میآید.
عمر تاریخی، مدل معماری و زیباییهای هنری، مسجد گوهرشاد آدرس مسجد قبا مشهد را یکیاز جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی آیتم دقت و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر عشقمندان نموده است. قیام عموم علیه سیاستهای رزرو مسجد قبا مشهد فرهنگی رضاخان درین مسجد و اتفاق ها سپس را نیز میقدرت از دلایل شماره تلفن مسجد قبا مشهد آوازه این مسجد دانست.
بانی
نوشته ی علمیٔ مهم: گوهرشاد
تاسیس مسجد در سال ۸۱۸ق موازی ۷۹۴ش با عملکرد گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ فرزند تیمور گورکانی و در زمانه استانداری پسرش بایسنقر میرزا، در ضلع جنوبی بقاع رضوی استارت شد و در سال ۸۲۱ ق/۷۹۷ش به اتمام رسید.[۱] هرچند اعتمادالسلطنه سال ۸۲۰ق را بیان کرده؛[۲] البته در تفصیل کتیبهها، تاریخ ۸۲۱ق را آورده میباشد. شاید تاریخ اتمام سازه را ۸۲۰ق و خاتمه تزئنیات مسجد را ۸۲۱ق دانسته میباشد.[۳]
گوهرشاد (۷۸۰-۸۶۱ق) یک کدام از زنان نام دار بعدازظهر تیموری و آیتم احترام امیر گورکانی بود و در کارها مملکتی آیتم مشورت کردن قرار میگرفت. او در هرات به قتل رسید و در مکتب گوهرشاد هرات در کنار مزار شوهرش شاهرخ میرزا و فرزندش بایسنقر میرزا مدفون شوید. مکتب و خانقاه هرات نیز از اثر ها اوست.[۴] اسم وی در دو محل از بنای مسجد، یکیاز در بالای درِ ورودی تراس دارالسیاده و دیگری در کتیبه تراس مقصوره با خط شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق تحت عنوان بانی مسجد نگاشته گردیدهاست.[۵]
سازه و بنّا
این مسجد، مطرح ترین مسجد از دید حجم در گروه بناهای آستان قدس رضوی میباشد که صحن آن با ۲۸۵۰ مترمربع مساحت از لحاظ عمر، دیرینترین صحن بوده و در جنوب بقعه امام رضا(ع) تاسیس گردیدهاست. تشکیل داد بنای مسجد جامع گوهرشاد بوسیله معمار مشهور بعدازظهر تیموریان، قوام الدین بن زین الدین شیرازی و با به کارگیری از خشت و گچ و به طریق معماری اسلامی در شرق شکل گرفت.[۶]
نمایی کلی
مسجد گوهرشاد مرکب از یک صحن، چهار تراس، یک گنبد فیروزهای، دو گلدسته و هفت شبستان میباشد. این مسجد به دلیل عمر تاریخی، مدل معماری و زیباییهای هنری، از مهم ترین اثرها باستانی مشهد و صنعت معماری جمهوری اسلامی ایران به حساب میآید. مسجد گوهرشاد تحت عنوان یکیاز جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی آیتم دقت و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر عشقمندان بوده میباشد.[۷]
حجم آحاد مسجد گوهرشاد ۹۴۱۰ مترمربع میباشد و از سمت شمال با پهنا ۸۷ متر به رواق دارالسیاده و دارالحفاظ، از جنوب با پهنا ۶۵/۹۸ متر به صحن قدس، از شرق با ارتفاع ۳۰/۱۰۹ متر به رواق امام خمینی (صحن موزه دیرین) و از غرب با ارتفاع ۱۰/۱۰۷ متر به بست روحانی بهایی محصور گردیده است. صحن مسجد به طور تقریب مربعی میباشد به مساحت ۲۸۵۰ متر به نحوی که ۳۰/۵۶ متر ارتفاع و ۶۵/۵۱ متر پهنا داراست و از لحاظ حجم، نهمی صحن از تیم ده صحن سابق و تازه در اماکن متبرکه رضوی میباشد.[۸]
این مسجد از لحاظ استحکام سازه و خصوصیتهای معماری اسلامی همانند کاشیکاریهای معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم و مقرنس و گچکاری و دیگر تزئینات هنری و مشخصههای معماری سنتی، بینظیر و ممتاز دانسته شدهاست.[۹]
بازسازیها
نصیبهای گوناگون این مسجد، بارها آیتم نوسازی و تعمیر قرار گرفته میباشد. یکبار در بعدازظهر صفویه، بعداز حمله ازبکان، آسیبی بدون شوخی به مسجد وارد شد که سلطان عباس به نوسازی آن عملکرد گماشت. در سال ۱۰۸۳ق هم بر تاثیر زلزله خراسان، بر قسمتهایی از بنای مسجد باختهایی وارد آمده بود نیز اقدامات مرمتی شکل گرفت و فسادهای ناشی از تهاجم افغانها و کودتا ملک محمود سیستانی نیز در پیمان افشاریه و قاجاریه برطرف شوید.[۱۰]
گنبد تراس مقصوره که به واسطه حجم دهانه در زلزلههای شدید و با سپری شد مجال مجروح و یکسری توشه بازسازی گردیده بود، در سال ۱۳۳۹ش به خواسته تجدید بنا مهم تخریب شوید و ایجاد کرد آن مجددا بوسیله معماران اهل ایران و تحت لحاظ مهندس عباس آفرنده و با رعایت به عبارتی خصوصیتهای پیشین و نگهداری خصوصیات اساسی شروع گردیده، در سال ۱۳۴۱ش خاتمه یافت و همزمان سنگهای ازاره باطن حیاط مقصوره ردوبدل شد و کف حیاط با سنگهای مرمر مفروش شوید و در سال ۱۳۴۵ش بدور ساقه گنبد با کاشی معرق کتیبهای مزین شوید.[۱۱]
بعد از برد انقلاب اسلامی نیز بازسازیهایی در قسمتهای متعدد مسجد جامع گوهرشاد مشهد انجام یافته میباشد و با دستهای از آبنما و آبخوری در اواسط صحن زینت یافته که بر زیبایی و شکوه مسجد بیش تر از پیش افزوده میباشد.
کاشیکاریها
از لحاظ سازه و کاشیکاری، این مسجد در جايگاهای ممتاز میباشد و تک تک در و دیوارهای آن مزین به اسماء جلاله، نشانهها قرآنی، روایات شریفه، اشعار و مدح و ثنای ائمه اطهار(ع) می باشد که با خطهای ثلث، نسخه ها، نستعلیق، کوفی و بنایی خطاطان والا همانند بایسنقر و امامی اصفهانی ترقیم یافته میباشد.
مسجد جامع گوهرشاد (تأسیس:۸۱۸-۸۲۱ق) تاثیر تاریخی به مکان مسجد قبا مشهد مانده از عصر تیموری و از مساجد مشهور کشور ایران میباشد. این مسجد حالا جزئی از مقبره رضوی به حساب میآید.
عمر تاریخی، مدل معماری و زیباییهای هنری، مسجد گوهرشاد آدرس مسجد قبا مشهد را یکیاز جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی آیتم دقت و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر عشقمندان نموده است. قیام عموم علیه سیاستهای رزرو مسجد قبا مشهد فرهنگی رضاخان درین مسجد و اتفاق ها سپس را نیز میقدرت از دلایل شماره تلفن مسجد قبا مشهد آوازه این مسجد دانست.
بانی
نوشته ی علمیٔ مهم: گوهرشاد
تاسیس مسجد در سال ۸۱۸ق موازی ۷۹۴ش با عملکرد گوهرشاد، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ فرزند تیمور گورکانی و در زمانه استانداری پسرش بایسنقر میرزا، در ضلع جنوبی بقاع رضوی استارت شد و در سال ۸۲۱ ق/۷۹۷ش به اتمام رسید.[۱] هرچند اعتمادالسلطنه سال ۸۲۰ق را بیان کرده؛[۲] البته در تفصیل کتیبهها، تاریخ ۸۲۱ق را آورده میباشد. شاید تاریخ اتمام سازه را ۸۲۰ق و خاتمه تزئنیات مسجد را ۸۲۱ق دانسته میباشد.[۳]
گوهرشاد (۷۸۰-۸۶۱ق) یک کدام از زنان نام دار بعدازظهر تیموری و آیتم احترام امیر گورکانی بود و در کارها مملکتی آیتم مشورت کردن قرار میگرفت. او در هرات به قتل رسید و در مکتب گوهرشاد هرات در کنار مزار شوهرش شاهرخ میرزا و فرزندش بایسنقر میرزا مدفون شوید. مکتب و خانقاه هرات نیز از اثر ها اوست.[۴] اسم وی در دو محل از بنای مسجد، یکیاز در بالای درِ ورودی تراس دارالسیاده و دیگری در کتیبه تراس مقصوره با خط شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق تحت عنوان بانی مسجد نگاشته گردیدهاست.[۵]
سازه و بنّا
این مسجد، مطرح ترین مسجد از دید حجم در گروه بناهای آستان قدس رضوی میباشد که صحن آن با ۲۸۵۰ مترمربع مساحت از لحاظ عمر، دیرینترین صحن بوده و در جنوب بقعه امام رضا(ع) تاسیس گردیدهاست. تشکیل داد بنای مسجد جامع گوهرشاد بوسیله معمار مشهور بعدازظهر تیموریان، قوام الدین بن زین الدین شیرازی و با به کارگیری از خشت و گچ و به طریق معماری اسلامی در شرق شکل گرفت.[۶]
نمایی کلی
مسجد گوهرشاد مرکب از یک صحن، چهار تراس، یک گنبد فیروزهای، دو گلدسته و هفت شبستان میباشد. این مسجد به دلیل عمر تاریخی، مدل معماری و زیباییهای هنری، از مهم ترین اثرها باستانی مشهد و صنعت معماری جمهوری اسلامی ایران به حساب میآید. مسجد گوهرشاد تحت عنوان یکیاز جاذبههای مذهبی تاریخی و فرهنگی آیتم دقت و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر عشقمندان بوده میباشد.[۷]
حجم آحاد مسجد گوهرشاد ۹۴۱۰ مترمربع میباشد و از سمت شمال با پهنا ۸۷ متر به رواق دارالسیاده و دارالحفاظ، از جنوب با پهنا ۶۵/۹۸ متر به صحن قدس، از شرق با ارتفاع ۳۰/۱۰۹ متر به رواق امام خمینی (صحن موزه دیرین) و از غرب با ارتفاع ۱۰/۱۰۷ متر به بست روحانی بهایی محصور گردیده است. صحن مسجد به طور تقریب مربعی میباشد به مساحت ۲۸۵۰ متر به نحوی که ۳۰/۵۶ متر ارتفاع و ۶۵/۵۱ متر پهنا داراست و از لحاظ حجم، نهمی صحن از تیم ده صحن سابق و تازه در اماکن متبرکه رضوی میباشد.[۸]
این مسجد از لحاظ استحکام سازه و خصوصیتهای معماری اسلامی همانند کاشیکاریهای معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم و مقرنس و گچکاری و دیگر تزئینات هنری و مشخصههای معماری سنتی، بینظیر و ممتاز دانسته شدهاست.[۹]
بازسازیها
نصیبهای گوناگون این مسجد، بارها آیتم نوسازی و تعمیر قرار گرفته میباشد. یکبار در بعدازظهر صفویه، بعداز حمله ازبکان، آسیبی بدون شوخی به مسجد وارد شد که سلطان عباس به نوسازی آن عملکرد گماشت. در سال ۱۰۸۳ق هم بر تاثیر زلزله خراسان، بر قسمتهایی از بنای مسجد باختهایی وارد آمده بود نیز اقدامات مرمتی شکل گرفت و فسادهای ناشی از تهاجم افغانها و کودتا ملک محمود سیستانی نیز در پیمان افشاریه و قاجاریه برطرف شوید.[۱۰]
گنبد تراس مقصوره که به واسطه حجم دهانه در زلزلههای شدید و با سپری شد مجال مجروح و یکسری توشه بازسازی گردیده بود، در سال ۱۳۳۹ش به خواسته تجدید بنا مهم تخریب شوید و ایجاد کرد آن مجددا بوسیله معماران اهل ایران و تحت لحاظ مهندس عباس آفرنده و با رعایت به عبارتی خصوصیتهای پیشین و نگهداری خصوصیات اساسی شروع گردیده، در سال ۱۳۴۱ش خاتمه یافت و همزمان سنگهای ازاره باطن حیاط مقصوره ردوبدل شد و کف حیاط با سنگهای مرمر مفروش شوید و در سال ۱۳۴۵ش بدور ساقه گنبد با کاشی معرق کتیبهای مزین شوید.[۱۱]
بعد از برد انقلاب اسلامی نیز بازسازیهایی در قسمتهای متعدد مسجد جامع گوهرشاد مشهد انجام یافته میباشد و با دستهای از آبنما و آبخوری در اواسط صحن زینت یافته که بر زیبایی و شکوه مسجد بیش تر از پیش افزوده میباشد.
کاشیکاریها
از لحاظ سازه و کاشیکاری، این مسجد در جايگاهای ممتاز میباشد و تک تک در و دیوارهای آن مزین به اسماء جلاله، نشانهها قرآنی، روایات شریفه، اشعار و مدح و ثنای ائمه اطهار(ع) می باشد که با خطهای ثلث، نسخه ها، نستعلیق، کوفی و بنایی خطاطان والا همانند بایسنقر و امامی اصفهانی ترقیم یافته میباشد.
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟