آقا ضیاء عراقی
ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان دارای اسم و رسم اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد قبا مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (پاد شاهآباد) چشم به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) پر اسم و رسم به آخوند وسیع بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خان داییهای وی آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.
او در شب دوشنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن بقعه امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای اسم و رسم به باب العماره به خاک رزرو مسجد قبا مشهد امانت شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها فقهی را در زادگاهش، نزد بابا و تعدادی بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. بعد از آن به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی استفاده نمود. عاقبت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. برخی از اساتید وی شماره تلفن مسجد قبا مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم گفت و گو بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین اعتقاد میباشد که در طول سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از لحاظ درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از دید ذکر نظیر نداشتند که یکی آن ها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به مرتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و بعداز آنها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]
اثر ها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهمترین آن ها مقاله ها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار ذیل میباشد:
تألیفات
مقالهها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء تفصیل تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
آقا ضیاء عراقی
ضیاءالدین علی بن ملا محمد عراقی دارای اسم و رسم به آقاضیاءِ عِراقی؛ (۱۲۷۸-۱۳۶۱ق) فقید و اصولی قرن چهاردهم قمری بود. او نزد اساتیدی زیرا سید محمد فشارکی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم یزدی علم آموزی کرد. آقاضیاء را از استادان دارای اسم و رسم اصول فقه و از احیاکنندگان این دانش بهشمار آوردهاند. سید محمدتقی خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم و میرزا هاشم آملی برخی از شاگردان مسجد قبا مشهد اویند.
معاش
آقاضیاء عراقی در سال ۱۲۷۸ق در اراک (پاد شاهآباد) چشم به جهان گشود. پدرش ملا محمدکبیر کزازی عراقی (اراکی) پر اسم و رسم به آخوند وسیع بود. آقامحسن اراکی عالم، واقف و احیاگر اراک و آقاضیاءالدین اراکی که مسجد و مکتب علمیه آقاضیاء در اراک به اسم وی میباشد، دو بدن از خان داییهای وی آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.
او در شب دوشنبه ۲۸ ذیالقعده ۱۳۶۱ق/ ۱۶ آذر ۱۳۲۱ش[۱] در نجف اشرف درگذشت و در ضلع غربی صحن بقعه امیر المؤمنین در حجره دوم سمت چپ ورودی باب غربی دارای اسم و رسم به باب العماره به خاک رزرو مسجد قبا مشهد امانت شد.[۲]
علم آموزی
آقاضیاء مقدمات علم ها فقهی را در زادگاهش، نزد بابا و تعدادی بدن دیگر از فضلای آن دیار فرا گرفت. بعد از آن به اصفهان رفت و از آقا سید محمدهاشم چهارسوقی، جهانگیرخان قشقایی، ابوالمعالی کلباسی استفاده نمود. عاقبت به عراق رفت و در سامرا و نجف به ادامه علم آموزی پرداخت. برخی از اساتید وی شماره تلفن مسجد قبا مشهد عبارتند از:
محمدکاظم خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
حبیبالله رشتی
فتحالله غروی اصفهانی
سید محمد فشارکی
حسین خلیلی تهرانی
ابراهیم محلاتی شیرازی
آقاضیاء گزینه احترام استادان خویش بود و از شاگردان ممتاز آخوند ملامحمدکاظم( آخوند خراسانی) شناخته می شد. وی با عبدالکریم حائری یزدی هم سن و هم گفت و گو بود.[۳]
درس دادن
آقاضیاء حدود ۶۰ سال در نجف درس بیرون فقه و اصول درس دادن کرد. پس از وفات استادش آخوند خراسانی(۱۳۲۹ق) تنی چند از شاگردان آخوند در مجلس درس او حضور مییافتند. مطهری(۱۲۹۸-۱۳۵۸ش.) براین اعتقاد میباشد که در طول سر کردگی سید ابوالحسن اصفهانی از لحاظ درس دادن و علمیت دو نفر حوزه نجف را رئیس میکردند یکی از محمدحسین غروی و دیگری آقاضیاء عراقی. [۴]سید موسی شبیری زنجانی از پدرش سید احمد زنجانی اینگونه نقل کردهمیباشد که دو نفر را دیدم که از دید ذکر نظیر نداشتند که یکی آن ها آقاضیاء بود.[۵] به گفته آیةالله شبیری زنجانی با آنکه شاگردان آقاضیاء عراقی مرجع شدند اما خودش به مرجعیت نرسید.[۶]
شاگردان
اذن اجتهاد آقا ضیاء عراقی به مهدی مهدوی لاهیجی (۱۳۱۳-۱۴۱۳ق)
دهها نفر از طلّاب در محضر او علم آموختند و به مرتبه اجتهاد رسیدند. شاگردان پر اسم و رسم او عبارتاند از:
سید محمدتقی خوانساری
سید احمد خوانساری
محمدحسن علامی
سید محمدکاظم عصار
میر سید علی یثربی کاشانی
سید محسن طباطبائی حکیم
حسین حلی[۷]
سید ابوالقاسم خویی
سید جواد حسینی خامنهای[۸]
سید عبدالاعلی سبزواری
سید محمود حسینی شاهرودی
سید عبدالله موسوی شیرازی
سید عبدالهادی شیرازی
سید محمدرضا گلپایگانی
سید محمدهادی میلانی
سید شهابالدین مرعشی نجفی
هاشم قزوینی[۹]
محمدتقی بهجت
میرزا هاشم آملی
محمدتقی بروجردی
سید ابوالحسن شمسآبادی
سید حسین آلعلی شاهرودی
سید صدرالدین صدر
سید عبدالحسین طیب
سید ابوالقاسم کاشانی
محمدرضا مظفر
محمدحسین نجفی
سید حسن موسوی بجنوردی
مهدی مهدوی لاهیجی
بنابر نقل سید موسی شبیری زنجانی، اعلم شاگردانش، روضه خوان محمدحسن عَلّامی و سید محمدتقی خوانساری بودند و بعداز آنها سید علی یثربی کاشانی و سید احمد خوانساری نسبت به دیگر افراد پررنگ بودند.[۱۰]
اثر ها علمی
آقاضیاء اثراتی در موضوع فقه و اصول تألیف کردهمیباشد که مهمترین آن ها مقاله ها الأصول میباشد. اثرها وی به قرار ذیل میباشد:
تألیفات
مقالهها الاصول
کناره خاصیت ها الأصول
الحاشیة علی بیعالمکاسب
تعلیقة استدلالیة علی العروة الوثقی
رسالة فی استصحابالعدمالازلی
رسالة فی اللباسالمشکوک
روائعالامالی فی فروعالعلمالاجمالی
گستردن تبصرة المتعلمین علامه حلی (کتابالبیع)
تفصیل تبصرة المتعلّمین علامه (در معاملات)
کتاب القضاء تفصیل تبصرة المتعلمین
احکام الرضاع
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟