ساره اول همسر ابراهیم(ع) و مامان اسحاق(ع). بنابر آنچه در دو سوره از قرآن مهربان آمده، ملائکه در ۹۰ سالگی به وی بشارت میلاد فرزندی دادند که اسحاق اسم گرفت. ساره، ازآنجاکه ملائکه با وی کلام گفتهاند، مانند حضرت مریم و حضرت فاطمه(س)، محدَّثه مسجد قبا مشهد خوانده میشود.
ساره سالها قبل از میلاد اسحاق، کنیز خویش هاجر را به ابراهیم داد تا از وی فرزنددار خواهد شد. روحانی صدوق، روایاتی نقل نموده است که به حسادت ساره بعداز میلاد اسماعیل اشاره دارااست. با این درحال حاضر بعضی دانشمندان در دلالت و مدرک روایات نام برده تشکیک آدرس مسجد قبا مشهد کردهاند.
معاش
امینالاسلام طَبْرسی[۱] و ابوالفتوح رازی،[۲] مفسران شیعه قرن ششم قمری، معتقدند ساره فرزند هاران بن یاحور و دخترعموی ابراهیم(ع) میباشد؛ ولی در برخی احادیث منابع شیعه، ساره فرزند لاحِج فرستاده و دخترخاله ابراهیم شمرده گردیدهاست.[۳] در منابع تاریخی اقوال دیگری مانند ساره دختر بتوایل بن ناحور،[۴] دختر لابن بن بثویل بن ناحور[۵] و دختر ملک حَرّان[۶] نیز، رزرو مسجد قبا مشهد نقل شدهاست.
ابن قُتَیبَه آئینَوَری تاریخنگار اهلسنت قرن سوم از تورات نقل کرده که ساره برادرزاده ابراهیم میباشد. مبتنی بر نقل او، ساره و لوط(ع) اخوی و خواهرِ پدری و فرزندان هاران، اخوی ابراهیم میباشند.[۷] ابن کثیر، مورخ اهلسنت (درگذشت ۷۷۴ق)، این عهد و پیمان را رد کرده و عهد و پیمان پر اسم و رسم را این دانسته که ساره دخترعموی ابراهیم بوده میباشد.[۸] عبدالصاحب حسینی عاملی تالیف کننده کتاب «الانبیاءُ حیاتُهُم، قِصَصُهُم» این نظر را دارد، لوط اخویِ مادری ساره میباشد، خیر اخویِ پدری وی؛ بدین ترتیب ساره برادرزاده ابراهیم وجود ندارد. به گفته وی، ساره دخترعمو و دخترخاله ابراهیم شماره تلفن مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۹][یادداشت ۱]
ساره به یاروهمدم لوط، به ابراهیم ایمان آورد و یکتاپرست شد.[۱۰] وی همینطور با حضرت ابراهیم(ع) تزویج کرد.[۱۱] ساره، یک کدام از زیباترین زنان زمان خویش معرفی گردیده است.[۱۲] وی زمینهای کشاورزی و دامهای فراوان داشته و همگی بودجهاش را در چنگ ابراهیم قرار داده میباشد.[۱۳]
مهاجرت به مصر
بعد از دعوت ابراهیم به یکتاپرستی در خصوصِل، گردآوری مقداری به وی ایمان آوردند، و ابراهیم به همین ادله به یاروهمدم ساره و لوط، به شام سفر کرد، البته با سرایت قحطی و بیماری، ساره به همپا همسرش ابراهیم(ع)، رهسپار مصر شد.[۱۴] بنابر احادیث تاریخی، فرمانروا مصر از زیبایی ساره با خبر شد[۱۵] و ابراهیم در جواب به اینکه چه نسبتی با ساره دارااست، اورا خواهر خویش معرفی کرد.[۱۶] چنانکه ابن اثیر گفته، ابراهیم ازآنجاکه میدانسته در حالتی که ساره را همسر خویش معرفی نماید، سلطان فرمان قتل اورا صادر خواهد کرد تا ساره را تصاحب نماید، واقعیت را نهفته نموده است.[۱۷] پاد شاه مصر، ساره را احضار مینماید و کارایی مینماید اورا تصاحب نماید، ولی در همین حین، دستش کم آب میگردد.[۱۸] شاه از ساره می خواهد دعا نماید که دستش مجدد تندرست گردد، تا اورا رها نماید، ولی بعداز دعای ساره و تندرست دست سلطان، وی مجدد کوشش مینماید به ساره مجاورت گردد و این رخداد سه توشه چهره میدهد.[۱۹] فرمانروا بعد از آن، از کردهٔ خویش منصرف می گردد، کنیزی به اسم هاجر، و هدایایی به ساره میبخشد و اورا آزاد مینماید.[۲۰]
به گفته علامه طباطبایی اینکه ابراهیم ساره را خواهر خویش معرفی کردهباشد با جایگاه نبوت سازگار وجود ندارد و از تناقاضات تورات کنونی میباشد که در منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت وارداتی میباشد.[۲۱] همینطور مبنی بر روایتی که علامه طباطبایی از الکافی نقل کرده ابراهیم درین روایت ساره را همسر خویش معرفی کرد و هر توشه که دست فرمانروا کم آب میشد به دعای ابراهیم بود که دست وی به موقعیت قبلی برمیگشت.[۲۲]
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟