احمَد بن حَنبَل (۱۶۴- ۲۴۱ق) از فقهای چهارگانه اهل سنت و از محدثان آنها بود که فقهاش بیش تر از مذهبها دیگر، به ظواهر روایات رسول(ص) و اقوال صحابه تمایل داشته میباشد. شافعی (از فقهای چهارگانه اهل سنت) و هشیم بن بشیر از استادان وی مسجد قبا مشهد بودهاند.
وی از ناقلان حدیث غدیر و دیگر روایات فضیلت امیرالمؤمنین(ع) میباشد. احمد بن حنبل ۳۰ هزار حدیث در فضیلت امام علی(ع) مراقبت بود و اورا دراین مورد بیهمتا میدانستند. احمد در تربیع خلفا (خلیفه چهارم درک کردن علی(ع)) و صورتدهی مذهب تسنن در مقابل مذهب عثمانی نقش بسزائی داشته آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.
مهمترین واقعه معاش ابن حنبل که باعث شهرتش نیز شد، اتفاق محنت بود که با سماجت بر عبد نبودن قرآن، مشقتهای فراوانی را متحمل شد؛ هرچند که در زمان متوکل عباسی گزینه اعتنا حکومت قرار گرفت و تحت عنوان رهبر جریان رویا رویی با محنت رزرو مسجد قبا مشهد شناخته شد.
کتابهای فراوانی به وی منسوب میباشد؛ مسند احمد بن حنبل، فضائل الصحابه و فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع) برای مثال آن ها میباشد. وهابیت به تبعیت از سلفیه، احمد بن حنبل را تحت عنوان پیشوای خویش شماره تلفن مسجد قبا مشهد برگزیدهاند.
معاشطومار
احمد بن حنبل با لقب ابا عبدالله[۱] از عالمان تعالی بغداد، واپسین[۲] امام شرعی اهل سنت[۳] و پیشوای مذهب حنبلیان میباشد.[۴]
وی در ربیع الاول سال ۱۶۴ق در بغداد متولد شد.[۵] خانواده وی پیش از ولادت احمد در کشور ایران میزیستند. پدرش محمد بن حنبل یا این که عبدالله بن حنبل[۶] والی سرخس در خراسان بود.[۷] مادرش به هنگام بارداری او، از مرو عازم بغداد شد؛[۸] هرچند برخی احتمال دادهاند که احمد در مرو به عالم آمده و در وقتی که شیرخواره بود، با مادرش به بغداد رفته باشد،[۹] به همین جهت از وی با کنیه «مروزی» نیز حافظه گردیدهاست.[۱۰] احمد در سه سالگی، بابا خویش را از دست اعطا کرد و مادرش ذمه دار تربیت او شد.[۱۱]
او دو پسر به اسمهای پارسا و عبدالله داشت[۱۲] پارسا به قضاوت اصفهان رسید و در سال ۲۶۶ق از جهان رفت؛ عبدالله تا سال ۲۹۰ق زنده بود.[۱۳]
در مورد با فضیلت او روایاتی زیرا امام الدنیا، تفویض دانش اولین و واپسین به وسیله پروردگار به او[۱۴] وجود دارااست؛[۱۵] چنانکه او را امام در دانش حدیث، فقه، سنت، زهدو تقوا و ورع دانستهاند.[۱۶]
وفات
احمد حنبل در سن ۷۷ سالگی[۱۷] و در سال ۲۴۱ق[۱۸] و به نقلی در سال ۲۴۲ق[۱۹] در بغداد از عالم رفت[۲۰] و خاک سپاری باشکوهی برای وی برگزار شد.[۲۱] درباره خاک سپاری وی گفته گردیده که تا آن فرصت به جز در تشییع شماری از انبیای بنیاسرائیل، اینگونه تشییعی برگزار نشده میباشد[۲۲] و تعداد مردان کمپانیکننده در تشییع اورا حدود ۸۰۰ هزار نفر و زنان را نزدیک به ۶۰ هزار بدن برآورد نمودهاند و اورده شده در تشییع وی ۲۰ هزار نفر از یهودیان، مسیحیان و مجوسیان به اسلام گرویدهاند.[۲۳] تودهای از پژوهشگران، تعصبات مذهبی را در نقل اینسیرتکامل داستانها تأثیرگذار میدانند.[۲۴]
برخی منابع متن وصیتطومار اورا کاملا نقل کردهاند.[۲۵] قبر وی در بغداد آیتم دقت مسلمانها بوده میباشد و تودهای از علمای قرن هفتم از آوازه و اجتماع زائران پیرامون آرامگاه وی حرف گفتهاند؛[۱۳] هرچند جمعای معتقدند که امروز قبر وی معین وجود ندارد؛ به دلیل آنکه در سرکشی رودخانه دجله از بین رفته میباشد.[۲۶]
استادان و شاگردان
احمد از سن ۱۵[۲۷] و یا این که ۱۶ سالگی[۱۱] به استحصال دانش پرداخت و برای شنیدن و عدهآوری احادیث، سفرهای متعددی به شهرهای کوفه، بصره، مکه، مدینه، یمن، شام، جزیره،[۲۸] کشورایران، مغرب و دیگر بخش ها دوردست جاری ساختن بخشید[۲۹] و گزینه احترام محدثان آن بخشها قرار میگرفت.[۱۱]
احمد فرصت اندکی را متأثر از حاکم ابو یوسف فراگیر دارای شهرت ابوحنیفه[۳۰] گذراند؛[۳۱] تا آنکه با هشیم بن بشیر آشنا شد و به مراقبت حدیث تلاش گمارد.[۳۲] او از شاگردان ویژه[۳۳] شافعی از فقهای چهارگانه اهل سنت بود[۳۴] و نقل شده که بیشترین تأثیر را از وی پذیرفته بود.[۳۵] شافعی نیز دانش و تقوای احمد را در بغداد بیمانند میدانست.[۳۶]
ابن حنبل از اساتید دیگری نیز استفاده نمود؛ تا آنجا که تعداد مشایخ حدیثی اورا صد نفر[۳۷] و گاه بیشمار تلقی نمودهاند.[۳۸] سفیان بن عیینه، إبراهیم بن سعد، جریر بن عبدالحمید، یحیی القطّان، ولید بن مسلم، علی بن هاشم بن البرید، معتمر بن سلیمان، آدم بن المفضّل، زیاد البَکّائی]]، ابوبکر بن عیاش، عَبّاد بن العَوّام، قدمت بن عبید الطّنافسی، المطّلب بن زیاد، یحیی بن أبی زائدة، وکیع، ابن نمیر و عبدالرّزّاق برای مثال استادان وی میباشند.[۳۹]
او بنابر نقلی از چهل سالگی کرسی درس خویش را سازه بنیان.[۲۷] راویان متعددی برای مثال محمد بن اسماعیل بخاری و مسلم بن حجاج نویسندگان صحیحین،[۴۰] عبدالرّزّاق بن همّام، یحیی بن بشر، هشام بن عبدالملک طیالسی، محمد بن ادریس شافعی، اسود بن عامر شاذان و بوداود سجستانی از وی قصه نقل کردهاند.[۴۱]
رده در دانش حدیث
احمد بن حنبل از محدثان تبارک[۴۲] و از رهروان اصحاب حدیث بود.[۴۳] او در عدهآوری و نگهداری احادیث کوشش فراوانی کرد؛[۴۴] اورا درین دستور بیمانند دانسته[۴۵] و جمعای اورا حافظ یک میلیون حدیث می دانند؛[۴۶] به همین جهت اورا اِمام المُحَدِّثین(پیشوای محدثان) نیز خواندهاند.[۴۷]
او برای سنت فرستاده(ص) و اقوال صحابه و تابعین عنایت بخش اعظمی قائل بود و به ظواهر آیهها و احادیث فعالیت می کرد و با هرگونه شیوه تأویلی برای نشانهها و احادیث مخالف بود.[۴۸] بعضا معتقدند که وی به احادیث ضعیف و مُرسل نیز فعالیت می کرد.[۴۹]
احمد حنبل سعی می کرد تا با احادیث، مسائل اعتقادی را ثابت نماید و در این مورد اعتقادی به کاربرد عقل نداشت و این قضیه سبب ساز رویش فکرهای تجسیمی و تشبیهی شد.[۵۰]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد