آنهماری شیمل (به آلمانی:Annemarie Schimmel) (۱۹۲۲-۲۰۰۳م) اسلامپژوه، عرفانپژوه و شرقشناس آلمانی که عشق اکثری به اسلام داشت و اثر ها زیادی در موضوع الهیات، عرفان و فرهنگ وتمدن اسلامی به گویشهای متفاوت تألیف کرد. وی تصویر ارائه گردیده از اسلام، مسلمانها و نبی اکرم(ص) در اروپای قرن ها وسطی را تحریفگردیده میدانست. شیمل در قبال کتابهای آیهها شیطانی و فارغ از دخترم هیچ زمان، موضعگیری کرد؛ با این درحال حاضر، بعضی مالکنظران معتقدند برداشتهای وی از اسلام و مذهب شیعه، کاملا با حقیقت سازگار وجود ندارد. اثرها وی در کشورایران آیتم اعتنا قرار گرفته و بزرگداشتهایی برای او برگزار مسجد قبا مشهد گردیده است.
معاش و علم آموزی
آنهماری شیمل، هفتم آوریل ۱۹۲۲م در شهر ارفوت (Erfurt) آلمان، در خانوادهای پروتستان دیده به جهان گشود.[۱] وی از کودکی به عالم شرق و اسلام علاقهمند شد و یادگرفتن گویش عربی را از ۱۵ سالگی استارت و یک جزء از قرآن را محافظت کرد. یک سری سال سپس گویشهای فارسی و ترکی را یادگرفت.[۲] شیمل در ۱۹سالگی از دانشکده برلین در حرفه گویشهای شرقی و هنر اسلامی خارج ازالتحصیل شد و در سال ۱۹۵۱ دکترای خویش را در حرفه تاریخ ادیان از دانش کده ماربورگ استحصال آدرس مسجد قبا مشهد کرد.[۳]
خصوصیتها و مسئولیتهای علمی
شیمل در سال ۱۹۵۲ به ترکیه رفت و ذمه دار سر گروهی کرسی تاریخ و اصول ادیان دانشگاه الهیات آنکارا شد و در سال ۱۹۶۵ مسئولیت کرسی فرهنگ وتمدن اسلامی هند را در دانش کده هاروارد به عهده گرفت.[۴] او سالها در موضوع الهیات اسلامی، تاریخ ادیان و تصوف در دانش کدههای آلمان، ترکیه و ایالات متحده درس دادن کرد.[۵] شیمل به لهجههای آلمانی، انگلیسی، ترکی، عربی، فارسی، فرانسوی و اردو آشنا بود و به بعضی از این لهجهها اثراتی را منتشر کرد.[۶] وی در ۲۶ ژانویه ۲۰۰۳م(۶ بهمن ۱۳۸۱ش) درگذشت و در شهر بُن آلمان با حضور مجاورت هفتصد نفر از مسلمانها و مسیحیان کشورهای متفاوت به خاک امانت شد.[۷] بر روی سنگ قبر وی این عبارت با خط نستعلیق نقش بسته میباشد: «النّاس نِیامٌ فَإذا ماتوا انتَبَهوا» (عموم خواب میباشند و هنگامی مردند بیدار میشوند). این پاراگراف منتسب به فرستاده اسلام[۸] رزرو مسجد قبا مشهد و امام علی[۹] میباشد.
حدیث «الناس نیام» بر روی سنگ قبر آنهماری شیمل در آرامستان بُن آلمان
تفکرها
تصویر مخدوش از اسلام و شیعه
آنه ماری شیمل معتقد بود تصویری که اروپای قرنها وسطا از اسلام و مسلمان ها و نبی اکرم ارائه داده، مخدوش و تحریفشدهاست.[۱۰] وی بر این اعتقاد بود که برداشتش از اسلام و فرهنگ وتمدن مسلمانها با برداشت شرقشناسان دیگر بسیار گوناگون میباشد؛ به این دلیل که به روستاهای مسلمین رفته، با عموم تعامل داشته و داده ها بخش اعظمی استحصال نموده است.[۱۱] همینطور وی در پناه از تشیع این نظر را دارد شیعه ها بهبر خلاف آنچه علیه آنها داعیه میشود، قیمت و اعتبار سنت، پیمان و اخلاق حضرت نبی(ص) را ذیل سؤال نمیمارک و حتیدر مواقعی، از اهلسنت هم بیشتر آن را تصدیق شماره تلفن مسجد قبا مشهد مینمایند.[۱۲]
شیوه آیینپژوهی
به اطمینان شیمل، دیدگاه پدیدارشناختی، شایسته ترین طریق برای ادراک اسلام میباشد و صرفا روشی میباشد که میاقتدار با آن به مشترکات ادیان رسید.[۱۳] تحقیق آثارش پرنور مینماید شیوه پژوهشگرانی مانند هانری کربن در آشنایی بینشهای فرقههای اسلامی، بیشتر بر طبق منابع کلاسیک و اثر ها اندیشمندان تبارک این فرقههاست؛ ولی شیمل در پارهای از اثر ها خویش، در ذکر اذهان و تاملهای اسلامی، بیشتر به سخنان شفاهی و مشاهدات خویش از آداب و سنن رایج در بین عموم اعتنا نموده است.[۱۴]
موضعگیری علیه سلمان رشدی
آنهماری شیمل از افرادی بود که در طی صدور فتوای ارتداد سلمان رشدی، از سلمان رشدی و کتابش آیه ها شیطانی نقد کرد و ذکر کرد کتاب سلمان رشدی منجر جریحهدار شدن احساسات مسلمانها گردیده است. این اظهارنظر وی موجب حمله معارضان فتوای امام خمینی به وی و موضعگیریهای تند علیه وی شد؛ تا جایی که بعضا اورا ادله کشور ایران دانستند.[۱۵] وی در مکان دیگر گفته میباشد:
«اینجانب تا دم مرگ این ایده ها را آیتم نقد قرار می دهم و آنانرا محکوم می کنم. دستههای فشار متعلق به سلمان رشدی نمیتوانند منرا بترسانند. شخصیت فرستاده اسلام(ص) در غرب به صورت درست و مطلوب شناخته گردیده وجود ندارد.»
اما او فتوای امام خمینی در قتل سلمان رشدی را قبول نداشت.[۱۶]
موضعگیری علیه کتاب سوای دخترم هیچ گاه
آنهماری شیمل علیه کتاب «سوای دخترم هیچ گاه» موضع مصرح و تندی گرفت. این کتاب تاثیر «بتی محمودی» بود، با مورد نقل و عیب گیری فرهنگ وتمدن اهل ایران-اسلامی که با شمارگان کبیر در اروپا و ایالات متحده منتشر شد و تصویر موهِنی از کشور ایران نماد میاعطا کرد. آنهماری شیمل دراین باره اعلامکرد:
«اینجانب همواره مخالفت خویش را با محتویات این کتاب اعلام کردهام... اینجانب به جهت شناخت و عشقم به فرهنگ وتمدن و ادبیات جمهوری اسلامی ایران، آگاهانه با محتویات این کتاب مخالفت میورزم... متأسفانه در زمان سالهای اخیر تبلیغات بیرحمانه غرب علیه شرق و اسلام نقط ی اوج گرفته میباشد. اینجانب بهتیتر یک شرقشناس، وظیفه خویش میدانم که از تمدن شرق جانبداری کنم و از حقایق، آنسیرتکامل که میباشد پناه کنم.»[۱۷]
دعاها اسلامی
آنهماری شیمل در یکی رای زنیهایش نقل کرده که دعا ها اسلامی را فارغ از نیاز به ترجمه می خواند و بعضی دعاهای صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر نموده است. وی با نقل خاطرهای از تأثیرگذاری دعاهای صحیفه سجادیه بر روی شخصی متعصب و کاتولیک، دعاهای صحیفه را بر عموم غرب کارساز میداند.[۱۸]
موضوعهای موردعلاقه و تأثیرگذار
آنه ماری شیمل از کودکی به عرفان و تصوف عشق و علاقه داشت و این مسئله، به اساسیترین شالوده تفحصهای وی تبدیل شد؛ تا جایی که خویش معتقد بود که مجموع معاشاش را وقف تصوف نموده است.[۱۹] اقبال لاهوری و مولوی، دو شخصیت بسیار دوست داستنی و تأثیرگذار بر شیمل بودند. او از جوانی با این دو شخصیت آشنا گردیده بود، اثرها زیادی درباره این دو شخصیت تألیف کرده و در دیگر آثارش نیز به مناسبتهای گوناگون از درنگهایشان خاطر نموده است.[۲۰]
آنهماری شیمل (به آلمانی:Annemarie Schimmel) (۱۹۲۲-۲۰۰۳م) اسلامپژوه، عرفانپژوه و شرقشناس آلمانی که عشق اکثری به اسلام داشت و اثر ها زیادی در موضوع الهیات، عرفان و فرهنگ وتمدن اسلامی به گویشهای متفاوت تألیف کرد. وی تصویر ارائه گردیده از اسلام، مسلمانها و نبی اکرم(ص) در اروپای قرن ها وسطی را تحریفگردیده میدانست. شیمل در قبال کتابهای آیهها شیطانی و فارغ از دخترم هیچ زمان، موضعگیری کرد؛ با این درحال حاضر، بعضی مالکنظران معتقدند برداشتهای وی از اسلام و مذهب شیعه، کاملا با حقیقت سازگار وجود ندارد. اثرها وی در کشورایران آیتم اعتنا قرار گرفته و بزرگداشتهایی برای او برگزار مسجد قبا مشهد گردیده است.
معاش و علم آموزی
آنهماری شیمل، هفتم آوریل ۱۹۲۲م در شهر ارفوت (Erfurt) آلمان، در خانوادهای پروتستان دیده به جهان گشود.[۱] وی از کودکی به عالم شرق و اسلام علاقهمند شد و یادگرفتن گویش عربی را از ۱۵ سالگی استارت و یک جزء از قرآن را محافظت کرد. یک سری سال سپس گویشهای فارسی و ترکی را یادگرفت.[۲] شیمل در ۱۹سالگی از دانشکده برلین در حرفه گویشهای شرقی و هنر اسلامی خارج ازالتحصیل شد و در سال ۱۹۵۱ دکترای خویش را در حرفه تاریخ ادیان از دانش کده ماربورگ استحصال آدرس مسجد قبا مشهد کرد.[۳]
خصوصیتها و مسئولیتهای علمی
شیمل در سال ۱۹۵۲ به ترکیه رفت و ذمه دار سر گروهی کرسی تاریخ و اصول ادیان دانشگاه الهیات آنکارا شد و در سال ۱۹۶۵ مسئولیت کرسی فرهنگ وتمدن اسلامی هند را در دانش کده هاروارد به عهده گرفت.[۴] او سالها در موضوع الهیات اسلامی، تاریخ ادیان و تصوف در دانش کدههای آلمان، ترکیه و ایالات متحده درس دادن کرد.[۵] شیمل به لهجههای آلمانی، انگلیسی، ترکی، عربی، فارسی، فرانسوی و اردو آشنا بود و به بعضی از این لهجهها اثراتی را منتشر کرد.[۶] وی در ۲۶ ژانویه ۲۰۰۳م(۶ بهمن ۱۳۸۱ش) درگذشت و در شهر بُن آلمان با حضور مجاورت هفتصد نفر از مسلمانها و مسیحیان کشورهای متفاوت به خاک امانت شد.[۷] بر روی سنگ قبر وی این عبارت با خط نستعلیق نقش بسته میباشد: «النّاس نِیامٌ فَإذا ماتوا انتَبَهوا» (عموم خواب میباشند و هنگامی مردند بیدار میشوند). این پاراگراف منتسب به فرستاده اسلام[۸] رزرو مسجد قبا مشهد و امام علی[۹] میباشد.
حدیث «الناس نیام» بر روی سنگ قبر آنهماری شیمل در آرامستان بُن آلمان
تفکرها
تصویر مخدوش از اسلام و شیعه
آنه ماری شیمل معتقد بود تصویری که اروپای قرنها وسطا از اسلام و مسلمان ها و نبی اکرم ارائه داده، مخدوش و تحریفشدهاست.[۱۰] وی بر این اعتقاد بود که برداشتش از اسلام و فرهنگ وتمدن مسلمانها با برداشت شرقشناسان دیگر بسیار گوناگون میباشد؛ به این دلیل که به روستاهای مسلمین رفته، با عموم تعامل داشته و داده ها بخش اعظمی استحصال نموده است.[۱۱] همینطور وی در پناه از تشیع این نظر را دارد شیعه ها بهبر خلاف آنچه علیه آنها داعیه میشود، قیمت و اعتبار سنت، پیمان و اخلاق حضرت نبی(ص) را ذیل سؤال نمیمارک و حتیدر مواقعی، از اهلسنت هم بیشتر آن را تصدیق شماره تلفن مسجد قبا مشهد مینمایند.[۱۲]
شیوه آیینپژوهی
به اطمینان شیمل، دیدگاه پدیدارشناختی، شایسته ترین طریق برای ادراک اسلام میباشد و صرفا روشی میباشد که میاقتدار با آن به مشترکات ادیان رسید.[۱۳] تحقیق آثارش پرنور مینماید شیوه پژوهشگرانی مانند هانری کربن در آشنایی بینشهای فرقههای اسلامی، بیشتر بر طبق منابع کلاسیک و اثر ها اندیشمندان تبارک این فرقههاست؛ ولی شیمل در پارهای از اثر ها خویش، در ذکر اذهان و تاملهای اسلامی، بیشتر به سخنان شفاهی و مشاهدات خویش از آداب و سنن رایج در بین عموم اعتنا نموده است.[۱۴]
موضعگیری علیه سلمان رشدی
آنهماری شیمل از افرادی بود که در طی صدور فتوای ارتداد سلمان رشدی، از سلمان رشدی و کتابش آیه ها شیطانی نقد کرد و ذکر کرد کتاب سلمان رشدی منجر جریحهدار شدن احساسات مسلمانها گردیده است. این اظهارنظر وی موجب حمله معارضان فتوای امام خمینی به وی و موضعگیریهای تند علیه وی شد؛ تا جایی که بعضا اورا ادله کشور ایران دانستند.[۱۵] وی در مکان دیگر گفته میباشد:
«اینجانب تا دم مرگ این ایده ها را آیتم نقد قرار می دهم و آنانرا محکوم می کنم. دستههای فشار متعلق به سلمان رشدی نمیتوانند منرا بترسانند. شخصیت فرستاده اسلام(ص) در غرب به صورت درست و مطلوب شناخته گردیده وجود ندارد.»
اما او فتوای امام خمینی در قتل سلمان رشدی را قبول نداشت.[۱۶]
موضعگیری علیه کتاب سوای دخترم هیچ گاه
آنهماری شیمل علیه کتاب «سوای دخترم هیچ گاه» موضع مصرح و تندی گرفت. این کتاب تاثیر «بتی محمودی» بود، با مورد نقل و عیب گیری فرهنگ وتمدن اهل ایران-اسلامی که با شمارگان کبیر در اروپا و ایالات متحده منتشر شد و تصویر موهِنی از کشور ایران نماد میاعطا کرد. آنهماری شیمل دراین باره اعلامکرد:
«اینجانب همواره مخالفت خویش را با محتویات این کتاب اعلام کردهام... اینجانب به جهت شناخت و عشقم به فرهنگ وتمدن و ادبیات جمهوری اسلامی ایران، آگاهانه با محتویات این کتاب مخالفت میورزم... متأسفانه در زمان سالهای اخیر تبلیغات بیرحمانه غرب علیه شرق و اسلام نقط ی اوج گرفته میباشد. اینجانب بهتیتر یک شرقشناس، وظیفه خویش میدانم که از تمدن شرق جانبداری کنم و از حقایق، آنسیرتکامل که میباشد پناه کنم.»[۱۷]
دعاها اسلامی
آنهماری شیمل در یکی رای زنیهایش نقل کرده که دعا ها اسلامی را فارغ از نیاز به ترجمه می خواند و بعضی دعاهای صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر نموده است. وی با نقل خاطرهای از تأثیرگذاری دعاهای صحیفه سجادیه بر روی شخصی متعصب و کاتولیک، دعاهای صحیفه را بر عموم غرب کارساز میداند.[۱۸]
موضوعهای موردعلاقه و تأثیرگذار
آنه ماری شیمل از کودکی به عرفان و تصوف عشق و علاقه داشت و این مسئله، به اساسیترین شالوده تفحصهای وی تبدیل شد؛ تا جایی که خویش معتقد بود که مجموع معاشاش را وقف تصوف نموده است.[۱۹] اقبال لاهوری و مولوی، دو شخصیت بسیار دوست داستنی و تأثیرگذار بر شیمل بودند. او از جوانی با این دو شخصیت آشنا گردیده بود، اثرها زیادی درباره این دو شخصیت تألیف کرده و در دیگر آثارش نیز به مناسبتهای گوناگون از درنگهایشان خاطر نموده است.[۲۰]
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟