محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (۱۰۳۷ - ۱۱۱۰ق) دارای شهرت به علامه مجلسی یا این که مجلسی دوم، از محدثان و فقیهان دارای شهرت شیعه در قرن یازدهم هجری قمری بود. علامه مجلسی از فی مابین شاخههای علم ها اسلامی بیش تر از همگی به حدیثنگاری عشق داشت و به اخباریان مجاورت بود. مشهورترین کتاب وی، تیم پرحجم حدیثی به اسم بحارالانوار میباشد که نقش بارزی در احیای رده حدیث در منظومه معرفت شرعی مسجد قبا مشهد داشت.
وی با تربیت شاگردان و اثرها پرتعداد خویش که اکثری از آنهارا به لهجه فارسی و برای به کارگیری عامه مردم نگاشت، بر فرهنگ و تمدن شیعی و نحوههای علمی علمای بعد از خویش تأثیر گذاشت. او به جهت همیاری با حکومت صفویان و نقش بارز سیاسی و اجتماعیاش در آن زمانه از آوازه زیاد برخورداراست. او منتقد صوفیه بود و با تصوف خانقاهی مخالفت میورزید. مجلسی در روزگار سلطنت پاد شاه سلیمان صفوی به جایگاه «روضه خوانالاسلام» رسید و در زمانه پاد شاه فرمانروا حسین صفوی صاحب و مالک نفوذ آدرس مسجد قبا مشهد بود.
معرفی و منزلت
محمدباقر مجلسی در علم ها اسلامی مانند تعبیر، حدیث، فقه، اصول، تاریخ، رجال و درایه تخصص داشت. وی مولفای پرکار بود و به کتابت اثراتی در این موردها پرداخت.[۱] روحانی حرّ عاملی(۱۰۳۳ - ۱۱۰۴ق)، نسبت به وی اینگونه گفته میباشد که آحاد سعی خویش را مصروف تعلیم علم حدیث و فقه و بلکه کلیه شاخههای معارف نموده است و تک تک نیروی عمیق فکری و تامل وقّادش را در خریداری نمودن کلیه کمالات به شغل گرفته میباشد.[۲]سود کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذنطومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
[۳] بیشتراز هر چیز به کتابت دستههای حدیثی اهتمام داشت و از فی مابین کتابهای وی بحارالانوار که گروه بزرگی از روایات امامان شیعه میباشد، بیشتراز همگی آوازه داراست. همت علامه مجلسی در تألیف تیمهای حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع چک گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع خاطر گردیده است.[۴] محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. بعضا منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان شماره تلفن مسجد قبا مشهد کردهاند.[۵]
معاشطومار
مجلسی در سال ۱۰۳۷ هجری قمری در اصفهان چشم به جهان گشود.[۶] پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) دارای اسم و رسم به مجلسی اولیه از و مجتهدان سرشناس بعد از ظهر خود و از شاگردان روحانی بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق)، ملا عبدالله شوشتری(درگذشت: ۱۰۲۱ق) و میرداماد(درگذشت: ۱۰۴۱ق) بود. مادرش، دختر صدرالدین محمد عاشوری قمی میباشد که از خویشان دانش و فضیلت به شمار می روند.[۷] وی دارنده ۳ همسر بود که از آنها صاحب و مالک ۴ پسر و ۵ دختر شوید.[۸]
محمدباقر مجلسی در شب ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰ق و در ۷۳ سالگی در اصفهان از عالم رفت[۹] و برخی تاریخ درگذشت اورا ۱۱۱۱ ضبط کرده اند.[۱۰] آقا جمال خوانساری بر او نماز گذارد.[۱۱] او سازه بر وصیتش در کنار مسجد جامع اصفهان و در مجاورت پدرش به خاک امانت شد. به مناسبت تاریخ وفات آن علّامه این شعر سروده گردیدهاست:[۱۲]
ماه رمضان چه بیست و هفتش معدود شد
تاریخ وفات باقر اعلم شد
در روزنگار قانونی جمهوری اسلامی ایران، ۳۰ مرداد تحت عنوان روز بزرگداشت علامه مجلسی رقم خورده میباشد.
بارگاه حرم محمدتقی و محمدباقر مجلسی
قبیله مجلسی
سید موسی شبیری زنجانی در ذکر وجه این آوازه اینگونه میگوید که مقصودعلی بابا محمدتقی، شعر سرا بود و تخلصش مجلسی بوده میباشد کهاین کنیه به فرزندان و نوادگانش منتقل گردیدهاست.[۱۳] برخی دیگر آوازه این خویشان به اسم مجلسی را به جهت داشتن مجالس پرشور جد آنها دانستهاند.[۱۴] نقل دیگر آن میباشد که زیرا محمدتقی در روستای «مجلس» اصفهان میزیسته میباشد، این قبیله به مجلسی دارای شهرت گردیدند.[۱۵]
نیای فامیل مجلسی حافظ ابونعیم اصفهانی(۳۳۶-۴۳۰ق) از محدثان و حفاظ میباشد.[۱۶] پدربزرگ محمد باقر، «ملا غرض» نیز اهل شعر، متانت و ادب بوده میباشد.[۱۷] جده پدری مجلسی دختر کمال الدین روحانی حسن عاملی نطنزی اصفهانی میباشد. محدث نوری(۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) برادران مجلسی، میرزا عزیزالله و ملا عبدالله را ستوده میباشد. آمنه بیگم(درگذشت: قرن ۱۲ق) مشهورترین خواهر مجلسی همسر محمدصالح بن احمد مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق) و فقیه شرعی بوده میباشد.[۱۸]
تحصیلات
محمدباقر مجلسی بعد از فراگرفتن علم ها مقدماتی از محضر علمای اصفهان بهره مند شد.[۱۹] وی بیش تر از کلیه نزد پدرش محمدتقی مجلسی(۱۰۰۳–۱۰۷۰ق) فراگیری چشم میباشد و از آنجا که پدرش از شاگردان روضه خوان بهائی(۹۵۳ق ـ۱۰۳۱ق) بود، میقدرت از تأثیر پندارهای روضه خوان بهایی بر علامه مجلسی به واسطه پدرش محمد تقی مجلسی صحبت راند.[۲۰] مؤلف ریاض العلماء که از شاگردان و همیاران او در تدوین بحارالانوار بوده میباشد مینویسد که او علمهای عقلی را نزد آقا حسین خوانساری(۱۰۱۶-۱۰۹۸ق/۱۶۰۷-۱۶۸۷م) و علم های نقلی را نزد پدرش فرا گرفت.[۲۱]
محمد باقر مجلسی، شاگردان بسیار و مجالس درس زیادی داشته میباشد. برخی منابع، شاگردان وی در مجالس درسش را بالغ بر هزار بدن بیان کردهاند.[۵] از در بین شاگردان علامه بعضا از مشاهیر علمای شیعه تربیت شدند که از آن پاراگراف میقدرت به میرزا عبدالله افندی اصفهانی(درگذشت: ۱۱۳۰ق)، سید نعمتالله جزایری(درگذشت: ۱۱۱۲ق)، روضه خوان عبدالله بحرانی(درگذشت: ۱۱۲۷ق)، محمد بن علی اردبیلی(درگذشت: ۱۱۰۱ق)، میر محمدصالح خاتونآبادی(درگذشت: ۱۱۲۶ق) و میر محمدحسین خاتونآبادی (نوه دختریاش؛ در سپری شد: ۱۱۵۱ق)، سید ابوالقاسم خوانساری(درگذشت: ۱۱۵۷ق) خاطر کرد.[۲۲]
اذن قصه
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد