موعودباوری
موعود باوری بهمعنای اطمینان به یک نجاتنصیب میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی بشرها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد. منجی موعود و نجاتنصیب در نزد اقوام و ملل گوناگون با دینها و فرهنگ و تمدنهای به طور کاملً متعدد، به اَشکال و صور متفاوت و متنوعی مطرح گردیدهاست؛ ولی تمامی به طور تقریبً درین نکته متفقالقولاند که نجاتبخشی خواهد آمد و آنها را از یوغ بندگی ستمکاران و حاکمان زورگو رهانیده، جامعهای آکنده از عدالت را به وجود مسجد قبا مشهد خواهد آورد.
هندوها انتظارِ دهمین تجلی ویشنو یا این که کالکی را دارا هستند؛ بوداییها ظهور بودای پنجم را منتظرند؛ یهودیان مسیح (ماشیح) را نجاتدهنده میدانند؛ مسیحیان، فارقلیط را میطلبند که عیسی مسیح مژده آمدنش را داده میباشد؛ و مسلمانها قائل به ظهور مهدی آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.
مضمونشناسی
موعودباوری به معنای یقین به یک منجی(نجاتنصیب) میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی بشرها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد.[۱] منجی موعود و نجاتنصیب در نزد اقوام و ملل متعدد با آئینها و فرهنگ وتمدنهای گوناگون، به طورهای متنوعی مطرح گردیده است؛ البته تمامی درین نکته توافق داراهستند که نجات بخشی خواهد آمد و آن ها را از ستم و حاکمان زورگو رها خواهد کرد و جامعهای آکنده از عدالت به رزرو مسجد قبا مشهد وجود خواهد آورد.[۲]
موعودباوری در مکاتب شرعی
موعودباوری در ادیان مختلف به سیرتکاملهای گوناگون مطرح بوده و یکیاز اعتقادات مهم آنها به شمار میرفته میباشد. به گفته برخی از پژوهشگران کمتر آئین و مذهب و ملتی یافت می شود که به منجی موعودی اعتقاد شماره تلفن مسجد قبا مشهد نداشته باشد.[۳]
در ادیان شرقی
دین هندو: در دین هندو، موعود نجاتبخش موسوم به کالکی در نقطه پایان واپسین عصر هنگامی از ادوار چهارگانه جهانی، یعنی کالی یوگه[۴] ظهور خواهد کرد. بنابر اندیشه هندویی، عالم از چهار عصر رو به انحطاط ساخته شده میباشد. در چهارمین زمان، یعنی بعدازظهر کالی، خرابی و تباهی سراسر عالم را فرا می گیرد. زندگانی اجتماعی و معنوی به نازلترین حدّ خویش نزول مینماید و موجبات زوال پایانی را مهیا میسازد.[۵]
درین بعدازظهر (کالی یوگه یا این که عصر انحطاط) که بنابر باورهای هندویی از نصف شب فی مابین ۱۷ و ۱۸ ماه فوریه سال ۳۱۰۲ پیش از ولادت مسیح آغاز شده، و ما فعلا در آن به رمز میبریم، صرفا به یک چهارم دَرْمه (آئین یا این که نظم کیهانی) شغل می گردد و سه چهارمش به آلزامیر ودیعت شدهاست. مردمان این عصر فاسق، ستیزهجو و زیرا گدایان، بداقبال و لایق اقبالی نیستند. چیزهای بیقیمت را ارج مینهند، آزمندانه میخورند و در شهرهایی معاش مینمایند که آکنده از دزدان میباشد.[۶] بر طبق ادیان و مدرسههای فلسفی هند،[۷]در نقطه نهایی اینگونه زمانه سیاهی، واپسین و دهمی تجلّی (اوتارة) ویشنو موسوم به کالکی، سوار بر اسبی سپید و به هیأت بشر ظهور خواهد کرد. او سراسر دنیا را سواره و با شمشیری آخته و رخشان در مینوردد تا بدی و خرابی را نابود نماید. با نابود کردن دنیا، وضعیت برای آفرینشی جدید فراهم میشود تا در مهایوگای بعدی، دیگر توشه عدل و داد و فضیلت بها یابند.[۸]
آئین بودیسم: در آئین بودا، تفکر منجی موعود با معنی میتْرِیه (واژه و کلمهای سنسکریت به معنای کریم) تبیین میگردد. در الهیات بودایی، اورا بودای پنجم[۹] و واپسین بودا از بودایان زمینی می دانند که هنوز نیامده میباشد، امّا خواهد آمد تا تمامی بشرها را نجات دهد. در نمادنگاری بودایی، اورا به هیأت مردی نشسته که فراهم بلند شدن میباشد، اکران میدهند تا نمادی باشد از استعداد او برای قیام!
احادیث بودایی درباره شخصیت و کیفیت ظهور واپسین بودا یا این که منجی موعود یعنی هر که خواهد آمد تا همگان را مژده رهایی داده و آنهارا از چرخه آهنین رجعتهای مداوم به دانا نجات دهد، همداستان نیستند. در سنّت مهایانه که یکیاز دو سنّت یا این که مذهب اساسی بودایی میباشد، دقت بیشتری به شخصیت میتریه گردیدهاست. در احادیث مهایانهای، شاکیه مونی که به عبارتی گُتمه بودای دارای اسم و رسم میباشد چهارمی بودا و میتریه که بعد از وی خواهد آمد، تحت عنوان بودای پنجم معرفی شدهاست. در حالی که در بعضی احادیث بودایی، گُتمه بودای هفتم میباشد و بوداسف (Bodhesattava) در بعدی و تحت عنوان واپسین بودا ظهور خواهد کرد. درباره معاش و سرانجام مقدّر میتریه نیز تحت عنوان واپسین بودا اختلاف وجود داراست. در کانون پالی (منبع اساسی داده ها ما از دین بودای اول) التفات چندانی به او ندادهاند؛ صرفا در یک سوره (سوره چکه وتّی سیهه ناده) از این موسسه، اسم اورا بردهاند. امّا از اثرها غیر کانونی (غیر مقدس) دو تاثیر بهاین آموزه تخصیص یافته میباشد.
در مهاوَنسه که به تاریخ سریلانکا میپردازد، روز شمار رویدادها مرتبط با قیام میتریه به وضوح اینگونه نقل شده میباشد:
«بعد از آن که شاکیه مونی به پری نیروانه (نیروانه تبارک) رسید، دنیا پا به سراشیبی اجتماعی و کیهان شناختی بنیان؛ پنج هزار سال بعد از واپسین بودا، آفتاب آموزههای بودایی افول مینماید و ارتفاع قدمت آدمیان به ده سال فرو میکاهد. درین فرصت، چرخه وارونه میشود: معاش متحوّل گردیده، به نحوی که میانگین قدمت عموم به هشتاد هزار سال میرسد.[۱۰] با این عمرهای وقتگیر و زمینة مطلوب برای تعالیم بودا، یک چکره ورتین یا این که (راهنما) خواهد آمد. وی برای عموم رفاه و به روزی میاورد و آموزههای بودا را اشاعه مینماید. سپس که اینگونه فضایی فردوس گون آماده آمد، میتریه از اسمان توشیته نزول مینماید، بودایی خود را به کمال می رساند، و درمه را به فرهیختگان میاموزد. مَها کشیپه، از مریدان پر رنگ بودا، از خلسهای که بعد از پری نیروانه مدرس خود بدان فرو رفته بود، خارج می آید تا توشه دیگر بودا را سرویس نماید و آموزههای آن روشنی یافته را بشنود.»[۱۱]
آئین کنفوسیوس: کنفوسیوس شعار برگشت به بعد از ظهر فرزانه شاهان باستان را سرلوحه پندارهای اصلاحی خود قرار داده بود و در پندار هوا داران این دین گره میل کردن به فرزانگی شاهان وجود دارااست.[۱۲]
دین تائو:در بستر فرهنگی و فقهی مردمان چین دین تائو در کنار آیین کنفوسیوس و دیگر مکاتب فکری نقش آفریده میباشد، منتهی در آیین تائو رگههای پرنور تری از منجی باوری و انتظار موعود را میقدرت بر آشنایی. بر شالوده متن «معاش قدیس پایان الزمان و پردوردار طریقت» در 1سال جن – چن، یعنی بیست و نهمی سال از عصر شصت ساله که احتمالا ۳۹۲ باشد، لی هونگ ظهور خواهد کرد تا جهانی جدید بر پا نماید.[۱۳]
آئین شینتو: ژاپن نیز همانند چین تمدن و دیانتی یک سری گانه دارااست و لذا آئین شینتو و آیین بودا در هم آمیخته و باطن مایه آرمان ها، بیمها و امیدهای آن ملت را ساختهاند، به نحوی که شماری از مذهبها منجی باوری در آنجا راز بر آوردهاند. که مهم ترین آنان عبارتند از: کورزو میکو که فردی به اسم کاواته بونجیرو (۱۸۸۳-۱۸۱۴م) مبنا گذار آن بود و نهضت تنریکیو که درفشدار آن ناکایاما میکی (۱۸۷۸-۱۷۹۸م) میباشد.[۱۴]
موعودباوری
موعود باوری بهمعنای اطمینان به یک نجاتنصیب میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی بشرها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد. منجی موعود و نجاتنصیب در نزد اقوام و ملل گوناگون با دینها و فرهنگ و تمدنهای به طور کاملً متعدد، به اَشکال و صور متفاوت و متنوعی مطرح گردیدهاست؛ ولی تمامی به طور تقریبً درین نکته متفقالقولاند که نجاتبخشی خواهد آمد و آنها را از یوغ بندگی ستمکاران و حاکمان زورگو رهانیده، جامعهای آکنده از عدالت را به وجود مسجد قبا مشهد خواهد آورد.
هندوها انتظارِ دهمین تجلی ویشنو یا این که کالکی را دارا هستند؛ بوداییها ظهور بودای پنجم را منتظرند؛ یهودیان مسیح (ماشیح) را نجاتدهنده میدانند؛ مسیحیان، فارقلیط را میطلبند که عیسی مسیح مژده آمدنش را داده میباشد؛ و مسلمانها قائل به ظهور مهدی آدرس مسجد قبا مشهد میباشند.
مضمونشناسی
موعودباوری به معنای یقین به یک منجی(نجاتنصیب) میباشد که در آخرالزمان برای نجات و رهایی بشرها و برقراری صلح و عدل و داد خواهد آمد.[۱] منجی موعود و نجاتنصیب در نزد اقوام و ملل متعدد با آئینها و فرهنگ وتمدنهای گوناگون، به طورهای متنوعی مطرح گردیده است؛ البته تمامی درین نکته توافق داراهستند که نجات بخشی خواهد آمد و آن ها را از ستم و حاکمان زورگو رها خواهد کرد و جامعهای آکنده از عدالت به رزرو مسجد قبا مشهد وجود خواهد آورد.[۲]
موعودباوری در مکاتب شرعی
موعودباوری در ادیان مختلف به سیرتکاملهای گوناگون مطرح بوده و یکیاز اعتقادات مهم آنها به شمار میرفته میباشد. به گفته برخی از پژوهشگران کمتر آئین و مذهب و ملتی یافت می شود که به منجی موعودی اعتقاد شماره تلفن مسجد قبا مشهد نداشته باشد.[۳]
در ادیان شرقی
دین هندو: در دین هندو، موعود نجاتبخش موسوم به کالکی در نقطه پایان واپسین عصر هنگامی از ادوار چهارگانه جهانی، یعنی کالی یوگه[۴] ظهور خواهد کرد. بنابر اندیشه هندویی، عالم از چهار عصر رو به انحطاط ساخته شده میباشد. در چهارمین زمان، یعنی بعدازظهر کالی، خرابی و تباهی سراسر عالم را فرا می گیرد. زندگانی اجتماعی و معنوی به نازلترین حدّ خویش نزول مینماید و موجبات زوال پایانی را مهیا میسازد.[۵]
درین بعدازظهر (کالی یوگه یا این که عصر انحطاط) که بنابر باورهای هندویی از نصف شب فی مابین ۱۷ و ۱۸ ماه فوریه سال ۳۱۰۲ پیش از ولادت مسیح آغاز شده، و ما فعلا در آن به رمز میبریم، صرفا به یک چهارم دَرْمه (آئین یا این که نظم کیهانی) شغل می گردد و سه چهارمش به آلزامیر ودیعت شدهاست. مردمان این عصر فاسق، ستیزهجو و زیرا گدایان، بداقبال و لایق اقبالی نیستند. چیزهای بیقیمت را ارج مینهند، آزمندانه میخورند و در شهرهایی معاش مینمایند که آکنده از دزدان میباشد.[۶] بر طبق ادیان و مدرسههای فلسفی هند،[۷]در نقطه نهایی اینگونه زمانه سیاهی، واپسین و دهمی تجلّی (اوتارة) ویشنو موسوم به کالکی، سوار بر اسبی سپید و به هیأت بشر ظهور خواهد کرد. او سراسر دنیا را سواره و با شمشیری آخته و رخشان در مینوردد تا بدی و خرابی را نابود نماید. با نابود کردن دنیا، وضعیت برای آفرینشی جدید فراهم میشود تا در مهایوگای بعدی، دیگر توشه عدل و داد و فضیلت بها یابند.[۸]
آئین بودیسم: در آئین بودا، تفکر منجی موعود با معنی میتْرِیه (واژه و کلمهای سنسکریت به معنای کریم) تبیین میگردد. در الهیات بودایی، اورا بودای پنجم[۹] و واپسین بودا از بودایان زمینی می دانند که هنوز نیامده میباشد، امّا خواهد آمد تا تمامی بشرها را نجات دهد. در نمادنگاری بودایی، اورا به هیأت مردی نشسته که فراهم بلند شدن میباشد، اکران میدهند تا نمادی باشد از استعداد او برای قیام!
احادیث بودایی درباره شخصیت و کیفیت ظهور واپسین بودا یا این که منجی موعود یعنی هر که خواهد آمد تا همگان را مژده رهایی داده و آنهارا از چرخه آهنین رجعتهای مداوم به دانا نجات دهد، همداستان نیستند. در سنّت مهایانه که یکیاز دو سنّت یا این که مذهب اساسی بودایی میباشد، دقت بیشتری به شخصیت میتریه گردیدهاست. در احادیث مهایانهای، شاکیه مونی که به عبارتی گُتمه بودای دارای اسم و رسم میباشد چهارمی بودا و میتریه که بعد از وی خواهد آمد، تحت عنوان بودای پنجم معرفی شدهاست. در حالی که در بعضی احادیث بودایی، گُتمه بودای هفتم میباشد و بوداسف (Bodhesattava) در بعدی و تحت عنوان واپسین بودا ظهور خواهد کرد. درباره معاش و سرانجام مقدّر میتریه نیز تحت عنوان واپسین بودا اختلاف وجود داراست. در کانون پالی (منبع اساسی داده ها ما از دین بودای اول) التفات چندانی به او ندادهاند؛ صرفا در یک سوره (سوره چکه وتّی سیهه ناده) از این موسسه، اسم اورا بردهاند. امّا از اثرها غیر کانونی (غیر مقدس) دو تاثیر بهاین آموزه تخصیص یافته میباشد.
در مهاوَنسه که به تاریخ سریلانکا میپردازد، روز شمار رویدادها مرتبط با قیام میتریه به وضوح اینگونه نقل شده میباشد:
«بعد از آن که شاکیه مونی به پری نیروانه (نیروانه تبارک) رسید، دنیا پا به سراشیبی اجتماعی و کیهان شناختی بنیان؛ پنج هزار سال بعد از واپسین بودا، آفتاب آموزههای بودایی افول مینماید و ارتفاع قدمت آدمیان به ده سال فرو میکاهد. درین فرصت، چرخه وارونه میشود: معاش متحوّل گردیده، به نحوی که میانگین قدمت عموم به هشتاد هزار سال میرسد.[۱۰] با این عمرهای وقتگیر و زمینة مطلوب برای تعالیم بودا، یک چکره ورتین یا این که (راهنما) خواهد آمد. وی برای عموم رفاه و به روزی میاورد و آموزههای بودا را اشاعه مینماید. سپس که اینگونه فضایی فردوس گون آماده آمد، میتریه از اسمان توشیته نزول مینماید، بودایی خود را به کمال می رساند، و درمه را به فرهیختگان میاموزد. مَها کشیپه، از مریدان پر رنگ بودا، از خلسهای که بعد از پری نیروانه مدرس خود بدان فرو رفته بود، خارج می آید تا توشه دیگر بودا را سرویس نماید و آموزههای آن روشنی یافته را بشنود.»[۱۱]
آئین کنفوسیوس: کنفوسیوس شعار برگشت به بعد از ظهر فرزانه شاهان باستان را سرلوحه پندارهای اصلاحی خود قرار داده بود و در پندار هوا داران این دین گره میل کردن به فرزانگی شاهان وجود دارااست.[۱۲]
دین تائو:در بستر فرهنگی و فقهی مردمان چین دین تائو در کنار آیین کنفوسیوس و دیگر مکاتب فکری نقش آفریده میباشد، منتهی در آیین تائو رگههای پرنور تری از منجی باوری و انتظار موعود را میقدرت بر آشنایی. بر شالوده متن «معاش قدیس پایان الزمان و پردوردار طریقت» در 1سال جن – چن، یعنی بیست و نهمی سال از عصر شصت ساله که احتمالا ۳۹۲ باشد، لی هونگ ظهور خواهد کرد تا جهانی جدید بر پا نماید.[۱۳]
آئین شینتو: ژاپن نیز همانند چین تمدن و دیانتی یک سری گانه دارااست و لذا آئین شینتو و آیین بودا در هم آمیخته و باطن مایه آرمان ها، بیمها و امیدهای آن ملت را ساختهاند، به نحوی که شماری از مذهبها منجی باوری در آنجا راز بر آوردهاند. که مهم ترین آنان عبارتند از: کورزو میکو که فردی به اسم کاواته بونجیرو (۱۸۸۳-۱۸۱۴م) مبنا گذار آن بود و نهضت تنریکیو که درفشدار آن ناکایاما میکی (۱۸۷۸-۱۷۹۸م) میباشد.[۱۴]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد