نماز از عبادتهای مسلمانها و از عناصر اصلی آیین اسلام میباشد.[۱] کلمهٔ نماز موازی فارسی کلمه و واژه عربی صلاة میباشد. نماز در نزد اهل سنت یکی موادسازنده خمسه مسجد قبا مشهد (ردیفهای پنجگانهٔ آیین) و در نزد شیعهها یکی فروع دهگانهٔ آیین میباشد.
نمازهایی که بر هر مسلمان، در هر شبانهروز، واجب میباشد عبارتاند آدرس مسجد قبا مشهد از: نماز صبح، ظهر، بعد از ظهر، مغرب و عشا. اهل سنت حنفی نماز وتر را نیز یکیاز نمازهای واجب روزمره می دانند. اما غیر از این نمازها، نمازهای واجب دیگری هم وجود داراهستند.
جمعای از عارفان مسلمان بر این باورند که تک تک موجودات نیز متناسب با حال و روز خویش در درحال حاضر ستایش و تسبیح آفریدگار میباشند و به آیاتی از قرآن نظیر «و ستارگان و شماره تلفن مسجد قبا مشهد درختان سجده مینمایند» (به عربی: وَالنَّجْمُ وَالشجَرُ یَسجُدَانِ)،[۲] اِستناد میورزند.
واژه و کلمهشناسی
کلمه و واژه «صلاة» در عربی، در معنای «سلام و تحیت»، «دعا» و همینطور «انعطاف» میباشد.[۳] با این اکنون واژه و کلمهٔ «نماز» واژه و کلمهای میباشد که در کشور ایران، افغانستان، کشورهای آسیای اواسط، هند و پاکستان برای واژه و کلمهٔ «صلاة» عربی بهشغل برده میگردد. این واژه و کلمه همینطور در لهجههای ترکی، بنگالی، آلبانیایی، بوسنیایی و مقدونیایی، موازی صلاة به فعالیت میرود.
کلمه نماز به معنای خمشدن و راز فرودآوری برای ثنا و احترام میباشد.[۴] بعضی منابع ریشهٔ این واژه و کلمه را از واژه و کلمه پهلوی «نماک» می دانند که آن هم از ریشه باستانی «نم» به معنای خم شدن و کرنش میباشد.[۵][۶] هرچند در بعضا منابع ریشهٔ کلمهٔ نماز از کلمهٔ «ناماسته» در لهجه سانسکریت آریاییان دانسته گردیدهاست[۷][۸]
نماز در قرآن
فرصت اقامهٔ نمازهای متفاوت
کلمه و واژه صلاة ۸۲ توشه در قران آمده میباشد[۹] و پروردگار، فرستاده و مسلمانها را دستور به نمازخواندن (اقامه صلاه) نموده است.
﴿وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ﴾(سورهٔ بقره-آیهٔ ۱۱۰)
و نماز را به پا دارید و زکات را بدهید و هر سیرتکامل خیر که برای خود از پیش فرستید آن را نزد آفریدگار گشوده خواهید یافت بله معبود به آنچه میکنید بیناست.
﴿وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ۖ فَأَوْحَىٰ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ﴾(سورهٔ ابراهیم-آیهٔ ۱۳)
فولادوند: به آن بندگانم که ایمان آوردهاند بگو نماز را بر پا دارا هستند و از آنچه به وی روزی دادهایم مخفی و آشکارا انفاق نمایند قبل از آنکه روزی فرا برسد که در آن خیر بخشید و ستدی باشد و خیر دوستی ای
تفاوتهای نماز اهل سنت و شیعه
۱. اذان و اقامه:
از نگاه اهلسنت، اذان اعلام کردن برای نماز صبح، قبل از وصال وقت آن، یعنی قبل از طلوع فجر مستحب میباشد، و لذا آنها قبل از طلوعفجر اذان می گویند که در واقعیت اعلام وقت نافله میباشد تا عموم برای تلاوت نماز صبح فراهم شوند و قبل از آن، نمازهای نافله را بخوانند. و زیرا وقت نماز صبح میرسد یکبار دیگر اذان می گویند و این اذان برای اعلام آمدن وقت نماز صبح میباشد و بعداز آن اقامه میگویند؛ براین اساس برای نماز صبح دوبار اذان و یکتوشه اقامه گفته می گردد. از دید فقهای شیعه اذان بایستی بعداز آمدن وقت گفته خواهد شد. اهلسنت پاراگراف حیعلی خیرالعمل را در اذان صبح نمیگویند. در بعضا از کتابهای آنها آمده میباشد که در حین محمد و فرصت ابوبکر، این پاراگراف در اذان گفته میشد و قدمت از آن نهی کرد و امر کرد در اذان صبح به مکان این پاراگراف دوبار بگویند: الصلوه نه اینجانب النوم. شیعه عبارت اَشْهَدُ اَنَّ عَلیً وَلِیُ الله را جزء اذان نمیداند البته بیان کردن آن را روا می داند اما اهل سنت آوردن این عبارت را بدعت میشمارند.
۲. تلاوت بسم الله در اولیه هر سوره:
اهلسنت دربارهٔ قرائت بسمالله در نماز، بینش متفاوتی با شیعه دارا هستند؛ از نگاه شیعه، بسمالله جزئی از سوره میباشد و می بایست خوانده خواهد شد و تلاوت سورههای قرآن سوای بسم الله در نماز باعث بطلان نماز میباشد و شکاف آن در نماز روا وجود ندارد. و مستحب میباشد که حتیدر نمازهایی که آرام خوانده خواهد شد، بسمالله در نماز بلند خوانده گردد و این یک کدام از شعائر شیعه میباشد. اما اکثری از اهلسنت، بسمالله را جزء سوره نمیدانند، حنفی و حنبلیها در عین درحال حاضر که آن را جزء سوره نمیدانند ومی گویند تلاوت بسم الله در نخستین سوره در نماز واجب وجود ندارد و شکاف آن روا میباشد. ولی در عین درحال حاضر تلاوت آن را ابتدا ثنا و سوره مستحب میدانند؛ اما به حیث آنان اگرچه نماز جهری باشد مانند نمازهای مغرب و عشاء بایستی بسمالله آرام خوانده گردد. از لحاظ مذهب حنفی، حنبلی و مالکی بسم الله در هر سوره، جزء سوره نمی باشد. البته از لحاظ شافعی بسم الله جزء هر سوره میباشد و رخنه آن در نماز روا وجود ندارد.
۳. خواندن سوره فاتحه در دو رکعت اولیه نمازهای یومیه:
از نگاه شیعه واجب میباشد در دو رکعت نخستین نمازهای یومیه سوره فاتحه خوانده خواهد شد. درحالتی که سوره دیگری از قرآن به مکان آن خوانده گردد، درست وجود ندارد و نماز فسخ میباشد. در دو رکعت سوم و چهارم، نماز گزار قادر است تسبیحات اربعه بخواند و میتواند به مکان آن سوره ثنا یعنی فاتحه را بخواند. ولی اهل سنت بنابر مذهب حنفی، تلاوت سوره فاتحه در دو رکعت نخستین نماز بهطور مشخص و معلوم ما یحتاج وجود ندارد، بلکه در حالتی که سوره دیگری به مکان فاتحه خوانده خواهد شد، نماز درست میباشد. ولی لحاظ شافعی و مالکی و حنبلی آن میباشد که تلاوت سوره فاتحه در مجموع رکعتهای نماز واجب میباشد، فارغ از فرق در بین دو رکعت اولیه یا این که رکعتهای سوم وچهارم نماز. هم اینگونه فرق میان نماز واجب و مستحب نمیباشد. در تک تک نمازها و در تک تک رکعتها تلاوت ستایش به لحاظ این سه مذهب واجب میباشد
۴. تلاوت سوره پس از فاتحه:
از نگاه شیعه قرائت سوره در رکعت اولیه و دوم نماز پس از قرائت سوره ستایش (فاتحه) واجب میباشد و بایستی یک سوره بی نقص خوانده خواهد شد. به لحاظ حنبلی در دو رکعت اولیه نماز تنها قرائت یک سوره کفایت مینماید، هر سوره که باشد، بلکه هر کمی که از آیه ها قرآن خوانده گردد، کفایت مینماید؛ درصورتی که کسی ثنا را هم بخواند، قرائت سوره پس از ستایش واجب وجود ندارد. ولی به لحاظ سه مذهب دیگر، تلاوت یک سوره در دو رکعت اولیه نماز پس از قرائت سوره فاتحه، مستحب میباشد، خیر واجب.
۵. جهر و اخفات در نماز:
از نگاه شیعه واجب میباشد تلاوت ستایش و سوره در نماز صبح و مغرب و عشا بلند خوانده خواهد شد. در نماز ظهر و بعدازظهر واجب میباشد آرام خوانده خواهد شد. ولی مذهب ها اهل سنت نظرها متفاوتی داراهستند:به حیث حنفی: جهر و اخفات در نماز واجب وجود ندارد، بلکه مستحب هم وجود ندارد و نماز گزار مخیر میباشد که تلاوت را بلند بخواند یا این که آرام. ولی شافعی مبنی بر با مذهب شیعه در موضوع جهر و اخفات فتوا دارااست. از لحاظ مالکی و حنبلی، جهر در نماز صبح و مغرب و عشا مستحب میباشد
۶. تکتف: دست گذاشتن روی هم در نماز:
از دید شیعه گذاشتن دست روی هم در نماز فسخ میباشد. البته از دید اهل سنت:قرار دادن دست راست بر روی دست چپ در نماز (دست بسته نماز تلاوت) از اموری میباشد که استحباب آن در بین فقهای سه مذهب از مذهبها چهارگانه اهل سنّت دارای شهرت میباشد: حنفیها می گویند:جمع کردن دستها در نماز، سنّت میباشد و واجب وجود ندارد، و برای مرد خوب میباشد که کف دست راستش را بر پشت دست چپ، تحت ناف قرار دهد، و زن دستها را بر سینهاش بگذارد. شافعیها میگویند: گذاشتن دست روی یکدیگر، در نماز، برای مرد و زن سنّت میباشد و خوب میباشد که کف دست راست را بر پشت دست چپ تحت سینه و بالای ناف به سمت چپ قراردهد. حنبلیهامیگویند: گذاشتن دستها روی هم، سنّت میباشد و عالی میباشد که کف دست راست را بر پشت دست چپ گذارده، تحت ناف قرار دهند. فرقه مالکیّه برخلاف سه مذهب فوق می گویند: آویختنِ دستها در نمازهای واجب، مستحب میباشد.
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟