بُسْرِ بْن اَرْطاة از فرماندهان لشکر معاویه که مدتی نیز حکم دهنده بصره بود. او در فتوحات مسلمان ها در شام و آفریقا کمپانی داشت. ابتدا خلافت حضرت علی(ع) از هواخواهان معاویه و در سلک عثمانیه بود و در نبرد صفین از فرماندهان سپاه مسجد قبا مشهد معاویه شد.
بُراز با حمله به مدینه، مکه و یمن جنایات بخش اعظمی مرتکب شد، شیعه ها را به شیوه فجیعی کشت و زنان آنانرا به اسارت گرفت. او به دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس نیز رحم نکرد و آن دو را راز برید. شمار افرادی که حمله بُرمز به مدینه، مکه و یمن به قتل رسیدهاند را سی هزار بدن یا این که بیشتر آدرس مسجد قبا مشهد دانستهاند.
سرنوشت نفرین حضرت علی(ع) یقهگیر بُراز شد، وی عقل خویش را از دست اعطا کرد و دست به شغل های جنون آمیز میزد.
اسم، لقب و فامیل
بُرمز بن اَرطاة (یا این که ابی اَرطاة) عُمَیر بن عُوَیمِر (یا این که عُوَیم) یک کدام از سرداران معاویه، از تیره بنی عامر قریش و مُکنّی به ابوعبدالرحمان یا این که ابوعبدالله رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۱]
شک در صحابی بودن بُراز
اگرچه مورخان شامی و بعضا دیگر، بسر را از صحابه دانستهاند که فرستاده (ص) را فهم و از وی قصه نموده است، [۲] البته به گفته محمد بن قدمت واقدی، بسر دو یا این که سه سال قبل از رحلت فرستاده(ص) به دنیا آمدن یافت. با دقت بهاین مقاله، برخی صحابی بودن اورا رد[۳] یا این که در آن شک[۴] کردهاند. بر این شالوده، در روایاتی که احتمالاً زیر تأثیر بینش در آغاز، از حضور بسر در فتوح صدر اسلام کلام گفتهاند، بایستی شماره تلفن مسجد قبا مشهد احتیاط کرد.
در بعدازظهر خلفا
بسر در لشکر کشیهای خلفا نقش فعالی داشت:
سال ۱۳ قمری: در جریان لشکرکشیهای مسلمان ها به شام، بسر به امر خالد بن ولید، به روستاهایی در غوطه دمشق حمله کرد.[۵]
سال ۲۱ قمری: در سال جاری عمرو بن عاص نصیبهایی از آفریقا را فتح کرد، به دستور وی، بسر به حملاتی دست زد که به صلح با عموم وَدّان و فَزّان انجامید.[۶]
سال ۲۳ قمری: در امسال به سرزمینی که امروزه لیبی خوانده می گردد، لشکر کشید.[۷]
سال ۲۷ قمری: عثمان به والی خویش در مصر فرمان ادامه جلو رفتن در آفریقا بخشید. بسر یار با لشکری، از مدینه بدان سو تکان کرد.[۸] بعداز آن، احتمال میرود که بسر در مصر اقامت گزیده باشد.
در بعدازظهر حضرت علی (ع)
همینطور ملاحظه کنید: غارات
ابتدا خلافت امام علی (ع)، بسر در شمار بزرگان عرب مستقر خَرِبْتا (از «کوره»های مصر) هواخواه معاویه و در سلک عثمانیه بود[۹] و در شروع نبرد صفین به معاویه پیوست و از فرماندهان سپاه شد.[۱۰] او در پیکار بدن به بدن با علی (ع) با آشکار کردن عورت خود از مهلکه رهایی یافت [۱۱] و در کشاکش با یاران آن حضرت نیز پایداری و شجاعتی ننمود.[۱۲] او بعداً در زمره نمایندگان سپاه شام در توافقنامه حکمیت حضور یافت.[۱۳] و بعداز آن همچنان از مشاوران مجاورت و معتمد معاویه بود.[۱۴]
معاویه بهدنبال تهاجم ها سردارانش در عراق، ابتدا سال ۴۰، بسر را با سه هزار سپاهی از شام گسیل کرد تا به یمن بتازد.[۱۵] غرض از این مبادرت، تعقیب و کشتار و غارت شیعه و هواخواهان امیرالمؤمنین (ع) و انذار عموم و دریافت بیعت از آن ها بود.[۱۶]
جنایات بُرمز در مدینه
با ورود بسر به مدینه، ابو ایوب انصاری، ادله علی(ع)، گریخت، و بسر با عموم و خصوصاً انصار به درشتی تک تک کلام اذعان کرد و آن ها را به جهت کوتاهی کردن در ماجرای قتل عثمان نکوهید و به اسم معاویه از عموم بیعت ستاند؛ آنگاه منزلهای انصار را به حریق کشید و بعداز گماشتن ابوهریره در مدینه، به مکه رفت.[۱۷] به گفته واقدی، بُراز طی یک ماه اقامت در مدینه، هر کس را تبهکار به کمپانی در کودتا بر عثمان بود، کشت.[۱۸][یادداشت ۱] او در مدینه و در رویکرد مکه، به قتل و غارت خزاعه و بقیه افراد پرداخت.[۱۹]
جنایات بُراز در مکه
با مجاورت شدن بسر به مکه، قُثَم بن عباس، استدلال حضرت علی(ع)، شهر را رخنه کرد و بسر بعد از گماشتن شیبه بن عثمان حجبی، [۲۰] به رغم امر معاویه، [۲۱] عده ای از قوم ابولهب را در مکه از در میان پیروزی و به سوی طائف رفت.[۲۲]
وی از آنجا گروهی را برای کشتار شیعه علی(ع) به تَباله در یمن ارسال کرد، البته بعداً آنها را پناه بخشید؛ [۲۳] هر یک سری به قصه ابناعثم کوفی،[۲۴] عموم تباله تمامی از پای درآمدند.
بسر در سَراة نیز جمعی دیگر از یاران حضرت علی(ع) را به قتل رساند [۲۵] و در شیوه صنعا، دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس را که نزد بنی کنانه به راز میبردند، رمز برید [۲۶] آن گاه در نَجران، و مناطقی دیگر از یمن، زیرا اَرحَب و جُرف و جَیسْان، اکثری از خاندان همدان و بنی سعد و دیگر شیعه ها علی(ع) را به طریق فجیعی کشت و زنان آنهارا به اسارت گرفت.[۲۷]
جنایات بُراز در یمن
زیرا بسر به صنعا رسید، عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران به کوفه گریختند و جانشین عبیدالله بعداز چندی مقاومت کشته شد.[۲۸] شماری از ایرانیان یمن (ابناء) که به روایتی، به دو پسر عبیدالله تامین داده بودند، به قتل رسیدند.[۲۹] بعداز آن، وائل بن حجر، که در ظواهر از یاران امام علی (ع) بود، در رفتاری خیانتکارانه، بسر را به حضرموت که عده ای از عثمانیه در آنجا بودند، فراخواند که بهدنبال آن بخش اعظمی از یاران حضرت علی(ع) کشته شدند.[۳۰]
فرار کردن به یمامه
علی(ع) در خطبهای دو کارگزار خویش در یمن را ملامت کرد و با سخنانی عتاب آمیز عموم را به رویا رویی با معاند برانگیخت. جاریة بن قدامه سعدی به فرمان آن حضرت، با دو هزار سپاهی از بصره تختگاز به طرف صنعا جنبش کرد. وهب بن مسعود خثعمی نیز با دو هزار سپاهی از کوفه، در حجاز به وی پیوست.[۳۱] جاریه شتابان خویش را به یمن رساند و در تعقیب بسر به حضرموت تاخت. ازین رو بسر به مرزوبوم بنی تمیم در یمامه گریخت. بعداز شهید شدن امام علی(ع)، جاریه بعد از چندی توقف در جرش به مکه و مدینه رفت و از عموم به اسم حسن بن علی(ع) بیعت گرفت و به کوفه رجوع.[۳۲] بسر نیز سوای دادن تلفات، از رویه سماوه به شام رفت.
بُسْرِ بْن اَرْطاة از فرماندهان لشکر معاویه که مدتی نیز حکم دهنده بصره بود. او در فتوحات مسلمان ها در شام و آفریقا کمپانی داشت. ابتدا خلافت حضرت علی(ع) از هواخواهان معاویه و در سلک عثمانیه بود و در نبرد صفین از فرماندهان سپاه مسجد قبا مشهد معاویه شد.
بُراز با حمله به مدینه، مکه و یمن جنایات بخش اعظمی مرتکب شد، شیعه ها را به شیوه فجیعی کشت و زنان آنانرا به اسارت گرفت. او به دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس نیز رحم نکرد و آن دو را راز برید. شمار افرادی که حمله بُرمز به مدینه، مکه و یمن به قتل رسیدهاند را سی هزار بدن یا این که بیشتر آدرس مسجد قبا مشهد دانستهاند.
سرنوشت نفرین حضرت علی(ع) یقهگیر بُراز شد، وی عقل خویش را از دست اعطا کرد و دست به شغل های جنون آمیز میزد.
اسم، لقب و فامیل
بُرمز بن اَرطاة (یا این که ابی اَرطاة) عُمَیر بن عُوَیمِر (یا این که عُوَیم) یک کدام از سرداران معاویه، از تیره بنی عامر قریش و مُکنّی به ابوعبدالرحمان یا این که ابوعبدالله رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۱]
شک در صحابی بودن بُراز
اگرچه مورخان شامی و بعضا دیگر، بسر را از صحابه دانستهاند که فرستاده (ص) را فهم و از وی قصه نموده است، [۲] البته به گفته محمد بن قدمت واقدی، بسر دو یا این که سه سال قبل از رحلت فرستاده(ص) به دنیا آمدن یافت. با دقت بهاین مقاله، برخی صحابی بودن اورا رد[۳] یا این که در آن شک[۴] کردهاند. بر این شالوده، در روایاتی که احتمالاً زیر تأثیر بینش در آغاز، از حضور بسر در فتوح صدر اسلام کلام گفتهاند، بایستی شماره تلفن مسجد قبا مشهد احتیاط کرد.
در بعدازظهر خلفا
بسر در لشکر کشیهای خلفا نقش فعالی داشت:
سال ۱۳ قمری: در جریان لشکرکشیهای مسلمان ها به شام، بسر به امر خالد بن ولید، به روستاهایی در غوطه دمشق حمله کرد.[۵]
سال ۲۱ قمری: در سال جاری عمرو بن عاص نصیبهایی از آفریقا را فتح کرد، به دستور وی، بسر به حملاتی دست زد که به صلح با عموم وَدّان و فَزّان انجامید.[۶]
سال ۲۳ قمری: در امسال به سرزمینی که امروزه لیبی خوانده می گردد، لشکر کشید.[۷]
سال ۲۷ قمری: عثمان به والی خویش در مصر فرمان ادامه جلو رفتن در آفریقا بخشید. بسر یار با لشکری، از مدینه بدان سو تکان کرد.[۸] بعداز آن، احتمال میرود که بسر در مصر اقامت گزیده باشد.
در بعدازظهر حضرت علی (ع)
همینطور ملاحظه کنید: غارات
ابتدا خلافت امام علی (ع)، بسر در شمار بزرگان عرب مستقر خَرِبْتا (از «کوره»های مصر) هواخواه معاویه و در سلک عثمانیه بود[۹] و در شروع نبرد صفین به معاویه پیوست و از فرماندهان سپاه شد.[۱۰] او در پیکار بدن به بدن با علی (ع) با آشکار کردن عورت خود از مهلکه رهایی یافت [۱۱] و در کشاکش با یاران آن حضرت نیز پایداری و شجاعتی ننمود.[۱۲] او بعداً در زمره نمایندگان سپاه شام در توافقنامه حکمیت حضور یافت.[۱۳] و بعداز آن همچنان از مشاوران مجاورت و معتمد معاویه بود.[۱۴]
معاویه بهدنبال تهاجم ها سردارانش در عراق، ابتدا سال ۴۰، بسر را با سه هزار سپاهی از شام گسیل کرد تا به یمن بتازد.[۱۵] غرض از این مبادرت، تعقیب و کشتار و غارت شیعه و هواخواهان امیرالمؤمنین (ع) و انذار عموم و دریافت بیعت از آن ها بود.[۱۶]
جنایات بُرمز در مدینه
با ورود بسر به مدینه، ابو ایوب انصاری، ادله علی(ع)، گریخت، و بسر با عموم و خصوصاً انصار به درشتی تک تک کلام اذعان کرد و آن ها را به جهت کوتاهی کردن در ماجرای قتل عثمان نکوهید و به اسم معاویه از عموم بیعت ستاند؛ آنگاه منزلهای انصار را به حریق کشید و بعداز گماشتن ابوهریره در مدینه، به مکه رفت.[۱۷] به گفته واقدی، بُراز طی یک ماه اقامت در مدینه، هر کس را تبهکار به کمپانی در کودتا بر عثمان بود، کشت.[۱۸][یادداشت ۱] او در مدینه و در رویکرد مکه، به قتل و غارت خزاعه و بقیه افراد پرداخت.[۱۹]
جنایات بُراز در مکه
با مجاورت شدن بسر به مکه، قُثَم بن عباس، استدلال حضرت علی(ع)، شهر را رخنه کرد و بسر بعد از گماشتن شیبه بن عثمان حجبی، [۲۰] به رغم امر معاویه، [۲۱] عده ای از قوم ابولهب را در مکه از در میان پیروزی و به سوی طائف رفت.[۲۲]
وی از آنجا گروهی را برای کشتار شیعه علی(ع) به تَباله در یمن ارسال کرد، البته بعداً آنها را پناه بخشید؛ [۲۳] هر یک سری به قصه ابناعثم کوفی،[۲۴] عموم تباله تمامی از پای درآمدند.
بسر در سَراة نیز جمعی دیگر از یاران حضرت علی(ع) را به قتل رساند [۲۵] و در شیوه صنعا، دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس را که نزد بنی کنانه به راز میبردند، رمز برید [۲۶] آن گاه در نَجران، و مناطقی دیگر از یمن، زیرا اَرحَب و جُرف و جَیسْان، اکثری از خاندان همدان و بنی سعد و دیگر شیعه ها علی(ع) را به طریق فجیعی کشت و زنان آنهارا به اسارت گرفت.[۲۷]
جنایات بُراز در یمن
زیرا بسر به صنعا رسید، عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران به کوفه گریختند و جانشین عبیدالله بعداز چندی مقاومت کشته شد.[۲۸] شماری از ایرانیان یمن (ابناء) که به روایتی، به دو پسر عبیدالله تامین داده بودند، به قتل رسیدند.[۲۹] بعداز آن، وائل بن حجر، که در ظواهر از یاران امام علی (ع) بود، در رفتاری خیانتکارانه، بسر را به حضرموت که عده ای از عثمانیه در آنجا بودند، فراخواند که بهدنبال آن بخش اعظمی از یاران حضرت علی(ع) کشته شدند.[۳۰]
فرار کردن به یمامه
علی(ع) در خطبهای دو کارگزار خویش در یمن را ملامت کرد و با سخنانی عتاب آمیز عموم را به رویا رویی با معاند برانگیخت. جاریة بن قدامه سعدی به فرمان آن حضرت، با دو هزار سپاهی از بصره تختگاز به طرف صنعا جنبش کرد. وهب بن مسعود خثعمی نیز با دو هزار سپاهی از کوفه، در حجاز به وی پیوست.[۳۱] جاریه شتابان خویش را به یمن رساند و در تعقیب بسر به حضرموت تاخت. ازین رو بسر به مرزوبوم بنی تمیم در یمامه گریخت. بعداز شهید شدن امام علی(ع)، جاریه بعد از چندی توقف در جرش به مکه و مدینه رفت و از عموم به اسم حسن بن علی(ع) بیعت گرفت و به کوفه رجوع.[۳۲] بسر نیز سوای دادن تلفات، از رویه سماوه به شام رفت.

نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد