بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

إنتفاضه صَفَر عراق قیام شیعه‌ها عراق در پوسته پیاده‌روی اربعین بر ضد حکومت حزب بعث در ماه صفر سال ۱۳۹۷ هجری قمری (موازی با ۱۹۷۷م - ۱۳۵۵ش) بود. حزب بعث برگزاری مراسم‌های مذهبی را محصور و هر نوع برقراری موکب و پیاده‌روی به سمت کربلا را ممنوع بیان کرد. با این وجود عموم نجف در ۱۵ صفر ۱۳۹۷ق فراهم برگزاری مراسم پیاده‌روی اربعین شدند. کاروان سی‌هزار نفری به سمت کربلا تکان کرد. این تکان از آغاز با عکس العمل حکومت مواجه شد و یک‌سری شهید شدند. در غایت، در مسیر نجف به کربلا، با حمله نیروهای ارتش، هزاران نفر دستگیر شدند. یکسری کشته شدند، برخی به اعدام و بعضی دیگر به حبس ابد مسجد قبا مشهد محکوم گردیدند.
سید محمدباقر صدر و سید محمدباقر حکیم در‌این انتفاضه نقش داشتند. امام خمینی نیز این قیام مردمی را تأیید کرد.

مسئله‌ها
حزب بعث عراق در سال ۱۹۶۸م اقتدار را در عراق به دست گرفت.[۱] و 1 سال بعد از آن محدودیت‌های کبیر‌ای در برگزاری مراسم مذهبی شیعه‌ها به‌وجود آورد. این محدودیت‌ها باعث شد تضارب‌های مختلفی در بین عموم و حکومت بر راز اعمال مراسم‌های مذهبی صورت آدرس مسجد قبا مشهد بگیرد.[۲]
در سال ۱۹۷۲م مراسم‌ مذهبی محصور به حسینیه‌ها شد و تعداد مقداری از آنها اذن برپایی مراسم را داشتند.[۳] در سال ۱۹۷۶م در روزگار سر کردگی‌جمهوری حسن البکر و نائب رئیس اولین صدام حسین،‌ دستوراتی برای جلوگیری کردن برپایی شعائر حسینی صادر شد و هر نوع برقراری موکب و پیاده‌روی به سمت کربلا ممنوع شوید. همینطور برگزاری مجلس عزای امام حسین(ع) بسیار محصور گردیده و صرفا با وجود شرائطی اذن داده میشد.[۴] در سال ۱۹۷۷م نیز همین امرها تکرار رزرو مسجد قبا مشهد شد.[۵]

ارتقاء یافتن محدودیت‌ها
در دهه نخستین محرم ۱۹۷۷م، محدودیت‌ها بسیار ارتقا یافت. ماشین‌ها بوسیله مأموران حکومتی تفتیش می شد و هر نوع وسیله‌ وابسته به سوگواری مصادره می گردید. برخی نقل کرده‌اند مأموران حکومتی غذاهایی را که برای زائران فراهم گردیده بود، نیز شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌گرفتند.[۶]
در شب عاشورای ۱۹۷۷م تنی چند از جوان ها شیعه، قصد به سوگواری گرفتند. حکومت استحضار یافت و ده‌ها نفر را دستگیر و زندانی کرد. عموم تصمیم گرفتند که در شب ۲۵ محرم مصادف با شهید شدن امام سجاد(ع)، خارج آمده و تظاهرات نمایند. بعد از مشورت کردن با سید محمدباقر صدر، این تکان به اربعین حسینی موکول شد.[۷]

انتفاضه
برای داده ها بیشتر، اینها را هم مشاهده کنید: حزب بعث عراق
در ۱۵ صفر ۱۳۹۷ق موازی با ۱۹۷۷م جمعیت بزرگی از عموم که قصد پیاده‌روی اربعین و زیارت امام حسین(ع) را داشتند، در بقاع امام علی(ع) در نجف تجمع کردند.[۸] بعضی پژوهشگران تعداد این زائران را ۳۰ هزار نفر دانسته‌اند.[۹] جمعیت با وجود دوری ارتش نظامی، تکان و در ده کیلومتری نجف توقف کردند. در نزدیکی اردوگاه، ماشین‌های نظامی حضور پیدا کردند.[۱۰] در حین مسیر و روزهای قبلی، تضارب‌های دور از هم‌ای صورت گرفته بود.[۱۱] در پنجاه کیلومتری کربلا، تضارب دیگری فیس اعطا کرد و چهار نفر از عموم به شهید شدن رسیدند.[۱۲] عموم با وجود تضارب و شهیدشدن بعضا اشخاص، به مسیر خویش ادامه دادند. در غایت، نیروهای نظامی وارد شغل گردیده و حدود ۱۶ بدن را کشته و هزاران نفر را دستگیر کرد.[۱۳] از بازداشتی‌ها، هشت نفر اعدام شدند و شانزده نفر مثلا سید محمدباقر حکیم به حبس ابد محکوم شد.[۱۴] همینطور برای برخی اشخاص که از عراق گریزو فرار کرده بودند، نیز حکم اعدام غیابی صادر شد؛ به عنوان مثال این اشخاص سید مرتضی عسکری، سید محمدحسین فضل و ادب‌الله، روضه خوان محمدمهدی شمس‌الدین و روحانی محمدمهدی آصفی بودند.[۱۵]

باطِنی‌گری نظریه بدین میباشد که آیین باطنی هم دارااست که از ظاهرش اساسی‌خیس میباشد. طرف‌داران باطنی‌گری آیه ها قرآن را تأویل می‌نمایند و میکوشند به معنای باطنی‌شان دست پیدا نمایند. دربین فرقه‌ها و مذهب‌ها اسلامی، بیش تر از تمامی، اهل‌تصوف و اسماعیلیه به باطنی‌گری آوازه مسجد قبا مشهد دارا‌هستند.

اهل‌تصوف می گویند شریعت قالب آیین میباشد و می بایست به واقعیت که هسته آن میباشد دست یافت. اسماعیلیه هم بر آن‌اند که می بایست با تأویل نشانه‌ها قرآن به معنای حقیقی وواقعی آن ها رسید و این فعالیت بر ذمه امام میباشد. بعضی شیعه امامیه را هم مذهبی باطنی دانسته‌اند؛ البته عده ای این حرف را آدرس مسجد قبا مشهد رد کرده‌اند.

در روایات شیعه، روایاتی می باشد که نشانه‌ها قرآن را دارنده ظواهر و داخل میداند. همینطور روایاتی وجود دارااست که آیه‌ها قرآن را تأویل می‌نماید. عالمان شیعه، با استناد به‌این احادیث، تأویل را می‌پذیرند؛ ولی خیر آنگونه که در تصوف و اسماعیلیه ترویج دارااست و ضوابطی خاص برای آن در لحاظ رزرو مسجد قبا مشهد میگیرند.

معنا‌شناسی
باطنی‌گری تامل‌ای میباشد که بر داخل و واقعیت آئین تأکید می‌نماید و این نظر را دارد آئین دو جنبه ظاهری و باطنی دارااست. در باطنی‌گری، جنبه باطنی آئین از ظواهر آن اصلی‌خیس شمرده و غرض وصال به داخل و واقعیت آن دانسته شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌گردد.[۱]

فرقه‌ها و مذهب ها باطنی مسلمان
رنه‌گنون فیلسوف مسلمان فرانسوی (۱۸۸۶-۱۹۵۱م)، باطنی‌گری دربین مسلمانها را به اهل‌تصوف و عارفان مسلمان نسبت میدهد[۲] و می گوید اینان قشر یا این که پوست یا این که ظواهر شریعت را از لُبّ یا این که هسته یا این که داخل آن تفکیک می‌کردند و واقعیت آئین را به عبارتی درون آن می‌دانستند.[۳]

به‌گفته فرهاد دفتری، اسماعیلی‌شناس (زاده ۱۳۱۷ش)، بیش تر از همگی فرقه‌ها و مذهب‌ها اسلامی، اسماعیلیه به درنگ باطنی‌گری آوازه داراست؛[۴] به‌اعتقاد اسماعیلیان، پیامبران معنای ظاهری وحی را برای عموم ذکر می‌کردند؛ ولی تأویل وحی، یعنی معنای باطنی و حقیقی و واقعی آن برعهده جانشینان آنها میباشد که وصی یا این که امام اسم دارا هستند.[۵]

باطنی‌گری در مذهب امامیه
گفته‌اند اسلام‌پژوهانی زیرا هانری کُربَن و محمدعلی امیرمعزی شیعه امامیه را مذهبی باطنی و تأویلی می دانند؛ ولی برخی نیز این صحبت را نمی‌پذیرند و میگویند «خط اعتدالی شیعه» تفاوت‌های مهمی با باطنی‌گری داراست؛ ازجمله برای شریعت و ظواهر آیه ها و احادیث، مرجعیت قائل میباشد و آن را به لبه نمی‌موفقیت. همینطور گوهر آیین‌داری را تعبد به شریعت میداند و بر این اطمینان میباشد که نجات با فعالیت به شريعت ممکن می شود.[۶]

بااین‌همگی عالمان شیعه تأویل را به‌طور کلی می‌پذیرند؛ ولی تأویلات اسماعیلیه را صحیح نمی‌دانند و برای تأویل شروطی بیان می‌نمایند.[۷] آن‌ها احادیثی از نبی(ص) و امامان، بر طبق وجود ظواهر و داخل برای آیه ها قرآن نقل می‌نمایند.[۸] همینطور روایاتی نقل می‌نمایند که در آن ها امامان آیاتی از قرآن را تأویل کرده‌اند؛[۹] مانند این حدیث از امام راست گو(ع) که آیه «وزن کردن را به عدل و داد رعایت فرمایید و معدود‌فروشی مکنید»[۱۰] را این‌سیرتکامل توضیح میدهد: «از امام عادل تاسی نمایید و از حقش نکاهید.»[۱۱]

مبنای باطنی‌گری اهل‌تصوف
رِخیر‌گِنون در تعریف باطنی‌گری اهل‌تصوف می گوید در اعتقاد آن ها، شریعتْ قشر یا این که ظواهر آئین میباشد که در پوسته احکام دینی بروز پیدا می‌نماید؛ البته اصل آئین به عبارتی واقعیت میباشد و ما به‌وسیله طریقت، از شریعت به واقعیت می‌رسیم.[۱۲] شریعت صرفا یک شیوه نامه میباشد؛ البته واقعیت «معرفت ناب» میباشد و این معرفت، معنایی متعالی و عمیق به شریعت میدهد.[۱۳]

اصول باطنی‌گری اسماعیلیه
نظام باطنی‌گری در مذهب اسماعیلیه بر مفاهیم «ظواهر و داخل» و «تنزیل و تأویل» و «خاص و عام» توکل داراست.[۱۴] اصول باطنی‌گری عبارت از سه اصل تحت میباشد:[۱۵]

اصل معنای باطنی در قبال معنای ظاهری: آموزه‌های شرعی دو جنبه ظواهر و درون دارا‌هستند و معنای باطنی‌شان بیشترین عنایت را دارااست.[۱۶]
اصل تأویل در قبال تنزیل و تعبیر: باطنیان کوشش می‌نمایند به‌وسیله تأویل از ظواهر قرآن و احادیث به باطنشان برسند.[۱۷]
اصل گروه‌بندی عموم به خاص و عام: به‌اعتقاد باطنیان اسماعیلی، تأویل برعهده امامان میباشد و شمار اندکی می توانند از روش تأویل امامان، به داخل آئین دست پیدا نمایند. براین اساس انسا‌ن‌ها به خاصیت و عوام تقسیم میگردند. خاصیت به عبارتی معتقدان به مذهب اسماعیلیه‌اند که امامت امامان اسماعیلی را پذیرفته‌اند. و عوام غیراسماعیلیان‌اند که فقط ظواهر آئین را می توانند فهم نمایند.[۱۸]

دایکُندی شاخه بزرگی از بستگان هَزاره در افغانستان میباشد که تمامی شیعه و عجم‌گویش با زبان هزارگی می باشند. مرز و بوم ساکن این خویشان در دره‌ها و کوهپایه‌های کوهستان مرکزی افغانستان، بخشی از هزارستان میباشد که با قبایل دای‌زَنگی (بامیان)، دای‌چوپان(اُرُزگان و هِلمند) و اَیماق(غور) مسجد قبا مشهد اهالی‌اند.

دولت‌بیگ مشهورترین حکم دهنده دایکندی، هم زمان با فرمان روا عباس صفوی (حکومت: ۹۹۶ ـ ۱۰۳۸ق بوده میباشد. قبل از کشتار هزاره‌ها (۱۳۰۸ ـ ۱۳۱۰ق) بوسیله عبدالرحمن (حکومت:۱۲۹۷ ـ ۱۳۱۸ق)، امیر کابل، میرها و بیگ‌ها این ناحیه را نصفه‌جدا اداره می‌کردند. دایکندی بعداز این تهاجم، بخش اعظمی از اشخاص و زمین‌های خویش را از دست بخشید. دایکندی آنگاه پایین تقسیمات حکومت وسیع دای‌زنگی قرار گرفت و مدتی را نیز در پوسته یک وُلُسوالی (شهر) در ولایت اُرُزگان قرار گرفت. در سال ۱۳۸۴ش دایکندی تحت عنوان یک ولایت، غیر آدرس مسجد قبا مشهد وابسته شد.

اولی کار مدرسه های علمیه در حیطه سنگ‌تخت در اوایل قرن حاضر (چهاردهم) به وسیله روحانیون درس‌خوانده در مشهد و نجف استارت گشت. خُسروی، صادقی نیلی، یوسف واعظی و سَرور علم از مشهورترین روحانیون این ناحیه رزرو مسجد قبا مشهد میباشند.

در قبلی، نظام ارباب و رعیتی درین خاندان قاضی بود. کشاورزی و فرآورده‌داری کار بیشتر عموم دایکندی میباشد. زمین‌های نتایج‌خیز و منابع آبی رنگ اندک میباشد. اینک ولایت دایکندی در گیر فقر، بیکاری و ذیل بودن تجهیزات بهداشتی، تحصیلی و شماره تلفن مسجد قبا مشهد امنیت میباشد.

معنای دای‌کندی
دای‌کُندی از دو جزء دای+کندی تشکیل‌شده میباشد. دای در اولِ اسم بیشتر قبایل هزاره وجود داراست مانند دای‌زنگی، دای‌میرداد و دای‌چوپان.[۱] برخی دای‌کندی را یک کلمه و واژه پارسی باستانی می دانند. از بینش این اشخاص دای از (Dahyo) در اوستا به معنای مرزوبوم و کشور و به همین مضمون‌ از (Dasyu) در سانسکریت گرفته گردیده، دای‌کندی را مرزو بوم یا این که مرزوبوم خویشان کندی مضمون‌ می‌نمایند.[۲] نماید نیز در فارسی به معانی متعدد به عنوان مثال دلاور آمده میباشد.[۳] برخی نیز معتقدند دای ریشه مغولی یا این که چینی دارااست.[۴]

تبار، مرزوبوم و جمعیت
دای‌کندی یکی‌از شاخه‌های اساسی فامیل هزاره میباشد.[۵] برای دایکندی حدود ۳۰ طایفه شمرده‌اند.[۶] کشور محل اسکان خاندان دای‌کندی بخشی از حوزه‌ هزارستان میباشد. دایکندی از طرف غرب و شمال غرب تا جنوب فیروزکوه غور مشمول پَسابند، دَولت‌یاروهمدم و لعل‌و‌سَرجنگل، با عموم تایمَنی و ایماق، و از طرف جنوب تا محل سکونت هزاره‌های اروزگان در ارزگان خاص، تیری و دِهراورد ولایت اروزگان، در شمال قندهار کلان میباشد.[۷] این خویشاوندان در شمال و شمال شرق با فامیل دای‌زنگی، دربرگیرنده بخش ها پَنجاب، وَرَس و یَکه‌اَولَنگ رابطه مجاورت و بخشها مشترک دارااست.[۸] هم‌اینگونه در شرق با عموم دای‌فولادی و در جنوب غرب خویش، با عموم دای‌چوپان (هلمند) اهالی میباشد.‌[۹] بعد از نسل کشی هزاره‌ها (۱۲۷۰تا۱۲۷۵ش)، بخشی از زمین‌های دای‌کندی همچون دیگر قبایل هزاره به بعضا از قبایل قوم و قبیله افغان(پشتون) داده شد.[۱۰] بخشی از سرچشمه رودهای هَری‌رود و هلمند در‌این حیطه واقع میباشد.[۱۱]

محمدیوسف ریاضی که در دهه ۱۲۵۰ شمسی بخشها دای‌کندی، مانند شینیه تخت (سنگ‌تخت)، اشترلی، نیلی و تَمَزان را چشم، جمعیت خویشان دایکندی را شانزده هزار خانواده اعلام نموده است.[۱۲] پیش و بعد از کشتار هزاره‌ها به وسیله عبدالرحمان بخش اعظمی از اشخاص دایکندی به بخش ها دیگر افغانستان مانند کابل، غرب (هرات) و شمال (بلخ، سَمَنگان، سَرپُل، قُندوز و تَخار) رفتند.[۱۳] جمع‌ای نیز به کشورهای همسایه مانند جمهوری اسلامی ایران و هند و آسیای اواسط تامین بردند.[۱۴] در ۱۳۶۴ش جمعیت ولسوالی دای‌کندی بیشتراز صدوبیست هزار نفر تقریب زده شد.[۱۵] [یادداشت ۱]

خصوصیت‌های اجتماعی

مسجدی در نیلی دایکندی
تک تک عموم دای‌کندی شیعه بوده، و به فارسی با زبان هزارگی کلام می‌نمایند. ترازو تفاوت لهجه هزارگی دایکندی با فارسی ترازو نسبت به هزارگی غزنی کمتر میباشد و خلوص بیشتری داراست.[۱۶]

تا قبل از تهاجم تعالی عبدالرحمن، حکم دهنده کابل در ۱۲۷۰ش، اشخاص کارکشته و ثروتمند دایکندی، مشهور به میر یا این که بیگ، در کارها اجتماعی نقش مهم داشتند. سادات نیز گزینه احترام و دارنده حالت اجتماعی پر رنگ بودند. زمین‌داران کوچک و محصول‌داران مرتبه آتی را تشکیل می‌دادند.[۱۷] زیر‌ترین موقعیت اجتماعی برای اشخاص کارمندان و بی‌زمین بود. به‌این اشخاص مزدور یا این که غریب‌عمل گفته میشد. بعد از کشتار هزاره، تا نصفه نخستین قرن حاضر (۱۳۵۰ش) ارباب‌ها و خان‌ها با کاهش توان روبرو شدند.[۱۸] با فعال شدن مدرسه ها علمیه در هزارستان که به وسیله روحانیون برگشته از نجف یا این که جمهوری اسلامی ایران تولید گردیده بود، وضعیت طلاب و ملاها بهبود یافت.[۱۹] [یادداشت ۲]

اذن ماجرا، اذن‌ نقل قصه که معلم به شاگردان گزینه اعتقادوباور می دهد. اذن نقل داستان برای مراقبت و جابجایی حدیث به نسل‌های آینده بوده میباشد. اذن ممکن میباشد شفاهی یا این که کتبی باشد. با مکتوب شدن روایات و اعتقادوباور نسبی از عدم تحریف، اذن داستان جنبه تشریفاتی پیدا نموده مسجد قبا مشهد است.

اذن
اذن به معنای اجازه و رخصت و جایز پی بردن میباشد. اذن از دیرباز دربین علما و پژوهشگران علم ها متفاوت مرسوم بوده و اساتید رشته به مراد بزرگداشت از رده علمی شاگردانشان و به علامت کفایت‌ها و استعداد‌هایی که در آن‌ها وجود داشته برایشان اذن صادر می‌کردند. در منطقههای گوناگون علم ها اسلامی همانند تعبیر، حدیث، فقه، طب، ادبیات و عرفان تبادل اذن میان اساتید و شاگردان مرسوم آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد،

برای مثالً اطبا برای شاگردان خویش اذن طبابت می‌نگاشتند، قاریان پررنگ قرآن برای شاگردان خویش اذن تلاوت قرآن می‌نوشتند و صوفیان و درویشان اذن لباس از مشایخ خویش اخذ می‌کردند و محدثان اذن داستان حدیث و یا این که ماجرا کتاب‌های حدیثی را به حدیث‌پژوهان اعطا نموده و فقها اذن اجتهاد و یا این که تصدی کارها حسبیه را برای لایقان این مناصب صادر رزرو مسجد قبا مشهد می‌کردند.

[۱] صدور اذن ماجرا امری علمی و رایج بوده و محصور به حالت خاص اعتقادی نبوده و در بین محققان با میل‌های گوناگون اعتقادی، متداول بوده تحت عنوان مثال شهید ثانی که از محققان گران قدر شیعی مذهب میباشد اذن قصه کتاب ها اهل سنت راد اشته و درست بخاری و درست مسلم را شنیده و خواندن نموده است.[۲] اذن اصطلاحی در علم ها حدیث بر سیرتکامل‌ای از طریق‌های آموزش و جابجایی حدیث دلالت دارااست. در اصطلاح محدثان، اذن در کنار سِماع، عَرْض و تلاوت، یک کدام از شیوه‌های اخذ حدیث شمرده گردیده است و با رُخصت شفاهی یا این که کتبی روضه خوان به راوی برای قصه روایات مضبوط در متن یا این که متونی که در تصویب داراست، تحقق شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌پذیرد.[۳]

اجازات هم زیرا سندها و مدارک علمی و فرهنگی پر ارزش در دست اشخاص قرار می‌گرفته میباشد. مثلا فواید آن متکی بودن و اعتقاد به گفته‌ها و نوشته‌های فرد مُجاز(دارنده اذن) می گردد و مشمول اظهارنظرهای مشایخ نسبت به شاگردان و اساتید خویش میباشد.[۴]ارزشمندی اذن تحت عنوان نیلِ آدم به مقامی که استعداد اخذ یک مجال علمی را بیابد گزینه دقت بوده میباشد عبدالله مامقانی در کتاب مقباس الهدایه فی دانش الدرایه از عبدالله بن مسکین عالم و حاکم قرن سوم هجری قمری نقل کرده که : (الإجازة رأس جنس كبير) اذن سرمایه‌ای والا میباشد. [۵]

سود
علمای حدیث اذن را یک کدام از مهم ترین راه‌های تحمل حدیث دانسته‌اند و تحت عنوان حامی صحّت و صدق نقل روایات، به نقل و جابجایی آن پرداخته‌اند. به این شکل که اساتید دانش حدیث به صورت کتبی یا این که شفاهی اجازه ماجرا روایات از خویش را به شاگردانشان اعطا می‌نمودند و معمولاً در‌این اجازات اسم اساتید و مشایخ و تألیفات خویش را می‌آوردند.[۶] از فواید اذن داستان، اتصال مدرک روایات به معصومان میباشد و معمولاً اساتید در اذن روایی، سلسله مدرک را به یکی مشایخ بلندمرتبه همانند ملامحمدتقی مجلسی، شهید نخستین، علامه حلی و یا این که روضه خوان طوسی رسانده و بر وی توقف می‌نمایند، زیرا شیوه های مشایخ گرانقدر مشخص و معلوم و گزینه اتکا میباشد.[۷]

برخی نیز این سود‌ها را برای اذن نقل قصه شمرده‌اند:

در آغاز خودداری از غوغا در نقل روایات که مبتنی بر اجازات نقل حدیث از هر کسی و از هر جا پذیرفته نمیشد.
دوم آنکه معرفی روضه خوان و اذن او، موجب اعتقاد مستمع به ناقل حدیث میگردید.[۸]
سوم آنکه مطابق صلاحیتی که روحانی در محصل می‌روءیت کرد، دایره اذن تحدیث، سعه و ضیق می‌یافت، چون چه بسا شاگردی صرفا در نقل کتاب خاصی مجاز و محصور بود، اما دانش آموز دیگری در نقل آحاد کتاب ها حدیث مجاز میشد. و به اصطلاح، صلاحیت ناقلین از حیطه معلم، در اختیار گرفتن میگردید و حدود ناقلین احادیث مشخص میشد.
چهارم جنبه تشریفی که با اذن مدرس، طلبه در زمره راویان وناقلان حدیث نبوی محسوب می شد و با این عمل، سلسله مدرک که از اختصاصات مسلمین میباشد ادامه می‌یافت.[۹]
اذن‌های تشریفاتی
با انتشار ورژن‌های کتاب‌های حدیثی و مخصوصا بعداز چاپ و تکثیر تیم‌های حدیثی و با از رسمیت افتادن درس حدیث، جهات اساسی که خواسته از اذن بود نابود شد و صرفا جنبه تشریفاتی باقی ماند.[۱۰]

بیعت رضوان یا این که بیعت شجره، قسم مجدد عده ای از صحابه با فرستاده(ص) میباشد که در سال ششم هجری در اطراف مکه و پیش از صلح حدیبیه اعمال گرفت. آیه ۱۸ سوره فتح به‌این رخداد اشاره کرده و اسم بیعت رضوان و بیعت شجره نیز از همین آیه گرفته مسجد قبا مشهد شد‌ه‌است.

اهل سنت معتقدند رضایت الهی از بیعت‌کنندگان درین آیه رضایتی بی‌قید و شرط و ابدی میباشد و از این رو، برای همۀ صحابه حاضر در آن عهد حرمتی ویژه قائلند؛ اما شیعه ها معتقدند رضایت الهی نام برده در آیه ناشی از جانفشانی و بیعت در آن روز میباشد که دوام آن منوط به استقامت آن ها در تاسی از فرستاده(ص) آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.

بیعت رضوان در قرآن
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: آیه بیعت رضوان
این رخداد در قرآن، در آیه ۱۸ از سوره فتح، مذکور و اسم بیعت رضوان و بیعت شجره نیز از همین آیه رزرو مسجد قبا مشهد گرفته گردیده است:

لقد رضی اللّهُ عن المؤمنینَ اِذْ یبایعونَکَ تَحتَ الشجرة فَعَلِمَ ما فی قُلوبِهم فَأَنْزَلَ السَّکینة علیهم (ترجمه:معبود همانا از مؤمنان، زمانی که با تو در پایین درخت بیعت کردند خشنود شد و دانست آنچه در دل آنهاست، پس وقار را برآنان فرو شماره تلفن مسجد قبا مشهد ارسال کرد.)[۴۸–۱۸]

ماجرای صلح حدیبیه
در سال ششم هجری بعد از سفر، رسول(ص) با گروهی از صحابه، که صرفا شمشیری در غلاف به هم پا داشتند و شمار آن ها را ۱۴۰۰ تا ۱۶۰۰ نفر نوشته‌اند، به قصد زیارت منزل پروردگار و ادای مناسک عمره از مدینه بیرون شدند.[۱] زیرا به حدیبیه، روستایی در مسافت یک منزلی مکه و نُه منزلی مدینه[۲] رسیدند، مشرکان مکه خط مش را بر آنها بستند و بازدارنده رفتن‌شان به مکه شدند.

نبی خداوند (ص) در آغاز کسی به اسم خَراش را بر شتر خویش نشاند و به مکه ارسال کرد تا به بزرگان شهر بگوید که مسلمان‌ها برای نزاع نیامده‌اند و می خواهند منزل معبود را زیارت نمایند و بازگردند، البته مکیان شتر رسول(ص) را کشتند و قصد کشتن خراش را داشتند که برخی بازدارنده شدند و وی رجوع. نبی(ص) عثمان بن عفان را نزد آن ها ارسال کرد و زیرا برگشت او طول کشید، شایع شوید که عموم مکه عثمان را کشته‌اند. بعداز شایع شدن قتل عثمان، فرستاده پروردگار(ص) یاران خود را گرد آورد و آن‌ها بر راز جان خویش با وی بیعت کردند. این بیعت پایین درختی (درخت سَمُره) بسته شد.

بعداً معین شد که عثمان کشته نشده میباشد[۳] و فرستادگان مکه در حدیبیه با فرستاده خداوند(ص) صلح کردند و قرار بر این شد که نبی(ص) آن سال بازگردد و سال دیگر برای زیارت به مکه بیاید.[۴]

اجرا بیعت
تأخیر سه روزه عثمان موجب خبرپراکنی قتل وی شد.[۵] فرستاده(ص) زیرا این خبرپراکنی را شنید در حالی که پایین درختی نشسته بود[۶] عموم را به بیعت فراخواند[۷]، به همین جهت این عهد و پیمان، بیعت شجره نیز اسم یافته میباشد.

از فی مابین حاضران صرفا جدّبن قیس بود که پشت شترش مخفی شد و بیعت نکرد.[۸] در اینکه اولیه بیعت کننده با رسول(ص)چه کسی بود از جابر بن عبدالله انصاری گفته شده اولیه هر کس به بیعت برخاست علی(ع) بود و بعداز وی ابوسنان عبدالله بن وهب اسدی و بعد سلمان فارسی بیعت کردند.[۹] بعضا نیز از عبدالله بن قدمت[۱۰] یا این که ابوسنان[۱۱] (یا این که سنان)[۱۲] بن وهب اسدی مذکور‌اند. گفته‌اند که قدمت در‌این قصه بعد از همگی بیعت کرد.[۱۳]

موردها و پیامدهای بیعت
ملازمان رسول در قبال مبادرت‌های احتمالی قریش با مسئولیت شدند رسول(ص) را صرفا نگذاشته، در قبال آن‌ها استقامت نمایند.[۱۴]در‌این در میان بعضا موردها عهد و پیمان را استقامت تا پای جان دانسته[۱۵] و بعضی دیگر مقاومت را به اندازه اقتدار عهدکنندگان محصور می‌نمایند.[۱۶] احتمالا فرستاده(ص) بر آن بود تا تجارب گریزو فرار بعضی مهاجران در نبرد احد تکرار نگردد. از بکیر بن اشجّ نقل میباشد که عموم بر مرگ بیعت کردند؛ البته نبی(ص) فرمود: بر آنچه یارا دارید (عهد و پیمان ببندید).[۱۷]

آگاهی به هنگام رسول در انسجام بخشیدن ملازمان برای رویا رویی با خطر احتمالی از جانب قریش و نیز شاید دوری از تکرار تجربه بد گریز برخی مهاجرین در نزاع احد توفیق بزرگی به همپا داشت. در ادامه تکثیر خبر بیعت، مشرکان به خوف افتاده، با برگشت عثمان و عده ای از مسلمانها[۱۸] و ارسال نمایندگان به‌دنبال مصالحه برآمدند[۱۹] و در غایت مورد با صلح حدیبیه نقطه نهایی یافت.

نگرش‌های گوناگون نسبت به بیعت کنندگان
برخی از اهل سنت عملکرد کرده‌اند با استناد به پاره‌ای خبرها ضعیف رضایت پروردگار در‌این آیه را جاودان و ابدی بدانند؛ به نقلی نبی(ص) آن‌ها را برگزیدگان ساکنان زمین دانست[۲۰] و سازه به خبری ضعیف بیعت‌کنندگان این بیعت وارد دوزخ وجهنم نخواهند شد.[۲۱]

شیعه این نظر را دارد با اعتنا به خویش آیه و بعضی منابع اهل سنت «رضایت الهی» نام برده در آیه (لقد رضی الله عن المؤمنینَ) ناشی از جانفشانی و بیعت آن روز میباشد و لذا فورا انگیزه رضایت پروردگار از این اشخاص نیز نقل شده میباشد (اِذْ یبایعونَکَ تَحتَ الشجرة) و دوام آن منوط به استقامت آنان در تبعیت از نبی(ص) میباشد، در حالیکه تاریخ درباره برخی از آن بیعت‌کنندگان قضاوت دیگری دارااست.

روضه خوان طوسی می‌نویسد پروردگار از آنها که ذیل درخت با فرستاده(ص) عهد بستند و مؤمن بودند، به هنگام بیعت، راضی بود[۲۲]، اما آنها که بعد ها نقض قول کردند و به بیراهه رفتند مشتمل بر رضوان الهی نخواهند ماند.[۲۳] آیه ۱۰ سوره فتح بیعت با رسول را بیعت باایمان معرفی می‌نماید اما به صراحت از ضرروزیان و خسران بیعت‌شکنان با رسول خبر داده و ثواب گسترده را فقط برای عده ای می داند که به بیعت با نبی متعهد بمانند:

اِنَّ الَّذینَ یبایعُونَکَ اِنَّما یبایعونَ الله یدُ اللهِ فَوقَ اَیدیهِم فَمَن نَکَثَ فَاِنَّما ینکُثُ عَلی نَفسِهِ ومَن اَوفی بِما عاهَدَ عَلَیهُ الله فَسَیؤتیهِ اَجرًا عَظیماً (ترجمه:بی‌گمان اشخاصی که با تو بیعت می‌نمایند، در واقع با خدا بیعت می‌نمایند. دست آفریدگار بر فراز دست وی میباشد، پس هرکس که قول شکند همانا به ضرر خود عهد شکسته میباشد و هرکس به آنچه با آفریدگار عهد بسته میباشد وفا نماید، ز‌ود است که به وی محرک گرانقدر ببخشد.)[۴۸–۱۰]

ابن حجر (از بزرگان اهل سنت) از علاء بن مسیب از پدرش نقل می‌نماید که با براء بن عازب ملاقات کردم و گفتم: خوشا به اکنون تو، با نبی هم پا بودی و با وی پایین درخت بیعت کردی! اعلام‌کرد:ای پسر اخوی! تو نمی‌دانی ما بعد از آن چه کردیم.[۲۴]

شورای دربان شورایی متشکل از شش فقید و شش حقوقدان که به مراد تطبیق مقررات تصویب شده مجلس شورای اسلامی کشور ایران با احکام اسلام و قانون اساسی کشور ایران تأسیس شد. تعبیر قانون اساسی ایران، تحقیق بر برگزاری انتخابات و همگی‌پرسی‌ها و نیز تشخیص تطابق تمامی مقررات و قانون ها مرز و بوم با موازین فقهی و قانون اساسی ایران از مسئولیت‌های این شورا مسجد قبا مشهد میباشد.

برای مشروعیت شورای دربان به دلایلی همانند انتساب به ولایت عالم، آیه ۷۱ سوره توبه که دلالت بر ولایت برخی بر برخی دیگر دارااست، قصه امام علی(ع) بر پایه ی پژوهش شاه بر مسلمان ها، برهان و مبانی شرعی مشاوره و تحقیق استناد آدرس مسجد قبا مشهد گردیده‌است.

شورای دربان از ارگان های اساسی حکومتی ایران به شمار می‌رود که اول گرد هم آیی آن در ۱۳۵۹ش تشکیل شد و تا به امروز هفت زمان ساخته شده میباشد. این شورا از دوازده عضو تشکیل می گردد. شش دانا به وسیله رهبری منصوب می‎‌شوند و شش حقوقدان از سوی مدیریت قوه قضائیه به مجلس شورای اسلامی معرفی و بوسیله نمایندگان مجلس گزینش رزرو مسجد قبا مشهد میگردند.

مداقه

فقها و حقوقدانان شورای پاسبان، عصر اولیه بعد از استعفای یوسف صانعی.
شورای دربان از مهمترین سازمانهای حکومتی نظام ایران میباشد[۱] که به خواسته تشخیص عدم تضاد مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام اسلام و قانون اساسی ایران ایران تشکیل‌شده میباشد.[۲] فلسفه تشکیل شورای پاسبان را در سه فرمان دانسته‌اند: اسلامی بودن ضوابط، حراست از قانون اساسی ایران و حاکمیت ولایت دانا.[۳] این بنیان چرا‌که وظیفه حراست از احکام اسلامی و قانون اساسی کشور را به ذمه دارااست، به شورای پاسبان اسم‌گذاری شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیده‌است.[۴]

تأسیس و پیشینه
آیت الله خامنه‌ای:
«قوام نظام به استمرار اسلامیت آن میباشد و شورای پاسبان ضمانت‌کننده این دستور بسیار اصلی به شمار می‌رود... این بنیان براساس ضابطه، ملزم میباشد از ورود ناخالصی‌ها به عناصر نظام، پرهیز نماید و در صورتی‌که شورای پاسبان این وظیفه را برعهده نداشت، یقیناً نظام در گیر اشتباهات فراوان میشد.»[۵]

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ضابطه طراز اولیه
امام خمینی در بهمن[۶] یا این که نخستین اسفند سال ۱۳۵۸ش،[۷] شش فقید را برای عضویت در شورای دربان گزینش کرد و با گزینش شش حقوقدانِ شورا در ۲۶ تیر ۱۳۵۹ش به وسیله نمایندگان مجلس،[۸] اولی گرد‌همایی این شورا تشکیل شد.[۹] ولی پیشینه پژوهش بر ضابطه‌گذاری در جمهوری اسلامی ایران، اساسا دوم متمم قانون اساسی ایران مشروطه وجود داشت که به «اصل طراز» پر اسم و رسم بود و براساس آن، اظهارنظر درباره فقهی بودن مصوبات قوه مقننه بر ذمه مجتهدین طراز اولیه بود.[۱۰] این اصل در ۳ جمادی‌الاول ۱۳۲۵ق به ثبت رسید.[۱۱]

در قانون اساسی ایران تصویب شده سال ۱۳۵۸ش اسم این شورا، «شورای دربان قانون اساسی کشور» نام برده بود؛ ولی در بازنگری قانون اساسی کشور قید «قانون اساسی کشور» حذف شد؛ چون شورای دربان صرفا ناظر و پاسدار قانون اساسی ایران وجود ندارد و وظیفه پاسداری از شرع را نیز بر ذمه دارااست.[۱۲]

مبنای فقاهتی
مشروعیت شورای دربان را به جهت انتساب به ولایت دانا دانسته‌اند.[۱۳] علاوه بر آن، برای نماد دادن مشروعیت فقاهتی شورای پاسبان به دلایلی همانند آیه ۷۱ سوره توبه که دلالت بر ولایت بعضا بر برخی دیگر دارااست، قصه امام علی(ع) بر طبق پژوهش فرمان روا بر مسلمانها، استدلال و مبانی شرعی مشاوره و رسیدگی، عامل رسیدگی در وقف و وصیت، سنت پیامبران، عامل «اوفوا بالعقود» و «المؤمنون عند شروطهم» استناد گردیده‌است.[۱۴]

درباره اینکه بررسی این شورا از چه باب میباشد، سه بینش مطرح میباشد:

حاکم منصوب از سوی رهبر: به‌این مضمون‌ که رهبری،‌ فقهای شورای دربان را تحت عنوان قضاتی منصوب نموده است که در تطابق یا این که عدم تطابق ضوابط با احکام اسلامی حکم نمایند. اورده شده این طریقه درست وجود ندارد و کسی از آن طرفداری نکرده میباشد.[۱۵]
نماینده قانونی و نایب منصوب از سوی رهبر: طبق این طریقه، ضابطه‌گذاری حق قاضی اسلامی میباشد و قانون ها با تنفیذ و بررسی وی مشروعیت مییابند؛ ولی وی با دقت به گستردگی وظایف و اختیاراتش، شورای دربان را تحت عنوان نماینده قانونی و نایب خویش منصوب می‌نماید.[۱۶]
متخصص و خبره منصوب از سوی رهبر: براساس این طریقه،‌ پژوهش شورای پاسبان،‌ استقلالی میباشد خیر نیابتی.[۱۷] وضعیت فقاهت و درایت از مقتضیات فرصت و مسائل روز مثلا شواهد صحت این نگرش شمرده شد‌ه‌است.[۱۸]
براساس دو طریقه در آغاز، در شکل بروز اختلاف در میان فقها در یک موضوع، فتوای رهبری واحد سنجش خواهد بود و طبق نگرش سوم، حیث کارشناسی فقهای شورا تحت عنوان خبرگان شرعی مقدم گردد.[۱۹]

روایات خَاصِفُ‌النَّعْل (به‌معنای پینه‌زن کفش) گفتارهایی از رسول اکرم(ص) در ذکر رده و فضیلت ها امام علی(ع) میباشد که از امام، به‌جهت آنکه در آن لحظه سرگرم پینه‌زدن کفش رسول(ص) بود، با کنیه خاصف‌النعل حافظه گردیده‌است. دراین مورد، احادیث مختلفی وجود دارااست که کلیه، در به‌کاررفتن کنیه خاصف‌النعل برای امام علی(ع) اشتراک دارا مسجد قبا مشهد هستند.

نزاع با ستمگران برای تأویل قرآن یکی موضوعات این احادیث میباشد. نَص بر امامت امام علی(ع)، اشراف بدون نقص وی به دانش تأویل قرآن و حقانیت امام در نبرد‌های مجال خلافتش به عنوان مثال برداشت‌هایی میباشد که از قصه نقل شده میباشد. در احادیث دیگرِ خاصف‌النعل، نبی(ص) امام را هادی امت و جانشین بعداز خویش معرفی آدرس مسجد قبا مشهد نموده است.

این روایات به طور بزرگ در منابع فریقین مثلا بعضی از کتاب ها اربعه و صِحاح سِتّهٔ اهل‌سنت رفلکس داشته میباشد. دانشمندان بعضی از این روایات را مستفیض، پی در پی و درست رزرو مسجد قبا مشهد دانسته‌اند.

اُم‌سَلَمه با یاد آوری این حدیث از عایشه خواست تا از کودتا برعلیه امام پرهیز نماید. امام علی(ع) در پاره‌ای از سخنانش برای ثابت حقانیت خویش، به روایات خاصف‌النعل استناد نموده است. این روایات در اشعار شاعران مثلا سیدِ حِمیَری رفلکس شماره تلفن مسجد قبا مشهد داشته میباشد.

رده و عنایت
حدیث خاصف‌النعل یا این که روایات خاصِف‌النعل گروه‌روایاتی از رسول اکرم(ص) میباشد، در ذکر مقام و فضیلت ها امام علی(ع) زیرا امامت و خلافت، مقاتله با مشرکان و ستمگران که از وی در حالی‌که درگیر پینه‌زدن کفش نبی بود، با تیتر (خاصف النعل) خاطر گردیده‌است.[۱] کنیه خاصف‌النعل برای امام علی(ع) وجه مشترک این احادیث میباشد.

خصف به‌معنای گردآوری‌کردن و ضمیمه‌کردن شی ءها به هم میباشد[۲] و به‌هر کس پاره‌های کفش را عده می‌نماید و به‌شکل اولش درمی‌آورد، خاصف‌النعل گفته میگردد.[۳] پینه‌زدن به کفش رسول(ص) به وسیله امام علی(ع) را نماد از غایت تواضع[۴] و بی‌اعتنایی به جهان و الگویی برای معمولی‌زیستی دانسته‌اند.[۵] عبارت خاصف‌النعل پس از به‌کاررفتن بوسیله فرستاده معبود(ص)[۶] تحت عنوان یک کدام از القا‌ب خاص امام علی(ع) به شمار آمده میباشد.[۷]

نقل شده میباشد این احادیث از نصوص امامت ائمه(ع)[۸] و از فضیلت ها منحصر امام علی(ع) بوده[۹] و به برتری وی بر دیگر صحابه دلالت می‌نماید.[۱۰] احادیث خاصف‌النعل به‌رغم اشاره به امام در پوسته وصف، از روایات مصرح در فضیلت امام[۱۱] و از نصوص مصرح و پر‌نور در امامت و خلافت وی[۱۲] به شمار آمده میباشد. بعضی از عالمان شیعه و سنی، التفات این روایات را همسان احادیثی زیرا حدیث رده و حدیث غدیر در فضیلت ها امام علی(ع) دانسته‌اند.[۱۳]

اعتبار روایات
هاشم بن سلیمان بَحرانی، دانا شیعه قرن یازدهم قمری این نظر را دارد روایات خاصف‌النعل با نُه نحوه سندی از سوی اهل‌سنت[۱۴] و دو نحوه از سوی شیعه[۱۵] نقل گردیده‌است. بعضا بر این باورند که روایات خاصف‌النعل به‌شکل پهناور[۱۶] در منابع شیعه و اهل‌سنت آمده میباشد.[۱۷] این روایات در تنی چند از کتاب ها اربعه[۱۸] و دیگر منابع متقدم شیعه[۱۹] مذکور و منابع آینده به‌شکل پرتکرار به آن پرداخته‌اند.[۲۰] در منابع متقدم اهل‌سنت زیرا سنن ترمذی،[۲۱] سنن نسایی[۲۲] و مُسنَد احمد[۲۳] به پاره‌ای از این احادیث اشاره گردیده و در منابع دیگر اهل‌سنت[۲۴] نیز رفلکس داشته میباشد.[۲۵]

روحانی اثر گذار بعضا روایات خاصف النعل را نزد فریقین درست دانسته [۲۶] مقدس اردبیلی این حدیث را دارای اسم و رسم و دارای اعتبار معرفی کرده و نوشته میباشد کسی بر درستی این روایات ایرادی نگرفته میباشد.[۲۷] برخی نوشته‌اند در صدق و وثاقت مدرک این احادیث، اجماع وجود دارااست.[۲۸] برخی عالمان شیعه گفته‌اند این احادیث مستفیض [۲۹] و بعضا دیگر آنان‌را پی در پی[۳۰] شمرده‌اند.

ترمذی محدث اهل‌سنت و از نویسندگان صِحاح سِتّه، به‌نقل از محدثان گذشته، قصه خاصف‌النعلِ نقل‌گردیده در کتاب خویش را درست دانسته میباشد.[۳۱] گنجی شافعی از محدثان اهل‌سنت نیز اعتبار آن را بلندمرتبه، پسندیده و درست قملداد نموده است.[۳۲]

بعضا از عالمان شیعه بابی را به روایات خاصف‌النعل تخصیص داده‌ و به گردآوری‌آوری آن ها از منابع، برای مثال منابع اهل‌سنت پرداخته‌اند.[۳۳]

سیرتکامل‌های گوناگون حدیث و برداشت‌ها از آنها
حدیث خاصف النعل با لغات و موضوعات گوناگون و در جای ‌ها و مجال‌های متفاوت نام برده که گفته‌اند این مورد نماد از تکرار این منقبت و همینطور تأکید بر فضیلت امام علی(ع) میباشد.[۳۴] برخی از روایات عبارت‌اند از:

بَرْزَخْ عالَم در میان جهان و قیامت میباشد که از آن به قیامت صغری، عالَم قبر، عالَم نمونه و خاطر منفصل نیز تعبیروتفسیر می‌گردد. پس از مرگ و طلاق روح از تن دنیوی، آدم به برزخ ورود مییابد که اولی مرحله از آن، سؤال قبر میباشد که به یقین گروهی از متفکران، خطاب به تن مثالی میباشد و به یقین گروهی دیگر، خطاب به تن دنیوی جانور در قبر خاک مسجد قبا مشهد میباشد.

مبنی بر آموزه‌های اسلامی، این عالَم برای هر دو مجموعه مؤمن و غیرمؤمن وجود داراست؛ با این تفاوت که برای مؤمنان، فردوس و برای کافران، دوزخ آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.

در برزخ، قابلیت تکامل و تنزّل به وسیله رفتارهای ازروی میل، از مردم آدم‌ها - به استثنای خردسال ها - سلب می گردد اگرچه این قابلیت بوسیله اثر ها اعمالی که سابقا در جهان اجرا داده‌ایم، وجود رزرو مسجد قبا مشهد دارااست.

درباره وجود شفاعت در برزخ نیز در بین دانشمندان اختلاف لحاظ میباشد: گروهی حوزه‌ شفاعت را اعم از قیامت و برزخ میدانند؛ و گروهی نیز آن را منحصر به فرد به قیامت شماره تلفن مسجد قبا مشهد می دانند.

مضمون‌‌شناسی
برزخ به معنای حائل و مسافت در بین دو چیز میباشد[۱] و در اصطلاح مسافت فی مابین جهان تا تحریک شدن در روز قیامت میباشد که از مرگ و قبض روح آدمی شروع میشود تا برپایی قیامت ادامه داراست.[۲]فقیه نمونه واسطه‌ای میان دانا عقل و فقید ماده میباشد که به دلیل رهایی از ماده شبیه دانا عقل بوده و مجرد میباشد و از جهت صورت‌ها و اندازه‌ها و رنگ‌ها شبیه فقیه ماده و نمونه آن میباشد از این‌رو برزخ و حائل بين دو دانا میباشد و از همین روی تجرد آن را تَجرُّدِ برزخی مثالی میگویند. [۳][یادداشت ۱]

کلمه و واژه برزخ در قرآن کریم و مهربان، سه توشه تکرار گردیده[۴] البته صرفا در آیه۱۰۰ سوره مومنون به معنای اصطلاحی به ‌شغل رفته میباشد[۵]. در‌این آیه، پروردگار بعد از ذکر نابجا بودن درخواست بعضا اشخاص که هنگام‌رویا رویی با مرگ، خواستار برگشت به جهان میگردند، اعلام می‌نماید که اینان تا روز قیامت در برزخ به راز خواهند بُرد.[۶]

در احادیث واژۀ برزخ به معنای مرحله واسطه جهان و آخرت به‌عمل رفته میباشد؛ چنانکه در حدیثی از امام درست گو(ع) بعد از ذکر این مقاله که همۀ شیعه‌ها (حقیقی و واقعی) در آخرت با شفاعت نبی(ص) و اوصیائش وارد فردوس میشوند، آمده میباشد: واللهِ اَتَخَوّفُ علیکم فی‌البرزخ (ترجمه: قسم و سوگند به پروردگار بر شما در برزخ می هراسم) . بعد از آن در جواب راوی که دربارۀ برزخ پرسید، فرمود: القبرُ منذُ حین موته الی یوم القیامة (ترجمه: (برزخ) به عبارتی قبر میباشد از هنگام مرگ تا روز قیامت.) [۷]

سازه بر آنچه در بقیه احادیث آمده، غرض از قبر، باغی از گلشن‌های پردیس (برزخی) یا این که گودالی از گودی‌های دوزخ وجهنم (برزخی) میباشد؛[۸] [یادداشت ۲]خیر همین قبر خاکی که بدن آدمی در آن آرمیده میباشد.[۱۰]

در احادیث آمده «هر که بمیرد، قیامت وی برپا می‌گردد»؛[۱۱] و به همین جهت، عالَم برزخ را «قیامت صغری» نیز می‌نامند.[۱۲] همینطور، به دلیل شباهتش به قیامت، آن را عالَم نمونه نیز نامیده‌اند.[۱۳] همینطور به دلیل این که برزخ همانند قبر، به دنبالِ معاش عالم میباشد، به فقیه برزخ، «فقیه قبر» و «فقیه خیال و خاطر» نیز بیان شده میباشد.[۱۴][یادداشت ۳]

معاش در برزخ
بشر با مرگ وارد فقید برزخ گردیده و حیات برزخی وی استارت می‌گردد. زیست در فقید برزخ خصوصیت‌ها و پروسه خاص خویش را داراست.

تن برزخی
نوشته ی علمیٔ اساسی: تن برزخی
روح آدم بعداز مرگ و رخنه‌ تن دنیوی، با تن برزخی به معاش خویش در سرای دیگر ادامه می دهد.[۱۶] درباره چیستی تن برزخی اختلاف گردیده‌است:[۱۷] گروهی معتقدند که تن برزخی، تن مجرد از ماده میباشد که صورت و شمایلی شبیه با تن دنیوی داراست و به همین جهت، به آن تن مثالی گفته میشود؛[۱۸] ولی گروهی نیز معتقدند که تن برزخی، همین تن دنیوی در قبر میباشد که گزینه سؤال قرار میگیرد و از اجر و عذاب برزخی منتفع می گردد.[۱۹]

سؤال قبر
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: سؤال قبر
پرسش قبر را او‌لین مرحله از روند حیات برزخی میدانند که در شب اولیه قبر، از هر انسانی دربارۀ اعتقادات و اعمالش سؤال میگردد.[۲۰] در اینکه سؤال و پاسخ، از همین تن دنیوی در قبر شکل می گیرد یا این که تن مثالی، دو حیث وجود داراست. [۲۱]

فشار قبر
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: عذاب قبر
از تمام احادیث استعمال می شود که فشار قبر محصور به کفار و مشرکین وجود ندارد و حتی مؤمن نیز بسته به تعلقات دنیایی[۲۲] و گناهانِ بخشیده نشده، مبتلا فشار قبر میشود تا از این شیوه منزه گردیده و راهیِ پردیس برزخی گردد. ابو بصیر می گوید: به امام درستگو(ع) گفتم: آیا احدی می باشد که از فشار قبر نجات پیدا نماید؟ فرمود: حفاظت به خداوند می بریم از فشار قبر. چقدر اندک می‌باشند عده ای که از فشار قبر نجات پیدا می‌نمایند.[۲۳]

بشر بن اسحاق بن بشر بن عبدالله بن سعد اَشعَری قمی
از راویان شیعه قرن سوم هجری و آیتم پشت گرمی رجال‌شناسان میباشد. روحانی عباس قمی او را از اصحاب امام جواد(ع) دانسته‌ میباشد. بشر بن اسحاق قمی کتابی به اسم «کتاب الحدیث» داراست. احمد بن محمد بن عیسی، محمد بن خالد برقی و ابراهیم بن هاشم از وی ماجرا نقل کرده‌اند. بقاع وی در آرامستان شیخان قم مسجد قبا مشهد میباشد.

فامیل و نسب
بشر بن اسحاق، از مشاهیر قوم اشعریون قم که در اواخر قرن سوم هجری معاش میکرد.[۱] به نقل از کتاب أعیان الشیعه، فامیل او بعداز فتوحات اسلامی در کشور‌ایران بومی شدند.[۲] از تاریخ ولادت، وفات، روش معاش، استادان و شاگردان وی گزارشی در اختیار وجود آدرس مسجد قبا مشهد ندارد.[۳]

بابا انسان بن اسحاق، اسحاق بن بشر هم‌بعد از ظهر امام رضا(ع) بوده و از وی قصه نقل نموده است.[۴] جدش نیز، انسان بن عبدالله از یاران امام راست گو(ع) بوده میباشد.[۵] همینطور عموی او، زکریا بن انسان میباشد که از راویان امام رضا(ع) و امام جواد(ع) به حساب رزرو مسجد قبا مشهد می‌آید.[۶]

رده روایی
روضه خوان عباس قمی انسان بن اسحاق را جزو اصحاب امام جواد(ع) دانسته میباشد.[۷] روضه خوان طوسی و آقا والا تهرانی او را از مؤلفان شیعه و اسم کتابش را «کتاب الحدیث» میدانند.[۸] به اعتقاد و باور بعضی او در بعدازظهر امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) شماره تلفن مسجد قبا مشهد می‌زیست.[۹]

آیت‌الله خویی روایاتی را که از انسان بن اسحاق اورده شده، بیان نموده است.[۱۰] این احادیث در موضوعاتی همانند عقاید، خلق و خوی، تعبیروتفسیر و فقه میباشد.[۱۱]

به‌گفته مامقانی رجال‌نویس شیعه، رجال‌شناسان شیعه مانند نجاشی، روحانی طوسی و علامه حلی، بشر بن اسحاق را ثقه معرفی کرده‌اند.[۱۲] ابن حجر عسقلانی رجال‌نویس اهل سنت، به گزارش احمد بن محمد بن خالد برقی بشر بن اسحاق را خداترس و فروتن تعریف نموده[۱۳] و ابن داود حلی او را جزو اشخاصی دانسته که علیه وی مطلبی ذکر نشده میباشد.[۱۴]

پانویس
امین، أعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۸۵.
امین، أعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۸۵.
تحت عنوان مثال: امین، أعیان الشیعه، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۸۵؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعه،۱۴۰۸ق، ج۶، ص۳۰۳؛ فرشچیان، پیشگامان تشیع در کشور‌ایران، ۱۳۸۴ش، ص۶۷.
نجاشی، رجال، ص۷۳.
امین، اعیان الشیعه، ج۲، ص۸۵.
ابن داوود حلی، رجال ابن داود، ص۱۵۸.
قمی، منتهی الامال، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۵۱۴.
روضه خوان طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۱۶؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعه،۱۴۰۸ق، ج۶، ص۳۰۳.
فرشچیان، پیشگامان تشیع در کشور ایران، ۱۳۸۴ش، ص۶۷.
خوئی، معجم الرجال الحدیث، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۰۹.
خوئی، معجم الرجال الحدیث، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۰۹.
مامقانی، تنقیح المقال، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۲۵.
عسقلانی، لسان المیزان، ۲۰۰۲م، ج۲، ص۱۴.
حلی، کتاب الرجا

ضمانت کننده بن شدقم
سید ضمانت کننده بْن شَدْقَم حسینی مَدَنی، فقیه نسب‌شناس، شعر سرا، ادیب و تالیف کننده شیعی در قرن یازدهم هجری. خویشان او از عالمان نسب‌شناس و همینطور نقبای سادات بوده‌اند. وی سفرهایی به شهرهای عراق و جمهوری اسلامی ایران داشته، انساب طالبیان را ‌توده‌آوری کرده و اثر ها وی نیز در مورد دانش انساب بوده که یکی‌از مشهورترین آن ها کتاب تحفة الازهار مسجد قبا مشهد میباشد.

میلاد، نسب و درگذشت
ضمانت کننده بن شدقم در مدینه ولادت یافته البته از تاریخ تولد وی خبری وجود ندارد. درباره پدرش داده ها متعددی در چنگ وجود ندارد. بیان کننده وی هم مردی فقید و فاضل بوده میباشد.[۱] نسب او به امام زین العابدین(ع) می رسد و جدّ او زین الدین علی (متوفای ۱۰۳۳) میباشد و یک‌سری بدن از اجداد وی نقیبان علویان در مدینه منوّره بوده‌اند. وی گاه به دلیل انتساب به جدّ نزدیکش، ضمانت کننده بن علی و گاه به دلیل انتساب به جدّ دورش، ضمانت کننده بن حسن نامیده گردیده است.[۲] وی دو کتاب نسب با عنا وین زهر المقول و نخبة‌ الزهره داشته که سید ضمانت کننده، بخش اعظمی از داده ها آن را در کتاب خویش آدرس مسجد قبا مشهد آورده میباشد.[۳]

او در سال ۱۰۹۰ زنده بوده البته از مجال مرگش اگاهی دقیقی وجود ندارد.[۴]

معاش‌طومار
درباره معاش ضمانت کننده بن شدقم، فقط سفرهای او گزارش گردیده‌است. وی تلاوت را نزد پدرش یادگرفت و در نوجوانی برای طلب دانش به عراق و شهرهای کشور ایران هجرت کرد. او در سال ۱۰۵۱ق وارد کربلا شد و بعد از آن در ذی الحجه سال ۱۰۵۳ وارد شهر مشهد شوید. ضمانت کننده بعد از آنجا در سال ۱۰۶۸ق وارد اصفهان شوید و به سال ۱۰۷۷ق به شهر خود، مدینه برگشت. ضمانت کننده در‌این سفرها، انساب طالبیین را گردآوری رزرو مسجد قبا مشهد کرد.[۵]

سید ضمانت کننده، خویش اظهار داشته که سه توشه چیره به زیارت فرمانروا بنده العظیم در ری گردیده که اولیه توشه در سال ۱۰۵۰ق و دو‌مین در سال ۱۰۵۳ق و سومی توشه هم در سال ۱۰۷۹ق بوده میباشد و در مسافرت پایان دو پسرش محمد ابراهیم عزالدین و قاسم جمال‌الدین همپا وی بودند.[۶]

سید ضمانت کننده بعد از آن در سال ۱۰۷۸ق مجدد راهی اصفهان شد و به مقطع 1سال در آن شهر اقامت گزید. بعداز اصفهان به دلیل زیارت عتبات عالیات در رجب سال ۱۰۷۹ق وارد عراق و شهر کربلا شد. بعد برای علم آموزی دانش به اصفهان برگشت و از سال ۱۰۸۱ق تا ۱۰۸۵ق درین شهر ماند. وی که بعد از مسافرت اصفهان به مدینه بازگشته بود، مجددا در ۲۲ محرم سال ۱۰۸۹ق بهمراه دو فرزندش نظام الدین ابراهیم و جمال الدین محمد به دمشق رفت و از آنجا رهسپار عراق شوید. او بعداز زیارت عتبات به زیارت امام رضا(ع) رفت و در ۱۲ جمادی الثانی ۱۰۹۰ق به اصفهان رسید. بعد از آن دیگر اطلاعی از رجوع و برگشت به وطن تا وفاتش شماره تلفن مسجد قبا مشهد وجود ندارد.[۷]

فرزندان
فرزندان اکثری برای ضمانت کننده بن شدقم مذکور‌اند که مشهورترین آن‌ها ابوالنصر ابراهیم نظام الدین میباشد که در ۱۸ ذی الحجه ۱۰۵۶ق در مدینه دیده به جهان گشود. او از عالمان نسب شناس بود که‌این دانش را از پدرش فرا گرفت. او سفرهای بخش اعظمی به شهرهای عراق، هند و دیگر کشورها داشته و انساب طالبیین را عده کرد و دارنده رساله‌هایی در این باره بوده میباشد.[۸]

کتاب تحفة الازهار
اساتید
از مشایخ ضمانت کننده می‌اقتدار به سید علی بن محمد بن جویبر حسینی اشاره نمود که در دانش فقه و دیگر علم ها از او سود کرده میباشد. دیگر اساتید وی، خالو‌اش سید محسن بن حسن شدقمی، سید عبدالرضا بن شمس الدین بن علی حسینی و سید زین العابدین بن نورالدین علی بن حسین موسوی می باشند.[۹]

اثر ها
تحفة الأزهار و زلال الأنهار که‌این تاثیر درخصوص تفصیل انساب سادات میباشد.
لب اللباب فی بیان السّادة الأنجاب، که ورژن‌ای خطی از این کتاب در کتابخانه مکتب فیضیه قم و در کتابخانه مرعشی نجفی مو جود میباشد.
زهرة الأنوار فی نسب الأئمة الأطهار.
وقعة الجمل.[۱۰]
دیوان اشعار که صاحب و مالک الذریعه از آن مذکور میباشد.[۱۱]