بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

بُسْرِ بْن اَرْطاة از فرماندهان لشکر معاویه که مدتی نیز حکم دهنده بصره بود. او در فتوحات مسلمانها در شام و آفریقا کمپانی داشت. ابتدا خلافت حضرت علی(ع) از هواخواهان معاویه و در سلک عثمانیه بود و در نبرد صفین از فرماندهان سپاه معاویه مسجد قبا مشهد شد.

بُراز با حمله به مدینه، مکه و یمن جنایات اکثری مرتکب شد، شیعه ها را به روش فجیعی کشت و زنان آنها را به اسارت گرفت. او به دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس نیز رحم نکرد و آن دو را رمز برید. شمار افرادی که حمله بُراز به مدینه، مکه و یمن به قتل رسیده‌اند را سی هزار بدن یا این که بیشتر آدرس مسجد قبا مشهد دانسته‌اند.

عاقبت نفرین حضرت علی(ع) یقه‌گیر بُراز شد، وی عقل خویش را از دست بخشید و دست به شغل های جنون آمیز می‌زد.

اسم، لقب و خویشاوندان
بُرمز بن اَرطاة (یا این که ابی اَرطاة) عُمَیر بن عُوَیمِر (یا این که عُوَیم) یکی‌از سرداران معاویه، از تیره بنی عامر قریش و مُکنّی به ابوعبدالرحمان یا این که ابوعبدالله رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۱]

شک وتردید در صحابی بودن بُرمز
اگرچه مورخان شامی و بعضا دیگر، بسر را از صحابه دانسته‌اند که رسول (ص) را فهم و شعور و از وی قصه نموده است، [۲] البته به گفته محمد بن قدمت واقدی، بسر دو یا این که سه سال قبل از رحلت رسول(ص) به دنیاآمدن یافت. با دقت به‌این مقاله، بعضی صحابی بودن اورا رد[۳] یا این که در آن شک و تردید[۴] کرده‌اند. بر این محور، در روایاتی که احتمالاً پایین تأثیر طریقه در آغاز، از حضور بسر در فتوح صدر اسلام صحبت گفته‌اند، می بایست شماره تلفن مسجد قبا مشهد احتیاط کرد.

در بعد از ظهر خلفا
بسر در لشکر کشی‌های خلفا نقش فعالی داشت:

سال ۱۳ قمری: در جریان لشکرکشی‌های مسلمان‌ها به شام، بسر به دستور خالد بن ولید، به روستاهایی در غوطه دمشق حمله کرد.[۵]
سال ۲۱ قمری: در سال جاری عمرو بن عاص قسمت‌هایی از آفریقا را فتح کرد، به دستور وی، بسر به حملاتی دست زد که به صلح با عموم وَدّان و فَزّان انجامید.[۶]
سال ۲۳ قمری: در همین سال به سرزمینی که امروزه لیبی خوانده میگردد، لشکر کشید.[۷]
سال ۲۷ قمری: عثمان به والی خویش در مصر فرمان ادامه جلو رفتن در آفریقا بخشید. بسر یاروهمدم با لشکری، از مدینه بدان سو تکان کرد.[۸] بعد از آن، احتمال می‌رود که بسر در مصر اقامت گزیده باشد.
در بعد از ظهر حضرت علی (ع)
همینطور مشاهده کنید: غارات
ابتدا خلافت امام علی (ع)، بسر در شمار بزرگان عرب مستقر خَرِبْتا (از «کوره»‌های مصر) هواخواه معاویه و در سلک عثمانیه بود[۹] و در شروع پیکار صفین به معاویه پیوست و از فرماندهان سپاه شد.[۱۰] او در جنگ بدن به بدن با علی (ع) با آشکار کردن عورت خود از مهلکه رهایی یافت [۱۱] و در کشاکش با یاران آن حضرت نیز پایداری و شجاعتی ننمود.[۱۲] او بعداً در زمره نمایندگان سپاه شام در توافقنامه حکمیت حضور یافت.[۱۳] و بعد از آن همچنان از مشاوران مجاورت و معتمد معاویه بود.[۱۴]

معاویه به‌دنبال تهاجم ها سردارانش در عراق، ابتدا سال ۴۰، بسر را با سه هزار سپاهی از شام گسیل کرد تا به یمن بتازد.[۱۵] غرض از این مبادرت، تعقیب و کشتار و غارت شیعه و هواخواهان امیرالمؤمنین (ع) و ترساندن عموم و دریافت بیعت از آن ها بود.[۱۶]

جنایات بُراز در مدینه
با ورود بسر به مدینه، ابو ایوب انصاری، دلیل علی(ع)، گریخت، و بسر با عموم و خصوصاً انصار به درشتی کل صحبت ذکر کرد و آنها‌را به جهت کوتاهی کردن در ماجرای قتل عثمان نکوهید و به اسم معاویه از عموم بیعت ستاند؛ بعد منزل‌های انصار را به حریق کشید و بعداز گماشتن ابوهریره در مدینه، به مکه رفت.[۱۷] به گفته واقدی، بُرمز طی یک ماه اقامت در مدینه، هر کس را تبهکار به کمپانی در کودتا بر عثمان بود، کشت.[۱۸][یادداشت ۱] او در مدینه و در روش مکه، به قتل و غارت خزاعه و دیگرافراد پرداخت.[۱۹]

جنایات بُراز در مکه
با مجاورت شدن بسر به مکه، قُثَم بن عباس، استدلال حضرت علی(ع)، شهر را رخنه‌ کرد و بسر بعد از گماشتن شیبه بن عثمان حجبی، [۲۰] به رغم دستور معاویه، [۲۱] عده ای از قبیله ابولهب را در مکه از در بین پیروزی و به سوی طائف رفت.[۲۲]

وی از آنجا گروهی را برای کشتار شیعه علی(ع) به تَباله در یمن ارسال کرد، البته بعداً آن‌ها‌را نگهبانی اعطا کرد؛ [۲۳] هر یکسری به قصه ابن‌اعثم کوفی،[۲۴] عموم تباله همه از پای درآمدند.

بسر در سَراة نیز جمعی دیگر از یاران حضرت علی(ع) را به قتل رساند [۲۵] و در خط مش صنعا، دو پسر خردسال عبیدالله بن عباس را که نزد بنی کنانه به رمز می‌بردند، رمز برید [۲۶] آنگاه در نَجران، و مناطقی دیگر از یمن، زیرا اَرحَب و جُرف و جَیسْان، بخش اعظمی از فامیل همدان و بنی سعد و دیگر شیعه‌ها علی(ع) را به طریق فجیعی کشت و زنان آن‌ها را به اسارت گرفت.[۲۷]

جنایات بُراز در یمن
زیرا بسر به صنعا رسید، عبیدالله بن عباس و سعید بن نمران به کوفه گریختند و جانشین عبیدالله بعداز چندی مقاومت کشته شد.[۲۸] شماری از ایرانیان یمن (ابناء) که به روایتی، به دو پسر عبیدالله حفاظت داده بودند، به قتل رسیدند.[۲۹] بعداز آن، وائل بن حجر، که در ظواهر از یاران امام علی (ع) بود، در رفتاری خیانتکارانه، بسر را به حضرموت که عده ای از عثمانیه در آنجا بودند، فراخواند که درپی آن بخش اعظمی از یاران حضرت علی(ع) کشته شدند.[۳۰]

فرار کردن به یمامه
علی(ع) در خطبه‌ای دو کارگزار خویش در یمن را ملامت کرد و با سخنانی عتاب آمیز عموم را به رویارویی با معاند برانگیخت. جاریة بن قدامه سعدی به فرمان آن حضرت، با دو هزار سپاهی از بصره تخت گاز به طرف صنعا جنبش کرد. وهب بن مسعود خثعمی نیز با دو هزار سپاهی از کوفه، در حجاز به وی پیوست.[۳۱] جاریه شتابان خویش را به یمن رساند و در تعقیب بسر به حضرموت تاخت. ازین رو بسر به مملکت بنی تمیم در یمامه گریخت. پس از شهید شدن امام علی(ع)، جاریه بعداز چندی توقف در جرش به مکه و مدینه رفت و از عموم به اسم حسن بن علی(ع) بیعت گرفت و به کوفه رجوع.[۳۲] بسر نیز سوای دادن تلفات، از روش سماوه به شام رفت.

شمار عده ای که بُرمز آن‌ها‌را به قتل رساند
شمار عده ای را که بسر در رفت و رجوع به قتل رساند سی هزارتن یا این که بیشتر دانسته‌اند.[۳۳]

در بعدازظهر امام حسن (ع)

انتهاُ الزَّمان اصطلاحی فقهی به معنای زمان آخری دنیا که در کلیه ادیان الهی به آن اشاره گردیده‌است. در باورهای رایج، آخرالزمان با رویدادها خیره کننده شناخته می‌گردد. مهمترین خصوصیت این زمانه افول آئین‌داری عموم و بعد از آن ظهور یک منجی میباشد. تاریخ ظریف ظهور منجی آخرالزمان نامعلوم میباشد و فقط می‌قدرت آن را به نصیب آخرین دوران که به قیامت متّصل میشود مسجد قبا مشهد تمجید نمود.

معنا‌شناسی
اصطلاح آخرالزمان در قرآن نیامده میباشد، اما آیاتی درباره آتی جامعه ها انسانی در قرآن چشم میشود که بر حکومت توحید و عدل در آتی معاش آدم و خلافت و وراثت صالحان بر زمین و برد حق بر فسخ دلالت آدرس مسجد قبا مشهد می‌نماید.[۱]

آخرالزمان در احادیث اسلامی در دو مفهوم به فعالیت رفته میباشد؛ بازه‌فرصت در میان استارت نبوت نبی اکرم(ص) تا وقوع قیامت،[۲] و دیگری روزگار ظهور امام دوازدهم(عج).[۳] بنابر برخی احادیث، فرستاده اکرم(ص)، رسول آخرالزمان دانسته گردیده‌است.[۴] همینطور در اکثری از احادیث اسلامی[۵] اصطلاح آخرالزمان به معنای هنگامی دانسته گردیده که در آن منجی (مهدی موعود(عج)) ظهور می‌نماید.[۶] در احادیث اسلامی و شیعی، خصوصیت‌هایی برای انتها الزمان آورده شده میباشد؛ به عنوان مثال امتحان‌های طاقت فرسا و فتنه‌های آخرالزمان،[۷] ظهور منجی و جدال در بین حق و فسخ،[۸] و همینطور غلبه حق بر فسخ و بعد از ظهر طلایی رزرو مسجد قبا مشهد عالم.[۹]

انتخاب فرصت
در احادیث اسلامی، خیر‌صرفا به تاریخ ظریف این بازه زمانی هنگامی اشاره‌ای نشده، بلکه انتخاب تاریخ ظریف آن تکذیب شد‌ه‌است.[۱۰] بنابر احادیث، وقت ظهور منجی را کسی جز آفریدگار نمی‌داند و از مصادیق دانش غیب به شمار می آید. امام رضا(ع) از نبی(ص) نقل می‌نماید که مجال قیام موعود، مانند قیامت میباشد که کسی جز پروردگار آن را نمی‌داند و به صورت ناگهانی حادثه شماره تلفن مسجد قبا مشهد میفتد.[۱۱]

آیه‌ها
در احادیث اسلامی برای زمان آخرالزمان، نماد‌هایی آمده میباشد که به آرم‌های آخرالزمان دارای شهرت میباشد و از این حیث ظهور موعود به قیامت تشبیه گردیده است، چون همچنان که قیامت علائمی دارااست (اشراط الساعة)، ظهور موعود نیز دارنده نشان‌هایی میباشد که پیش از آن چهره می دهند.[۱۲] در برخی از کتاب‌ها این آیات از آن رو که رویدادهای اصلی بعدازظهر ظهور می باشند، به علائم ظهور دارای شهرت گردیده‌اند.[۱۳] بعضی از این آیه‌ها عبارتند از:

خروج سفیانی[۱۴]
ظهور سید حسنی، اختلاف بنی عباس در مُلک و سر گروهی[۱۵]
کسوف خورشید در نصفه رمضان و خسوف ماه در نقطه پايان آن[۱۶]
طلوع خورشید از مغرب[۱۷]
خودکشی زکیه[۱۸]
فساد مسجد کوفه، خروج یمانی، حلال شمرده شدن خون و متاع عموم[۱۹]
خروج دجّال[۲۰] که در احادیث اسلامی آمده میباشد که او چهل روز در زمین اندیشه می‌نماید[۲۱] و بخش اعظمی از اشخاص سست ایمان به وی می‌گرایند و این به انگیزه شغل های خارق العاده‌ای میباشد که ایفا میدهد.[۲۲]
پدید داخل شدن مبارزه‌ها و کشتارها و از در میان رفتن نشان‌های حق[۲۳]
ظهور فسادهای والا در عالم[۲۴]
ناقص شدن عقول عموم[۲۵]
زیاد شدن همهمه و سست شدن ایمان عموم[۲۶]
قرار به دست آوردن اشخاص نالایق در مدیر جامعه، اطاعت مرد از همسر خود، تبارک شمردن کالا جهان، عدم امنیت[۲۷]
ظهور فتنه‌های گوناگون میان عرب[۲۸]
از دربین رفتن حجب و حیا در زنان و خردسالان[۲۹]
اشاعه ربا[۳۰]
وقوع قتلهای وسیع در عالم و ظهور فتنه‌ها[۳۱]
بی‌نیاز شدن مرد از زن و زن از مرد[۳۲]
نوشیدن شراب و پوشیدن خرقه‌های حریر[۳۳]
تفاوت با نماد‌های قیامت
در قرآن[۳۴] و احادیث اسلامی، اصطلاحی به اسم اشراط الساعة وجود داراست که به معنای دسته حوادثی میباشد که تحقق آنان آرم وقوع قیامت میباشد.[۳۵] از این رو، صاحبان جامعه ها حدیثی بابی با تیتر «اشراط الساعة» باز‌اند.[۳۶]

البته در برخی از منابع اهل سنت و برخی جامعه ها حدیثی شیعه، نشان‌های ظهور مهدی(عج) با نماد‌های مجاورت شدن برپایی قیامت آمیخته گردیده است. در حالی‌که آخرالزمان ناظر به نصیب نهایی همین دانا میباشد البته اشراط الساعه نشان‌های برپایی قیامت میباشد.[۳۷]

بعداز ظهور منجی
بعداز ظهور این آیه‌ها وهله به ظهور منجی می رسد که از مهم ترین رویدادهای آخرالزمان دانسته شد‌ه‌است.[۳۸] از مهم ترین رویدادهای بعداز ظهور امام مهدی(عج) می‌اقتدار بدین مورد ها اشاره نمود:

نبرد با ظلم و خرابی و ریشه‌کن کردن آن[۳۹]
نجات بشریت از تنگنای گناه و ظلم و جور و خرابی یکی‌از آرمان‌های اوست که در‌این مجال تحقق می یابد، چنان که حضرت علی(ع) میفرماید: «در بعد از ظهر حکومت مهدی(عج) بساط زنا، شراب‌خواری و ربا برچیده شود».[۴۰]
برقرار شدن و برپایی اسلام حقیقی وواقعی و پرستش پروردگار و یکتاپرستی در سراسر عالم[۴۱]
عمومیت و گستردگی آئین[۴۲]
کار به فضیلت ها و بها‌های شرعی و اهتمام به احکام و دستورهای آیین به طور ظریف[۴۳]
برقراری عدل و داد و مساوات؛ به سیرتکامل‌ای که اموال در جامعه در میان عموم به صورت یکسان تقسیم می‌شود[۴۴]
برقراری امنیت؛ به سیرتکامل‌ای که جان، کالا و حیثیت اشخاص جامعه از تجاوز دیگرافراد در حفاظت هست[۴۵] و به واسطه مُنجی راه و روش‌ها امنیت مییابد[۴۶]
برقرار شدن آسایش و رفاه برای عوام مردم[۴۷] به سیرتکامل‌ای که کلیه خوردنی‌ها در مشت انسان قرار میگیرد و اشخاص به سهولت میتوانند از اموال استعمال نمایند[۴۸]
بسط عمران و آبادی در سراسر عالم[۴۹]
تولید محبت و دوستی و صمیمیت بین عموم؛ به سیرتکامل‌ای که شخصی از اندوخته اخوی شرعی‌اش آنچه که نیاز دارااست سوای اینکه منعی در عمل باشد برمی‌داراست[۵۰]
متکامل شدن عقول و استعداد آدم برای منفعت‌مندی از تعالیم الهی[۵۱]
تکامل و توسعه و گسترش یافتن دانش و علم در تمامی بعدها و بهرهمند شدن اشخاص جامعه از بی نقص‌ترین مواهب علمی[۵۲]
شغل به کتاب معبود و سنت پیامبر خداوند(ص)[۵۳]
رجوع عیسی مسیح(ع)
طبق احادیث اسلامی یکی‌از رویدادهای اساسی بعدازظهر ظهور، نزول حضرت عیسی از اسمان میباشد.[۵۴] از این احادیث برمی‌آید که او در انقلاب جهانی آخرالزمان کمپانی و حضور داراست و برای اقامه قِسط و عدل از اسمان فرود می آید، ولی ذیل لوای امام مهدی میباشد و جداگانه فعالیت نمی‌نماید. حضرت عیسی(ع) در مرزوبوم فلسطین فرود میاید و بر مهدی(عج) درود می‌نماید و پشت راز آن حضرت نماز می‌گزارد و به وی در کشتن دجال یاری می‌نماید.[۵۵]

رجعت
نوشته ی علمیٔ مهم: رجعت
از رویدادهای بسیار اساسی در بعد از ظهر طلایی عالم و بعد از ظهور منجی و عمل‌های او، رجعت میباشد. خواسته از رجعت زنده شدن بعضا از اشخاص میباشد که مشمول گروهی از صالحان و گروهی از بدکاران خواهد بود.[۵۶]

مسجدالحرام (عربی: المسجدالحرام) مشهورترین و مقدس‌ترین مسجد در عالم اسلام، بنا شده در شهر مکه میباشد که کعبه، قبله مسلمان‌ها، در آن قراردارد. شی ها، بناها و اماکن مقدسی همانند حجر الاسود، ملتزم، مستجار، حطیم و حجر اسماعیل در‌این مسجد مکان گرفته‌اند. مسجدالحرام در فقه اسلامی، افزون بر احکام همگانی مسجد، احکامی ویژه نیز داراست. در شریعت اسلام بر هر مسلمانی واجب میباشد در شکل یارا، یک توشه در قدمت خویش به مکه مهاجرت نماید (هجرت حج) و مناسکی را که بعضی از آن ها در‌این مسجد ایفا می گیرد، مسجد قبا مشهد ایفا دهد.

کلمه‌شناسی
«المسجدالحرام» واژه و کلمه‌ای عربی و ترکیبی وصفی میباشد. سبب ساز تعریف این مسجد به «حرام» آن میباشد که بعضا افعال که در مساجد دیگر حرام وجود ندارد، در‌این مسجد و پیرامون آن(مقبره)به نظر دینی حرام شمرده گردیده‌است و این مسجد احترام و احکام خاصی دارااست[۱] و ارتکاب گناه در آن، نسبت به دیگر جای ‌ها، ممنوعیت و حرمت فقهی بیشتری دارااست و به گفته بعضا منابع، عزم گناه هر یک سری به اعمال نرسد، در مسجدالحرام گناه به حساب آدرس مسجد قبا مشهد می آید.[۲]
از منابع فقهی اسلام، به ویژه قرآن کریم و مهربان اینگونه برمی‌آید که مسجدالحرام، قبل از اسلام نیز به‌این اسم نزد مردمان حجاز آوازه داشته، هرچند در پیرامون کعبه، سازه یا این که دیوار و حصاری نبوده البته کعبه و گوشه و کنار پیرامونی آن -که محل طواف زائران بوده- به‌این اسم شناخته می‌شد‌ه‌است.[مستلزم منبع] قرآن بارها ادغام وصفی المسجد الحرام را به فعالیت برده میباشد؛ به عنوان مثال درباره خودداری مشرکان از زیارت کعبه و حج مسلمانها در قرآن آمده میباشد: «وَ ما لَهُمْ أَلاَّ یعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ یصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ؛ و چرا خداوند آنان‌را عذاب نکند در حالی که[سایر افراد را]از مسجدالحرام جلوگیری کردن می‌نمایند؟!»[۳]روحانی صدوق در علل الشرایع در روایتی از امام راستگو(ع) درباره انگیزه نامگذاری بیت الله الحرام(مسجدالحرام) گفته میباشد که زیرا ورود مشرکان به‌این مسجد حرام میباشد به مسجدالحرام نامیده گردیده‌است. [۴][یادداشت ۱]ابن جوزی در وجه تسمیه مسجد الحرام به حرام بودن صید و انقطاع شجر در نزدیکی مسجد اشاره رزرو مسجد قبا مشهد نموده است. [۵]
مخلوط «المسجد الحرام» در نشانه‌ها و احادیث، گاه برای اشاره به کعبه، شهر مکه و حیطه بقعه نیز به عمل رفته میباشد.[۶]
شرایط جغرافیایی و حدود مسجد
مسجدالحرام، در شهر مکه ایالات متحده عربی سعودی در میان کوه‌های ابوقبیس، اجیاد، هندی و قدمت واقع میباشد.[مستلزم منبع][۷]
حدود کنونی مسجدالحرام: از شرق به کوه ابوقبیس، از غرب به کوه قدمت و خیابان شبیکه، از شمال به خیابان شامیه و کوه هندی و از جنوب به خیابان اجیاد و مسفله محصور شماره تلفن مسجد قبا مشهد میگردد.[مستلزم منبع][۸]
حدود بقاع تا مسجدالحرام در نقاط متعدد، گوناگون میباشد: از تنعیم تا مسجدالحرام ۶۱۵۰ متر، از جِعرانه تا مسجد ۱۸۰۰۰ متر، از مسیر طائف در نقطه هُدی تا مسجدالحرام ۱۵۵۰۰ متر، از مسیر لیث تا مسجد ۱۷۰۰۰ متر و از رویه جده تا مسجدالحرام ۱۱۰۰۰ متر مسافت میباشد.

مسجد الحرام
فضیلت ها مسجدالحرام
مسجدالحرام از دیرباز برای مردمان حجاز متشخص بوده میباشد. به نظر تاریخی استحضار دقیقی از این که از چه فرصت اینگونه موقعیتی پیدا نموده است، در اختیار وجود ندارد. بنابر احادیث محلی و مذهبی، این محل از مجال پیدایش زمین متشخص بوده میباشد. در احادیث اسلامی، مسجدالحرام بافضیلت‌ترین جای روی زمین میباشد.[۹]
بنابر حدیثی منسوب به نبی اکرم(ص) مسجدالحرام قدیم‌ترین مسجد زمین میباشد و حتی قبل از مسجدالاقصی نهاد گذارده گردیده‌است.[۱۰]
در حدیث شد رحال، که بنابر آن رسول اکرم(ص) فرموده میباشد: «هجرت مکنید جز برای زیارت سه مسجد....» یکی‌از این مساجد، مسجدالحرام میباشد.
بنابر احادیث محلی، قبر هفتاد رسول مثلا هود و باتقوا و اسماعیل در مسجدالحرام میباشد.[۱۱] همینطور مبتنی بر احادیث، تعدادی از دختران اسماعیل(ع) و نیز شماری از انبیا در حجر اسماعیل مدفون‌اند.[۱۲]
در آموزه‌های اسلامی احکام دینی و معنوی ویژه‌ای برای مسجدالحرام و مکه حال و روز شد‌ه‌است. برای مثال، نزاع در مسجدالحرام و بلکه مقبره مکه گناه بزرگی میباشد مگر به قصد امان.[۱۳] عباداتی مثلا نماز در مسجدالحرام بسیار بیشتر از جای ‌های دیگر، دارنده اثرات معنوی و دنیوی شمرده گردیده است.[۱۴]
تاریخچه
مسجد الحرام، حوادث، تغییرات، تجدید بنا‌ها و پیشرفت‌های زیادی داشته که در منابع تاریخی و روایی تصویب گردیده‌اند[۱۵]و مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

عصر قبل از اسلام
قبل از اسلام، پیرامون کعبه را مسجدالحرام می‌گفته‌اند که حدودی تقریبی داشته‌میباشد.[۱۶]
مسجد در زمان قبل از اسلام، حصار و دیوار و بنای دیگری جز کعبه نداشته میباشد. این که از چه فرصت محوطه خاطر گردیده تحت عنوان مسجد برگزیده شد، گزارشی تاریخی از آن در چنگ وجود ندارد و فقط در منابع روایی از آن حرف رفته میباشد. بنابر این منابع، جای فعلی مسجدالحرام برای بنای کعبه، قبل از آفرینش آدم برگزیده و کعبه به دست ملایک ساخته شد.[۱۷]
برخی احادیث سازه یا این که نوسازی کعبه را به انسان(ع)نسبت میدهند.[۱۸] بعد از وی، ابراهیم و اسماعیل(ع)آن را مرمت کردند.[۱۹]
در روایتی از نبی اکرم(ص) بنای مسجد به ابراهیم(ع) منسوب شده میباشد. درین قصه، مسجدالحرام، قدیم‌ترین مسجد بر زمین میباشد.[۲۰]
تا قبل از قُصَی ‌بن کِلاب‌ بن مُرَّة‌ بن کَعْب، جد چهارم رسول اکرم(ص) و پیشوای قریش، عموم مکه در اطراف مسجد منزل نمی‌ساخته‌اند و مسافت‌ای را رعایت می‌کرده‌اند. در حین قصی، وی عموم را به منزل‌سازی در مجاورت کعبه با مسافت‌ای به‌اندازه طواف کعبه ترغیب کرد.[۲۱]

المحاسن از کتاب‌های روایی شیعه تاثیر احمد بن محمد بن خالد بَرقی متوفای ۲۷۴ق میباشد. او از عالمان شیعه میباشد و کتابش به «محاسن برقی» آوازه دارااست. برقی، تیم روایاتی را با موضوعات متفاوت از قبیل فقه و خوی درین کتاب گرد مسجد قبا مشهد آورده میباشد.

مؤلف کتاب
نوشته ی علمیٔ مهم: احمد بن محمد بن خالد برقی
ابوجعفر احمد بن محمّد بن خالد بن عبد و بنده الرّحمان بن علی برقی از راویان و فقیهان شیعه در قرن سوم هجری و از یاران امام جواد(ع) و امام هادی(ع)میباشد هرچند در اوراق جان دار، سندی پر‌نور به دیده نمی خورد که گواه بر داستان بی‌واسطۀ وی از این دو امام باشد. تاریخ ظریف به دنیا آمدن وی مشخص و معلوم وجود ندارد البته وی احادیث اندکی را بی‌واسطه از ابن ابی عمیر (متوفی۲۱۷ق) و بزنطی (متوفی۲۲۱ق) نقل کرده در حالی که احادیث بی‌واسطه‌اش از ابن فضّال(متوفی۲۲۴ق) و حسن بن دوستداشتنی (متوفی۲۲۴ق) بسیار میباشد و از این رو می‌قدرت پیش بینی زد که ولادتش بعداز ۲۰۰ق بوده میباشد. جز این کتاب، چندین تاثیر دیگر در حدیث، جغرافیا و جز آن به برقی آدرس مسجد قبا مشهد نسبت داده‌اند.

اعتبار کتاب
این کتاب از منابع روایی قدیمی شیعه میباشد و اعتباری بسیار نزد علمای شیعه دارااست و برخی آن را در ستون کتاب ها اربعه شمرده‌اند. کتاب محاسن از منابع اساسی کافی، معتبرترین کتاب روایی شیعه، نوشتن ثقة الاسلام کلینی میباشد و او بسیار از محاسن، داستان نقل رزرو مسجد قبا مشهد نموده است.[۱]

سخنان بزرگان درباره کتاب
روضه خوان صدوق در تدوین کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه از کتاب محاسن به کارگیری نموده است. وی در پیشگفتار کتاب می‌نویسد: «اینجانب روایات این کتاب [اینجانب لایحضر] را از منابع مطمئنی دریافت کرده‌ام که دربین فقهای شیعه مشهورند و فقها بدانها استناد و به آن ها مراجعه می‌نمایند؛ مانند... کتاب المحاسن نوشته احمد بن ابی مخلوق اللّه شماره تلفن مسجد قبا مشهد برقی.»[۲]
ابن ادریس حلی در انتها کتاب السرائر در قسمت مستطرفات، محاسن را از اصول روایی گزینه متکی بودن شیعه دانسته میباشد.[۳]
حاکم نورالله شوشتری این کتاب را تحت عنوان پنج‌مین کتاب دارای اعتبار شیعه و در ستون کتاب ها اربعه شمرده میباشد.[۴]
محمدتقی مجلسی بابا علامه مجلسی در گستردن فارسی بر کتاب اینجانب لا یحضره الفقیه می گوید: «کتاب محاسن نزد ما میباشد و چنان‌که مشایخ نقل کرده‌اند، مؤلف آن بسیار تبارک، ثقه و مُعتَمَدٌ علیه(گزینه اتکا) بوده میباشد و آنچه حال از کتاب جان دار میباشد، شاید ثُلث(یک سوم) آن باشد.»[۵]
ابواب کتاب
اصل کتاب المحاسن تیم بزرگی دربرگیرنده حدود صد نصیب (یا این که کتاب) بوده و از آن با تفسیر «کتاب ها المحاسن» حافظه کرده‌اند.[۶] این کتاب تیم کاملی از احادیث شیعی با موضوعات متعدد به عنوان مثال فقه و علل شرعیه، آداب، حکمت، توحید و اصول و فروع آئین بوده میباشد.

آنچه از این کتاب به دست ما رسیده فقط بخشی از این جامع حدیثی، حاوی ۲۶۰۴ حدیث در ۱۱ کتاب به تفصیل تحت میباشد:

کتاب الأشکال و القرائن، دربرگیرنده روایاتی که در آنها اعداد ۳ تا ۱۰ بکار رفته و همینطور وصایای نبی(ص) و اهل بیت(ع) آن حضرت.(۵۱ حدیث)
کتاب اجر الأعمال، دربرگیرنده روایاتی درباره ثواب و مشوق اشکال اجرا نه.(۱۵۲ حدیث)
کتاب عقاب الأعمال، روایاتی پیرامون گناه و مجازات گونه های ایفا ناپسند.(۱۴۳ حدیث)
کتاب الصَفوَة و النور و الرّحمة، مشتمل بر روایاتی درباره منزلت و جایگاه فرستاده پروردگار(ص) و اهل بیت(ع) آن حضرت و شیعه ها آن‌ها.(۲۰۱ حدیث)
کتاب مصابیح الظُلَم، در بر دارای مباحث آشنایی و معرفت حق.(۴۶۷ حدیث)
کتاب العِلَل، مشتمل بر علل احکام دینی.(۱۳۰ حدیث)
کتاب السفر، مشتمل بر احکام و روایاتی درباره مسافرت.(۱۶۰حدیث)
کتاب المَآکل، پیرامون احکام خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها.(۹۷۹ حدیث)
کتاب الماء، مشتمل بر احکام آب‌ها.(۱۱۴ حدیث)
کتاب المَنافع، دربرگیرنده احکام استخاره و مشاوره.(۳۳ حدیث)
کتاب المَرافق، مشتمل بر احکام خانه و نظافت و وسایل رفت و آمد.(۱۷۴ حدیث)[۷]
اولیه داستان کتاب المحاسن از امام راستگو(ع) درباره دعا، شکر و تکیه میباشد. در فرازی از آن امام درستگو(ع) به معاویة بن وهب فرمود: ای معاویه آن را که سه چیز قسمت گشته از سه چیز بی قسمت نمانده میباشد هر کس را توفيق دعا داده گردیده مستجاب شدن دعایش نیز داده گردیده و هر كه را موفقیت سپاسگزاری نعمت داده گردیده ارتقا نعمت نیز نصیبش گشته میباشد و آن را که تکیه داده گردیده به اعمال امور و کفایت کارها معاش‌اش دست یافته میباشد.كه خدای متعال در قرآن‌اش می‌فرمايد: هر کس بر معبود تکیه نماید پروردگار اورا بس میباشد(آیه ۳ سوره جدایی) و می‌فرمايد: در صورتی‌که سپاسگزای كردید بطور حتم نعمتم را بر شما افزون کنم(آیه ۷ سوره ابراهیم) و می‌فرمايد: از اینجانب بخواهيد(دعا نمائید) تا دعایتان را مستجاب کنم.(آیه ۶۰ سوره غافر) [۸] قصه آخری کتاب از امام درست گو(ع) در باره حکم به کار گیری از دندان گوسفند به مکان دندانی که از بشر افتاده میباشد که امام فرمود در شرایطی‌که گوسفند ذبح فقهی گردیده باشد اشکالی ندارد. [۹]

مقایسه با بقیه جامعه ها حدیثی
دولت ها اساسی حدیثی شیعه مؤلف متوفای تعداد روایات توضیحات
المحاسن احمد بن محمد برقی ۲۷۴ق حدود ۲۶۰۴ تیم روایاتی با موضوعات گوناگون مانند فقه و خلق
کافی محمد بن یعقوب کلینی ۳۲۹ق حدود ۱۶۰۰۰ اقسام روایات اعتقادی، اخلاقی، آداب و دینی
کتاب اینجانب لایحضره الفقیه روحانی صدوق ۳۸۱ق حدود ۶۰۰۰ روایات شرعی
تهذیب الاحکام روحانی طوسی ۴۶۰ق حدود ۱۳۶۰۰ روایات دینی
الاستبصار فیما اختلف اینجانب الاخبار روحانی طوسی ۴۶۰ق حدود ۵۵۰۰ روایات دینی
الوافی سود کاشانی ۱۰۹۱ق حدود ۵۰۰۰۰ حاوی روایات کتاب ها اربعه با حذف مکررات و گستردن برخی از آن ها
وسائل الشیعه روحانی حر عاملی ۱۱۰۴ق ۳۵۸۵۰ روایاتِ دینی کتاب ها اربعه و بیشتراز هفتاد کتاب حدیثی دیگر
بحارالانوار علامه مجلسی ۱۱۱۰ق حدود ۸۵۰۰۰ عده‌آوری اکثر احادیث معصومین در موضوعات متعدد
مستدرک الوسائل میرزا حسین نوری ۱۳۲۰ق ۲۳۵۱۴ کامل شدن روایات شرعی وسائل الشیعه
سفینة البحار روضه خوان عباس قمی ۱۳۵۹ق ۱۰ جلد ارائه فهرستی موضوعی مبتنی بر الفبا برای کتاب بحار الانوار
مستدرک سفینة البحار روضه خوان علی نمازی ۱۴۰۵ق ۱۰ جلد کامل شدن سفینة البحار
جامع روایات شیعه آیت الله بروجردی ۱۳۸۰ق ۴۸۳۴۲ جمع و باب‌بندی روایات فقاهتی شیعه
واحد سنجش الحکمه محمدی ری شهری معاصر ۲۳۰۳۰ ۵۶۴ تیتر غیر دینی
الحیات محمدرضا حکیمی خراسانی معاصر ۱۲ جلد ۴۰ فصل در موضوعات متفاوت فکری ـ عملی
انتشار و چاپ
این کتاب، در دو جلد در دارالکتب الاسلامیه قم، سال ۱۳۷۱ ق. در دو جلد و ۶۴۴ ورقه با انقطاع وزیری چاپ و منتشر گردیده و توشه دیگر در مجمع جهانی اهل بیت استیناف و در دو جلد به چاپ رسیده میباشد.

ساره اول همسر ابراهیم(ع) و مامان اسحاق(ع). بنابر آنچه در دو سوره از قرآن مهربان آمده، ملائکه در ۹۰ سالگی به وی بشارت میلاد فرزندی دادند که اسحاق اسم گرفت. ساره، از‌آنجا‌که ملائکه با وی کلام گفته‌اند، مانند حضرت مریم و حضرت فاطمه(س)، محدَّثه مسجد قبا مشهد خوانده میشود.

ساره سال‌ها قبل از میلاد اسحاق، کنیز خویش هاجر را به ابراهیم داد تا از وی فرزنددار خواهد شد. روحانی صدوق، روایاتی نقل نموده است که به حسادت ساره بعداز میلاد اسماعیل اشاره دارااست. با این درحال حاضر بعضی دانشمندان در دلالت و مدرک روایات نام برده تشکیک آدرس مسجد قبا مشهد کرده‌اند.

معاش
امین‌الاسلام طَبْرسی[۱] و ابوالفتوح رازی،[۲] مفسران شیعه قرن ششم قمری، معتقدند ساره فرزند هاران بن یاحور و دخترعموی ابراهیم(ع) میباشد؛ ولی در برخی احادیث منابع شیعه، ساره فرزند لاحِج فرستاده و دخترخاله ابراهیم شمرده گردیده‌است.[۳] در منابع تاریخی اقوال دیگری مانند ساره دختر بتوایل بن ناحور،[۴] دختر لابن بن بثویل بن ناحور[۵] و دختر ملک حَرّان[۶] نیز، رزرو مسجد قبا مشهد نقل شد‌ه‌است.

ابن قُتَیبَه آئینَوَری تاریخ‌نگار اهل‌سنت قرن سوم از تورات نقل کرده که ساره برادرزاده ابراهیم میباشد. مبتنی بر نقل او، ساره و لوط(ع) اخوی و خواهرِ پدری و فرزندان هاران، اخوی ابراهیم‌ میباشند.[۷] ابن کثیر، مورخ اهل‌سنت (درگذشت ۷۷۴ق)، این عهد و پیمان را رد کرده و عهد و پیمان پر اسم و رسم را این دانسته که ساره دخترعموی ابراهیم بوده میباشد.[۸] عبدالصاحب حسینی عاملی تالیف کننده کتاب «الانبیاءُ حیاتُهُم، قِصَصُهُم» این نظر را دارد، لوط اخویِ مادری ساره میباشد، خیر اخویِ پدری وی؛ بدین ترتیب ساره برادرزاده ابراهیم وجود ندارد. به گفته وی، ساره دخترعمو و دخترخاله ابراهیم شماره تلفن مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۹][یادداشت ۱]

ساره به یاروهمدم لوط، به ابراهیم ایمان آورد و یکتاپرست شد.[۱۰] وی همینطور با حضرت ابراهیم(ع) تزویج کرد.[۱۱] ساره، یک کدام از زیباترین زنان زمان خویش معرفی گردیده است.[۱۲] وی زمین‌های کشاورزی و دام‌های فراوان داشته و همگی بودجه‌اش را در چنگ ابراهیم قرار داده میباشد.[۱۳]

مهاجرت به مصر
بعد از دعوت ابراهیم به یکتاپرستی در خصوصِل، گردآوری‌ مقداری به وی ایمان آوردند، و ابراهیم به همین ادله به یاروهمدم ساره و لوط، به شام سفر کرد، ‌البته با سرایت قحطی و بیماری، ساره به همپا همسرش ابراهیم(ع)، رهسپار مصر شد.[۱۴] بنابر احادیث تاریخی، فرمانروا مصر از زیبایی ساره با خبر شد[۱۵] و ابراهیم در جواب به اینکه چه نسبتی با ساره دارااست، او‌را خواهر خویش معرفی کرد.[۱۶] چنانکه ابن اثیر گفته، ابراهیم از‌آنجا‌که می‌دانسته در حالتی که ساره را همسر خویش معرفی نماید، سلطان فرمان قتل اورا صادر خواهد کرد تا ساره را تصاحب نماید، واقعیت را نهفته نموده است.[۱۷] پاد شاه مصر، ساره را احضار می‌نماید و کارایی می‌نماید اورا تصاحب نماید، ولی در همین حین، دستش کم آب میگردد.[۱۸] شاه از ساره می خواهد دعا نماید که دستش مجدد تندرست گردد، تا او‌را رها نماید، ولی بعداز دعای ساره و تندرست دست سلطان، وی مجدد کوشش می‌نماید به ساره مجاورت گردد و این رخداد سه توشه چهره میدهد.[۱۹] فرمانروا بعد از آن، از کردهٔ خویش منصرف می گردد، کنیزی به اسم هاجر، و هدایایی به ساره میبخشد و اورا آزاد می‌نماید.[۲۰]

به گفته علامه طباطبایی اینکه ابراهیم ساره را خواهر خویش معرفی کرده‌با‌شد با جایگاه نبوت سازگار وجود ندارد و از تناقاضات تورات کنونی میباشد که در منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت وارداتی میباشد.[۲۱] همینطور مبنی بر روایتی که علامه طباطبایی از الکافی نقل کرده ابراهیم درین روایت ساره را همسر خویش معرفی کرد و هر توشه که دست فرمانروا کم آب میشد به دعای ابراهیم بود که دست وی به موقعیت قبلی برمی‌گشت.[۲۲]

اَسْماء دختر ابوبکر بن ابی قحافه (درگذشت ۷۳ق) از صحابه فرستاده(ص)، از اول گروندگان به اسلام و نیز راوی بود. او معروف به ذات النطاقین میباشد. او همسر زبیر بن عوام و مامان عبدالله بن زبیر میباشد. بنابر نقلی زبیر به سماجت عبدالله او را جدایی بخشید. اسماء عمری وقتگیر داشت و بعداز قتل فرزندش عبدالله، یک‌سری روزی معاش کرد و در صد سالگی مسجد قبا مشهد درگذشت.

معاش طومار
اسماء در ۲۷ قبل از مسافرت در مکه زاده شد.[۱] وی از خواهرش عایشه که از همسر دیگر ابوبکر بود٬[۲] ده سال بزرگتر بود.[۳] آن دو از دو مامان بوده اند. او در کودکی در شهر مکه به دعوت بابا خود ابوبکر اسلام آورد و هجدهمین نفر از مسلمانها بود.[۴] اسماء با زبیر بن عوام تزویج کرد و از وی مالک فرزند شد. این وصلت او‌لین وصلت از روش متعه در اسلام آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۵]

عبدالله و مصعب از مشهورترین فرزندان وی می باشند.[۶] اسماء از مسلمانانی بود که از مکه به مدینه سفر کرد.[۷] و در پیکار یرموک نیز همدم زبیر بود.[۸] ولی بعداز چندی از زبیر غیر وابسته شد و یار و همدم پسر خویش عبدالله تا قتل وی، در مکه اقامت کرد.[۹] بعضی نیز گفته‌اند زبیر او را به شدت زد و او به پسرش عبدالله جانبداری موفقیت٬ زبیر انذار کرد در صورتی‌که جلو بیاید مادرش را جدایی خواهد بخشید لیکن بنده الله آمد و مادرش را از دست وی خلاص کرد. پس اسماء تا پایان قدمت پیش او رزرو مسجد قبا مشهد ماند.[۱۰]

اسما گفته میباشد زبیر زیرا عصبانی می شد ما‌را با عود مِشجَب چنان می‌زد که آن را بر سرمان می‌ناکامی. عود مشجب به تیم‌ای از چوب‌ها می‌گفتند که با پارچه‌ای بسته‌ای می شد. [۱۱][یادداشت ۱] او بسیار زیست و بعداز قتل پسرش عبدالله ناتوان و نابینا گشت.[۱۲] درباره ی فرصت مرگ او اختلاف میباشد. البته مسلم میباشد که یک‌سری روزی بعداز قتل پسرش شماره تلفن مسجد قبا مشهد درگذشت.[۱۳]

ذات النطاقین
اسماء دختر ابوبکر پر اسم و رسم به ذات النطاقین میباشد. و درباره آوازه وی به ذات النطاقین گفته‌اند زیرا نطاق به معنای دامن میباشد و او دو دامن بر روی هم میپوشید، به وی ذات النطاقین می‌گفتند.[۱۴] معنای دیگر نطاق پیش‌سد میباشد و زیرا فرستاده (ص) و ابوبکر قصد مسافرت کردند، اسماء پیش سد خود دو پاره کرد و زاد و بار آنها را با آن بست رسول او را ذات النطاقین نامید[۱۵] و نبی (ص) اورا دعا فرمود.[۱۶] ولی ابن حجر عسقلانی میگوید: این ماجرا در درست مسلم آمده و به اعطا کردن کنیه به وسیله فرستاده (ص) در آن اشاره نشده‌میباشد.[۱۷]

از طرفی زمانی‌که عموم شام به پیکار عبدالله بن زبیر آمده بودند، اورا به طعن «ابن ذات النطاقین» می‌خواندند و این کنیه را بر مامان و پسر او زشت می‌شمردند. شاید از همین مقاله بتوان استنباط کرد که حیث اولیه درست میباشد. زیرا مبنی بر لحاظ دوم مکان نکوهش عدم وجود بلکه مکان افتخار بود و شامیان که معاند او بودند از فضلیت‌گویی مامان او آنهم در حالا پیکار با او جلوگیری می‌کردند. خیر اینکه بگویند و نکوهش نمایند.

حجاج بن یوسف نیز عبدالله را به‌این کنیه طعن می‌زد که آیتم اعتراض اسماء واقع شد. عبدالله خویش با تلاوت شعری از ابوذؤیب هذلی به‌این کنیه افتخار کرد.[۱۸]

‌نزول آیه از قرآن در خصوص او
گزارشی وجود دارااست که آیه ۸ سوره ممتحنه: «خداوند شمارا از عده ای که در [عمل] آیین با شما نجنگیده و شمارا از دیارتان خارج نکرده‌اند بازنمی‌داراست که با آنها خیر نمایید و با وی عدل و داد ورزید» وقتی نازل شد که قتیله بنت عبدالعزی مامان اسماء با هدایایی نزد وی رفت، ولی اسماء به باعث نامسلمانی مامان از نبی(ص) سؤال کرد و نبی(ص) اذن بخشید.[۱۹] راوی این گزارش نیز فرزندش عبدالله میباشد.[۲۰][۲۱][۲۲] سیوطی خلال عبدالله از خویش اسماء نیز این گزارش را نقل نموده است.[۲۳] ولی برخی‌ شان نزول این آیه را درباره بنی‌هاشم دانسته‌اند.[۲۴] نویری سه‌ شأن نزول برای این آیه بیان نموده است.[۲۵]

مختصات
از راویان روایات نبی(ص): از اسماء (که ابن حبان او را در زمره ثقات برشمرده[۲۶]) در حدود ۶۰ حدیث درباره نماز، حج، زکات و مسائل اسلامی قصه گردیده است.[۲۷] افرادی زیرا عباد بن عبدالله بن زبیر، عروة بن زبیر، ابن ابی ملیکه، عبدالله بن عباس و فاطمه بنت منذر از وی ماجرا کرده‌اند.[۲۸]
شعر سرا: اسماء شعر نیز می‌سرود. البته صرفا ۷ بیت از وی باقیمانده که در اصالت ۳ بیت از آن‌ها شک و تردید میباشد.[۲۹]
تعبیروتفسیر خواب: اسماء به تعبیر و تفسیر رؤیا نیز آشنا بود و سعید بن مسیب، یکی معتبرترین معبّران، این حرفه را از اسماء فرا گرفته بود.[۳۰]

وصلت مسلمان با غیرمسلمان زمینه‌ای شرعی میباشد که پیشینهٔ درازی در مباحث فقاهتی شیعه و سنی داراست و خویش به مسائل فرعی مختلفی تقسیم میگردد. طبق فتوای تمامی فقیهان شیعه و سنی، وصلت زن مسلمان با مرد غیرمسلمان روا وجود ندارد؛ حتی درصورتی که مرد اهل‌کتاب باشد یا این که کافر ذِمّی و چه وصلت دایم باشد یا این که موقت. همینطور وصلت مرد مسلمان با زن کافری که به آفریدگار باور ندارد مسجد قبا مشهد حرام میباشد.

فقیهان شیعه دربارهٔ وصلت مرد مسلمان با زن اهل‌کتاب اختلاف‌حیث دارا‌هستند. بنابر حیث پر اسم و رسمِ آنها، تزویج دایمِ مرد مسلمان با زن اهل‌کتاب روا وجود ندارد؛ البته تزویج موقتِ مرد مسلمان با وی روا میباشد. فقیهان سنی وصلت دایم مرد مسلمان با زن اهل‌کتاب را روا آدرس مسجد قبا مشهد میدانند.

التفات
تزویج مسلمان با غیرمسلمان موضوع‌ای شرعی میباشد که هم در فقه شیعه و هم در فقه اهل‌سنت آیتم مشاجره قرار گرفته میباشد.[۱] این مورد، خویش به یکسری شاخه تقسیم میگردد؛ مانند ۱. وصلت زن مسلمان با مرد غیرمسلمان، ۲. وصلت دایم مرد مسلمان با زن غیرمسلمان، ۳. تزویج موقت مرد مسلمان با زن غیرمسلمان. در ضابطه مدنی کشور‌ایران نیز بدین موضوع اعتنا رزرو مسجد قبا مشهد شد‌ه‌است.[۲]

وصلت زن مسلمان با مرد غیرمسلمان
در فقه شیعه و سنی، واقعه‌لحاظ وجود داراست که تزویج زن مسلمان با مرد غیرمسلمان، حتی در‌حالتی که اهل‌کتاب باشد، روا وجود ندارد.[۳] در‌این حکم، میان کافر ذمی، حربی و مرتد و نیز موقت یا این که دایم‌بودن تزویج تفاوتی وجود ندارد.[۴] این حکم، در مادهٔ ۱۰۵۹ ضابطه مدنی کشور ایران هم شماره تلفن مسجد قبا مشهد آمده میباشد.[۵]

وصلت مرد با زن اهل کتاب
تمامی مذهب‌های اهل‌سنت تزویج مرد مسلمان با زنان اهل‌کتاب را روا میدانند؛[۶] ولی فقیهان شیعه فی مابین تزویج موقت و دایم مرد مسلمان با زن اهل کتاب تفکیک می‌نمایند و تزویج موقت را روا و وصلت دایم را حرام میدانند.[۷] متفحص حلی و سود کاشانی این حکم را حیث پر اسم و رسم امامیه دانسته‌اند.[۸] ابن‌سعید حلی گفته میباشد این بینش مورداتفاق فقیهان شیعه میباشد.[۹]

ولی گزارش کرده‌اند که عقیده معروف دربین قدما (فقیهان قبل از پژوهشگر حلی) این بوده که تزویج با اهل‌کتاب به‌طور کلی حرام میباشد.[۱۰] روضه خوان موثر،[۱۱] روضه خوان طوسی،[۱۲] سید مرتضی[۱۳] و طبرسی[۱۴] مثلا اشخاصی‌اند که‌این حیث را تفویض کرده‌اند.[۱۵] همینطور گفته‌اند در مقابل، فقیهانی مانند روضه خوان صدوق،[۱۶] شهید ثانی،[۱۷] نتیجه کاشانی[۱۸] و صاحب و مالکْ‌جواهر[۱۹] وصلت دایم مرد با زن اهل‌کتاب را هم روا می‌دانسته‌اند.[۲۰]

محمدجواد مغنیه، روضه خوان شیعه اهل لبنان، نوشته میباشد در بعدازظهر حاضر (قرن چهاردهم قمری)، دسته متعددی از فقیهان امامی‌مذهب تزویج دایم با زنان اهل‌کتاب را روا می دانند و مَحکمه‌های جعفری‌مذهب لبنان اینگونه عقدی را سرازیر میسازند.[۲۱]

تزویج مرد مسلمان با زن زرتشتی
دربارهٔ تزویج مردان با زنان زرتشتی اختلاف میباشد.[۲۲] نقل شده گروهی از فقیهان وصلت موقت با آنها‌را روا دانسته‌اند.[۲۳] روحانی صدوق وصلت با آن‌ها را حرام میداند.[۲۴] البته پژوهشگر حلی آن‌ها‌را مانند اهل کتاب می داند و وصلت موقت با آن‌ها را روا می داند.[۲۵]

کتاب وصلت با غیرمسلمانان، نوشته محمدرضا جباران
حکم تزویج مرد مسلمان با زن غیراهل کتاب
در فقه شیعه وصلت مرد مسلمان با کافری که به پروردگار و معاد ایمان ندارد روا وجود ندارد.[۲۶] درین حکم تفاوتی نمی‌نماید وصلتْ دایم یا این که موقت باشد.[۲۷] فقیهان در‌این مسئله ادعای اجماع کرده‌اند.[۲۸] فقیهان، همینطور، تزویج مسلمان با بهائی را نیز روا نمی‌دانند.[۲۹]

تک‌نگاری
کتاب تزویج با غیرمسلمانان، نوشته محمدرضا جباران، بوسیله انتشارات بوستان کتاب در سال ۱۳۸۳ش به چاپ رسیده میباشد.
کتاب تزویج با بیگانگان در فقه اسلام و بقیه شرایع الهی، نوشته محمد ابراهیمی، به وسیله انتشارات بوستان کتاب در سال ۱۳۸۲ش منتشر گردیده است.

سلطان کریم و مهربان الحسینی، پر اسم و رسم به مهربان آقاخان و آقاخان چهارم (۱۹۳۶–۲۰۲۵م)، چهل و نهمی امام شیعه‌ها اسماعیلیه آقاخانیه بود. وی از سال ۱۳۳۶ش به بازه زمانی ۶۸ سال رهبری اسماعیلیان را برعهده داشت و در‌این زمانه کار‌های مختلفی در مورد‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در سراسر دنیا ایفا بخشید. مثلا اقدامات وی تأسیس راس جهانی امامت اسماعیلیه در لیسْبون پرتغال (۲۰۱۵م) و تبدیل کاخ هِنریک مِنْدونسا به دیوان امامت اسماعیلیه (۲۰۱۸م) بود. وی همینطور، ده‌ها مریض خانه، مکتب، دانشکده و مرکزها خدماتی و فرهنگی در بخشها متفاوت عالم تشکیل داد. از سایر عمل‌های آقاخان تأسیس کانال توسعه و گسترش آقاخان، مؤسسه مطالعات اسماعیلی، پاداش دربین‌المللی معماری آقاخان و محرک موسیقی آقاخان مسجد قبا مشهد میباشد.

کریم ومهربان آقاخان از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۵م جزو پنجاه شخصیت تأثیرگذار و فعال در دنیا اسلام معرفی گردیده‌است. او در سال ۲۰۱۰م بوسیله روزنامه فُوربْس تحت عنوان یکی‌از ده خانواده سلطنتی ثروتمند دنیا معرفی شد. وی ملیت کشورهای پرتغال، انگلیس، فرانسه و سوئیس را آدرس مسجد قبا مشهد داشت.

آقاخان چهارم در ۱۶ بهمن ۱۴۰۳ش در ۸۸ سالگی در لیسبون درگذشت و بعداز مراسم تدفین در راس اسماعیلیه، در ۲۱ بهمن در حرم خانوادگی‌شان در اَسْوان مصر دفن شد. مرکز ها و مؤسسات مختلفی همانند مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، مدیر انجمن ادیان و مذهب ها حوزه علمیمه قم، مدیر مجلس وحدت مسلمین پاکستان و شورای سراسری هزاره‌های اهل‌سنت افغانستان درگذشت او را رزرو مسجد قبا مشهد تسلیت گفتند.

از امامان شیعهٔ اسماعیلیهٔ آقاخانیه
فرمانروا کریم و مهربان الحسینی دارای اسم و رسم به کریم و مهربان آقاخان یا این که آقاخان چهارم، چهل و نهمی امام ارثیِ شیعه‌ها اسماعیلیه آقاخانیه بود.[۱] بعداز مرگ پدربزرگش آقاخان سوم در ۱۱ ژوئیه ۱۹۵۷م/۲۰ تیر ۱۳۳۶ش،[۲] به وصیت وی، در سن ۲۰[۳] یا این که ۲۱ سالگی[۴] به رهبری فرقه اسماعیلیه رسید. آقاخان سوم، علی‌رغم داشتن دو پسر، نوه‌اش کریم و مهربان آقاخان را به جهت جوان بودن و تغییر و تحول وضعیت و حال و روز عالم، به امامت پس از خویش منصوب کرد.[۵] وی ۶۸ سال امامت اسماعیلیه را برعهده داشت[۶] و تحولات بزرگی در ناحیههای فکری، سیاسی و اقتصادی جامعه اسماعیلیان نزاری پدید آورد تا جایی که زمانه امامت او را زمانه طلایی اسماعیلیان نزاری شماره تلفن مسجد قبا مشهد خوانده‌اند.[۷]

مهربان آقاخان چهارم (سمت چپ) و آقاخان سوم (سمت راست)
آقاخان چهارم در ۲۰۱۵م به دعوت دولت پرتغال، راءس جهانی امامت اسماعیلیه را در لیسبون پرتغال تأسیس و در ۲۰۱۸م کاخ هنریک مندونسا در لیسبون را به‌تیتر پایگاه امامت اسماعیلیه گزینش کرد و آن را دیوان امامت اسماعیلیه نامید.[۸]

کریم ومهربان آقاخان را شخصی پر رنگ در کارها خیریه و کسب و کار شمرده و گفته‌اند وی مانند مدیر‌جمهور یک مرزو بوم گزینه احترام قرار می‌گرفت.[۹] اورا شاه سوای سرزمین نیز نامیده‌اند.[۱۰] گفته میشود که وی بیشتر به اصلاح اوضاع و احوال اقتصادی، اجتماعی و آموزشی پیروانش عشق داشت.[۱۱] براساس فهرست منتشر گردیده از سوی «راءس سلطنتی مطالعات راهبردی اسلامی» در پایتخت اُرْدن، آقاخان به دلیل عمل‌ها و همت‌های بشردوستانه و خیرخواهانه، از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۵م جزو پنجاه شخصیت تأثیرگذار و فعال در دنیا اسلام تعیین گردیده‌است.[۱۲]

شیعه‌ها اسماعیلی آقاخانیه، کریم و مهربان آقاخان را از نسل نبی(ص) میدانند.[۱۳] مهربان الحسینی را در کشورهای اروپایی،‌ معمولاً حضرت گرانقدر پرنس مهربان آقاخان چهارم می‌نامند.[۱۴]

آقاخانیه تداوم اسماعیلیه نزاریه و منسوب به حسنعلی سلطان ملقب به آقاخان محلاتی (درگذشت ۱۲۹۸ق)، امام چهل و ششم نزاریان، میباشند.[۱۵] کنیه آقاخان از سوی فتحعلی فرمانروا قاجار به حسنعلی فرمانروا اعطا شد و از آن به آن‌گاه امامان اسماعیلیه نزاریه با تیتر آقاخان خوانده شدند.[۱۶]

طبق وصیت‌طومار کریم ومهربان آقاخان و سنت اسماعیلیه بر طبق انتخاب امام از سوی امام گذشته، بعداز کریم ومهربان آقاخان، فرزندش رحیم آقاخان (متولد ۱۹۷۱م) به‌تیتر پنجاهمین امام اسماعیلیه معرفی شد.[۱۷]

جمال جعفر محمدعلی آل ابراهیم دارای شهرت به ابومهدی المهندس، (۱۳۳۳-۱۳۹۸ش) جانشین فرمانده حشد شعبی عراق بود. وی از اعضای حزب الدعوة الاسلامیة و مجلس اعلای اسلامی عراق و از اساس‌گذاران کَتائب حزب‌الله عراق و حشد الشعبی بوده میباشد. او از تأثیرگذارترین فرماندهان عراقی در خارج راندن داعش از عراق می آید. ابومهدی در ۱۳ دی ۱۳۹۸ش به‌دنبال حمله نیروهای آمریکایی، در اطراف فرودگاه بغداد به یار و همدم قاسم سلیمانی به شهیدشدن مسجد قبا مشهد رسید.

معاش‌طومار
جمال جعفر محمد علی آل ابراهیم تمیمی، معروف به ابومهدی المهندس، در سال ۱۳۳۳ش/۱۹۵۴م در بصره به‌جهان آمد.[۱] بابا وی عراقی و مادرش اهل ایران بود.[۲] در سال ۱۳۵۲ش/۱۹۷۳م وارد دانش کده «الجامعة التکنولوجیة» شد و در فن مهندسی عمران لیسانس گرفت.[۳] بعداز آن به علم آموزی در حرفه علم ها سیاسی پرداخت و با گواهی دکتری خارج از‌التحصیل شد. وی همینطور دروس مقدماتی حوزه علمیه را در حوزه آیت الله سید محسن حکیم در بصره آدرس مسجد قبا مشهد آموخت.[۴]

ابومهدی مهندس در کنار قاسم سلیمانی
شهید شدن
ابومهدی المهندس در ۱۳ دی ۱۳۹۸ش در حمله هوایی ایالات متحده، در حوالی فرودگاه بغداد به همدم قاسم سلیمانی و یک سری نفر دیگر به شهید شدن رسید.[۵] پیکر آن ها در شهرهای کاظمین، کربلا، نجف، اهواز، مشهد، طهران و قم تشییع شد و پیکر ابومهدی بعد از تشییع در زادگاهش بصره، در وادی السلام نجف به خاک ودیعت رزرو مسجد قبا مشهد شد.[۶]

مراسم تشییع ابومهدی و قاسم سلیمانی در طهران
در بعضا کشورها برای مثال بحرین[۷] یمن،[۸] و پاکستان[۹] تظاهرات مردمی در محکومیت ترور ابومهدی و سلیمانی برگزار شماره تلفن مسجد قبا مشهد شوید.

قاسم سلیمانی در کنار سید حسن نصرالله و ابومهدی المهندس.
کار‌های سیاسی و نظامی
ابومهدی المهندس در اوایل دهه هفتاد میلادی به حزب الدعوة الاسلامیة پیوست و بعد از آنکه از سوی حکومت وقت عراق پایین پیگرد قرار گرفت، در سال ۱۳۵۹ش/۱۹۸۰م ناگزیر به خروج از عراق شد و به کویت و بعد جمهوری اسلامی ایران رفت. وی در سال ۱۳۶۴ش/۱۹۸۵م به عضویت مجلس اعلای اسلامی عراق درآمد.[۱۰]

ابومهدی المهندس در کنار سید محمدباقر حکیم مؤسس سپاه بدر
ابومهدی در سال ۱۳۶۲ش/۱۹۸۳م به عضویت سپاه بدر درآمد[۱۱] و در سال ۱۳۸۱ش تحت عنوان فرمانده آن منصوب شد.[۱۲] وی مسئولیت ترور نافرجام طارق عزیز وزیر کارها خارجه عراق در عصر صدام را بر ذمه داشت.[۱۳]

ابومهدی از مبنا‌گذاران کتائب حزب‌الله عراق (۲۰۰۷م) بود.[۱۴] وی با ظهور داعش در حوزه‌ به جانشینی فرماندهی حشد الشعبی (مجموعه نبرد مردمی بسیج علیه داعش)، گزینش شد.[۱۵] البته به حیث می دانی و به نظریه کارشناسان، فرمانده مهم حشد به‌شمار می‌آمد.[۱۶] مهندس به مخالفت با ایالات متحده دارای اسم و رسم بود و به گفته خودش یک کدام از هدف ها اساسی وی اخراج نظامیان آمریکایی از خاک عراق بوده میباشد،[۱۷] که بیان شده وی جزو عده ای بود که در سال ۱۳۹۸ش/۲۰۱۹م به سفارت ایالات متحده در بغداد حمله کردند.[۱۸] به گفته فرزندش، وی درین جریان خواهان مجازات ایالات متحده و نقطه پايان حضور آن در میهن بود.[۱۹] ایالات متحده از سال ۱۳۸۸ش/۲۰۰۹م اورا در فهرست تروریست‌ها قرار داده بود.[۲۰]

مستند سلفی با ابومهدی
«سلفی با ابومهدی» تیتر فیلمی میباشد که کیفیت حضور ابومهدی المهندس تحت عنوان فرمانده حشدالشعبی در جناح مقاومت را قصه می‌نماید. درین مستند چهل دقیقه‌ای که سید هاشم موسوی آن را کارگردانی کرده و سال ۱۳۹۵ش. ساخت و ساز گردیده، چندین و زیرا عملیات صلاح‌الدین و بازپس‌گیری جرف الصخر ذکر

فرمان روا اسماعیل اولیه صفوی (حکومت۹۰۷-۹۳۰ق/۱۵۰۱-۱۵۲۴م)، اول فرمانروا سلسله صفویه، ملقب به ابوالمظفر بهادر خان حسینی. استارت پادشاهی صفویان، رسمیت یافتن مذهب تشیع در جمهوری اسلامی ایران و مبارزه چالدران، از مهم ترین رخدادها در طی پادشاهی وی بر مرز و بوم کشور ایران مسجد قبا مشهد بوده میباشد.

اسم و نسب
اسماعیل میرزا، دارای اسم و رسم به سلطان اسماعیل نخستین، پسر روضه خوان حیدر صفوی، سه شنبه ۲۵ رجب سال ۸۹۲ق (۴ مرداد ۸۶۶ش) در اردبیل به دنیا آمد.[۱] نسب وی با پنج واسطه به صفی الدین اردبیلی می رسد. مادرش حلیمه بیگم آغا، دختر اوزون حسن آق قویونلو میباشد. مامان پاد شاه اسماعیل که اسم مهم‌اش مارتا بود، تا نقطه پایان قدمت مسیحی ماند و در حرم روحانی صفی‌الدین اردبیلی دفن آدرس مسجد قبا مشهد گردیده است.[۲]

معاش
روضه خوان حیدر صفوی، بابا اسماعیل در ۸۹۳ق در نزاع با نیروهای فرخ‌یسار، قاضی شروان و نیروهای کمکی یعقوب بیک آق‌قویونلو، پسر اوزون حسن و اخوی همسرش کشته شد. آنگاه یعقوب بیک، خواهرش حلیمه را به یار فرزندانش، علی، ابراهیم و اسماعیل در قلعه اصطخر عجم زندانی کرد.[۳] بعداز یعقوب، پسرش رستم به اقتدار رسید. وی برای رویارویی با فرخ یسار، هم‌عهد و پیمان قدیمی و معاند کنونی خویش، به امداد فرزندان روضه خوان حیدر و مریدان آن‌ها مستلزم بود، لذا در سال ۸۹۸ق، حلیمه بیگم و فرزندانش را بعداز حدود چهار سال و نیم از حبس آزاد کرد و به تبری رزرو مسجد قبا مشهد موفقیت.[۴]

رستم بیک بعد از اینکه با یاری علی پر اسم و رسم به «فرمان روا علی»، اخوی اسماعیل و مریدانش به هدف ها خویش رسید، به خانواده روحانی حیدر اذن اعطا کرد به اردبیل بروند، البته با ارتقاء مریدان آن‌ها در اردبیل، حس خطر کرد و آن‌ها را مجدد به تبریز برگرداند و تصمیم گرفت تا علی و سران صوفیه را از در میان چیره شود. فرمانروا علی و مردانش با اگاهی از این مسئله، شبانه فرار و گریز کردند. رستم بیک، سپاهی پنج هزار نفری به فرماندهی اَیبه فرمانروا به تعقیب آن‌ها ارسال کرد که در روستای «شماس» در حوالی اردبیل با صوفیان روبرو شدند. فرمان روا علی که کشته شدنش را پیش‌بینی می کرد، اسماعیل میرزا را به جانشینی شماره تلفن مسجد قبا مشهد خویش تعیین کرد.[۵]

حصول فراگیری‌های فقاهتی و نظامی در لاهیجان
بعداز کشته شدن فرمانروا علی، برادرانش ابراهیم و اسماعیل به اردبیل رفتند و مدتی مخفیانه در اردبیل معاش کردند. آنگاه به دعوت والی شیعی گیلان، کارکیا میرزاعلی، قزلباش‌ها اورا به لاهیجان بردند.[۶] اسماعیل پنج سال در آنجا ماند و با نگهداری‌های شمس الدین لاهیجی که از فضلای آن دیار بود، فارسی، عربی، قرآن و مبانی و اصول شیعه امامیه را آموخت.[۷] افزون بر این، در‌این بازه، تحت لحاظ هفت بدن از اعیان صوفیه لاهیجان، فوت‌و‌فن نبرد‌آوری فراگرفت.[۸]

ناکامی قتل کننده بابا و ورود به تبریز
اسماعیل میرزا، یاروهمدم هفت بدن از اعیان صوفیه لاریجان، عازم اردبیل شد و هر چه بدین شهر مجاورت‌خیس می شد، بر تعداد یارانش افزوده می شد. وی در سال ۹۰۵ق با نیروی هفت هزار نفری به نزاع فرخ یسار، قتل کننده پدرش رفت و او‌را باخت بخشید. درپی، قلعه باکو را فتح کرد، بناها را با خاک یکسان کرد و به قبر خلیل الله، قتل کنندهِ روحانی جنید، بی‌حرمتی کرد و استخوان‌های اورا از قبر درآورد و سوزاند.[۹] بعد از آن به مبارزه با الوند بیک، حکم دهنده آذربایجان رفت و با باختن وی، وارد تبریز شد.