سَحَرخوانی، یا این که سَحُورِی خوانی، از مراسمهای مرسوم در ماه رمضان در کشورهای اسلامی میباشد. این سنت بیشتر در کشورایران گزارش شده است البته در کشورهای عربی همانند عمان، تونس، فلسطین و سوریه نیز وجود داشتهمیباشد. مطابق این آیین، سحرخوان به هنگام سحر و قبل از اذان صبح، عموم را برای سحر بیدار مینماید. از طریقهای مختلفی زیرا نقاره زدن، طبل زدن، آوازخوانی و… برای بیدار کردن عموم حافظه مسجد قبا مشهد شده است.
از سحرخوانی تحت عنوان بخشی از تاریخ موسیقی کشور ایران حافظه گردیده و امروزه در بعضی نواحی همچنان انجام میشود. گزارش کردهاند که عمر این دین موسیقیایی، به قبل از اسلام آدرس مسجد قبا مشهد می رسد.
مداقه و خاستگاه
سحرخوانی، عملی میباشد که در ماه رمضان و به هنگام سحر اعمال میشود. عده ای که سحرخوانی مینمایند را سَحَرخوان گویند.[۱] سحرخوانی را یکیاز سنتهای اساسی اهل ایران در روز ها رمضان دانستهاند. درضمن این مراسم آئینی، شاعران اهل ایران به سرودن شعرهایی با مضمون سحر مبادرت کردند که بدین مبادرت، سحوری سرایی گفته میشد.[۲] سحرخوانی را بخشی از تاریخچه موسیقی کشور ایران رزرو مسجد قبا مشهد دانستهاند.[۳]
خاستگاه این سنت را به دربار شاهان اهل ایران قبل از اسلام نسبت دادهاند. دراین زمانه، پادشاهان اولین اشخاصی بودند که در دربار بیدار میشدند و برای اینکه خدمه خویش را بیدار نمایند و از سویی شخصیت خویش را مراقبت کنند، آواز میخواندند. بدین ترسیم سحرخوانی گفته می شد. بعداز ورود اسلام به کشورایران، عموم برای بیدار شدن در سحرهای ماه رمضان، سحوریخوانی به خط مش انداختند.[۴] امروزه با دقت به توسعه و گسترش استعمال از وسایل رابطه جمعی، سنت سحرخوانی برای اگاهیرسانی، کمتر آیتم استعمال قرار میگیرد. هرچند همچنان در برخی نواحی از کشور ایران، این سنت ایفا شماره تلفن مسجد قبا مشهد می گردد.[۵]
طریق انجام
برای اجرای این مراسم، فرد سحرخوان ساعتی قبل از اذان صبح در کوچهها جنبش مینماید و به همدم یکنفر لامپدار و یک نفر دیگر طبالچی، مدحخوانی مینمایند تا عموم برای سحر و نماز صبح بیدار شوند. سحرخوانان برخیً با زدن درب منزلها مبادرت به آگاه کردن اهل یک محل منزل مینمایند. بعضی سحرخوانان نیز به مکان جنبش در کوچه، بر پشتبام منزل خویش مبادرت به شعرخوانی مینمایند.[۶] از سحرخوانی بر روی گلدستههای مساجد هم گزارشهایی وجود داراست.[۷] سحرخوانان عموماً چراغی نیز با خویش هم پا دارا هستند و با نوای «سحر بلند شو»، «سحر بلند شو که صبح درست گو آمد»، از وصال سحر خبر می دهند. غیر از این آیتم، سحرخوانان اشعار، مناجات و غزلهایی را نیز در زمان مراسم، میخوانند. در بعضا نواحی از نقاره نیز برای بیدار کردن عموم در هنگام سحر، استعمال میگردد.[۸]
غالباً سحرخوانان در دهه انتها ماه رمضان، اشعار اندوهانگیزی را به طریق عزا انجام مینمایند.[۹] همینطور سحرخوانان، مناجاتهایی را از اشعار خواجه عبدالله انصاری، دعا ها مفاتیح الجنان و صحیفه سجادیه استحصال و به کارگیری میکردند. سوره فجر مثلا سورههایی بود که دربین محتوای سحرخوانان گزارش شده است.[۱۰]
از شرکت کردن زنان دراین دین نیز خاطر شده است. زنان در زدن درب منزلها، زدن طبل و تلاوت لالایی برای خردسال ها، در طی اجرای این مراسم آئینی امدادِ مردان بودهاند. مراسم تشتزنی که در برخی نواحی مرسوم میباشد، بوسیله زنان شکل میگرفت و بهدنبال آن زنان با زدن بر روی تشت، عبارت «بیدارباش» را برای بیدار کردن عموم میگفتند.[۱۱]
تاریخچه
عمر سحرخوانی را به قبل از اسلام نسبت دادهاند.[۱۲] گزارشکردهاند که بیدار کردن عموم در نواحی گوناگون جمهوری اسلامی ایران برای ایفا مراسم سحر، یک اجر تلقی می شد و برای همین قضیه، راهکاری با تیتر سحرخوانی ترتیب داده شد. گفته می شود که سحرخوانان برای اینکه مستمعین خویش را با متانت از خواب بیدار نمایند، به آوازخوانی روی آوردند.[۱۳] عمر سحرخوانی در روستای پنداس کاشان را تا ۱۰۰ سال دانستهاند. این ترسیم دراین ناحیه، در فهرست ارثیه ناملموس کشور ایران نیز تصویب شده است.[۱۴]
غیر از کشور ایران، از سنت سحرخوانی در بعضی کشورهای دیگر زیرا فلسطین،[۱۵] مالزی[۱۶] و هند نیز خاطر شده است.[۱۷] سحرخوانان تونسی را ابوطبیبه مینامیدند و در مصر به آنان البازی میگفتند. سحرخوانان عرب، شعرهای عربی میخواندند و عموماً طبل و لامپ با خویش یار و همدم داشتند. در عمان ولی سحرخوانان عموماً خویش شعر سرا می باشند. در عالم عرب، سحرخوانی مرسوم بود و امروزه همچنان در بعضا نواحی وجود دارااست.[۱۸]
امروزه، در نواحی کوهستانی شمالی کشورایران، استانهای مازندران، گیلان، سیستان، کاشان و خراسان این سنت ایفا می گردد.[۱۹] خلال سنت دیرینه سحرخوانی به ترسیم گذشتگان، در رادیو و تلویزیون نیز سحرخوانان قبل از اذان صبح به مناجاتخوانی، مدحخوانی و دعاها می پردازند.[۲۰]
فروددین ماه ماه ۱۴۰۲ش، شهرداری طهران خبر از برگزاری فستیوالای با تیتر «ماهور» در مسئله سحرخوانی بخشید. بهگزارش برگزارکنندگان این مراسم، غرض این فستیوال، شناخت بیشتر عموم با این آیین و تقویت آن تیتر شده است.[۲۱] رادیو فرهنگ و تمدن نیز اپای با تیتر هفت کوچه به روی آنتن موفقیت و در آن به پژوهش سنت سحرخوانی پرداخت.[۲۲] کتاب «موسیقی رمضان در جمهوری اسلامی ایران» برای مثال اثراتی میباشد که با مسئله پژوهش سحرخوانی کتابت یافتهمیباشد.[۲۳]
سحرخوانان دارای شهرت
مثلا سحرخوانان پر اسم و رسم اهل ایران میاقتدار به برادران موذنزاده، محمدعلی مهربانخانی، احمد مراتب، علیاکبر رحیمی، محمدرضا شجریان،[۲۴] سید جواد ذبیحی[۲۵] و معلم خلیفه میرزا آغه غوثی اشاره نمود.[۲۶]
پانویس
سَحَرخوانی، یا این که سَحُورِی خوانی، از مراسمهای مرسوم در ماه رمضان در کشورهای اسلامی میباشد. این سنت بیشتر در کشورایران گزارش شده است البته در کشورهای عربی همانند عمان، تونس، فلسطین و سوریه نیز وجود داشتهمیباشد. مطابق این آیین، سحرخوان به هنگام سحر و قبل از اذان صبح، عموم را برای سحر بیدار مینماید. از طریقهای مختلفی زیرا نقاره زدن، طبل زدن، آوازخوانی و… برای بیدار کردن عموم حافظه مسجد قبا مشهد شده است.
از سحرخوانی تحت عنوان بخشی از تاریخ موسیقی کشور ایران حافظه گردیده و امروزه در بعضی نواحی همچنان انجام میشود. گزارش کردهاند که عمر این دین موسیقیایی، به قبل از اسلام آدرس مسجد قبا مشهد می رسد.
مداقه و خاستگاه
سحرخوانی، عملی میباشد که در ماه رمضان و به هنگام سحر اعمال میشود. عده ای که سحرخوانی مینمایند را سَحَرخوان گویند.[۱] سحرخوانی را یکیاز سنتهای اساسی اهل ایران در روز ها رمضان دانستهاند. درضمن این مراسم آئینی، شاعران اهل ایران به سرودن شعرهایی با مضمون سحر مبادرت کردند که بدین مبادرت، سحوری سرایی گفته میشد.[۲] سحرخوانی را بخشی از تاریخچه موسیقی کشور ایران رزرو مسجد قبا مشهد دانستهاند.[۳]
خاستگاه این سنت را به دربار شاهان اهل ایران قبل از اسلام نسبت دادهاند. دراین زمانه، پادشاهان اولین اشخاصی بودند که در دربار بیدار میشدند و برای اینکه خدمه خویش را بیدار نمایند و از سویی شخصیت خویش را مراقبت کنند، آواز میخواندند. بدین ترسیم سحرخوانی گفته می شد. بعداز ورود اسلام به کشورایران، عموم برای بیدار شدن در سحرهای ماه رمضان، سحوریخوانی به خط مش انداختند.[۴] امروزه با دقت به توسعه و گسترش استعمال از وسایل رابطه جمعی، سنت سحرخوانی برای اگاهیرسانی، کمتر آیتم استعمال قرار میگیرد. هرچند همچنان در برخی نواحی از کشور ایران، این سنت ایفا شماره تلفن مسجد قبا مشهد می گردد.[۵]
طریق انجام
برای اجرای این مراسم، فرد سحرخوان ساعتی قبل از اذان صبح در کوچهها جنبش مینماید و به همدم یکنفر لامپدار و یک نفر دیگر طبالچی، مدحخوانی مینمایند تا عموم برای سحر و نماز صبح بیدار شوند. سحرخوانان برخیً با زدن درب منزلها مبادرت به آگاه کردن اهل یک محل منزل مینمایند. بعضی سحرخوانان نیز به مکان جنبش در کوچه، بر پشتبام منزل خویش مبادرت به شعرخوانی مینمایند.[۶] از سحرخوانی بر روی گلدستههای مساجد هم گزارشهایی وجود داراست.[۷] سحرخوانان عموماً چراغی نیز با خویش هم پا دارا هستند و با نوای «سحر بلند شو»، «سحر بلند شو که صبح درست گو آمد»، از وصال سحر خبر می دهند. غیر از این آیتم، سحرخوانان اشعار، مناجات و غزلهایی را نیز در زمان مراسم، میخوانند. در بعضا نواحی از نقاره نیز برای بیدار کردن عموم در هنگام سحر، استعمال میگردد.[۸]
غالباً سحرخوانان در دهه انتها ماه رمضان، اشعار اندوهانگیزی را به طریق عزا انجام مینمایند.[۹] همینطور سحرخوانان، مناجاتهایی را از اشعار خواجه عبدالله انصاری، دعا ها مفاتیح الجنان و صحیفه سجادیه استحصال و به کارگیری میکردند. سوره فجر مثلا سورههایی بود که دربین محتوای سحرخوانان گزارش شده است.[۱۰]
از شرکت کردن زنان دراین دین نیز خاطر شده است. زنان در زدن درب منزلها، زدن طبل و تلاوت لالایی برای خردسال ها، در طی اجرای این مراسم آئینی امدادِ مردان بودهاند. مراسم تشتزنی که در برخی نواحی مرسوم میباشد، بوسیله زنان شکل میگرفت و بهدنبال آن زنان با زدن بر روی تشت، عبارت «بیدارباش» را برای بیدار کردن عموم میگفتند.[۱۱]
تاریخچه
عمر سحرخوانی را به قبل از اسلام نسبت دادهاند.[۱۲] گزارشکردهاند که بیدار کردن عموم در نواحی گوناگون جمهوری اسلامی ایران برای ایفا مراسم سحر، یک اجر تلقی می شد و برای همین قضیه، راهکاری با تیتر سحرخوانی ترتیب داده شد. گفته می شود که سحرخوانان برای اینکه مستمعین خویش را با متانت از خواب بیدار نمایند، به آوازخوانی روی آوردند.[۱۳] عمر سحرخوانی در روستای پنداس کاشان را تا ۱۰۰ سال دانستهاند. این ترسیم دراین ناحیه، در فهرست ارثیه ناملموس کشور ایران نیز تصویب شده است.[۱۴]
غیر از کشور ایران، از سنت سحرخوانی در بعضی کشورهای دیگر زیرا فلسطین،[۱۵] مالزی[۱۶] و هند نیز خاطر شده است.[۱۷] سحرخوانان تونسی را ابوطبیبه مینامیدند و در مصر به آنان البازی میگفتند. سحرخوانان عرب، شعرهای عربی میخواندند و عموماً طبل و لامپ با خویش یار و همدم داشتند. در عمان ولی سحرخوانان عموماً خویش شعر سرا می باشند. در عالم عرب، سحرخوانی مرسوم بود و امروزه همچنان در بعضا نواحی وجود دارااست.[۱۸]
امروزه، در نواحی کوهستانی شمالی کشورایران، استانهای مازندران، گیلان، سیستان، کاشان و خراسان این سنت ایفا می گردد.[۱۹] خلال سنت دیرینه سحرخوانی به ترسیم گذشتگان، در رادیو و تلویزیون نیز سحرخوانان قبل از اذان صبح به مناجاتخوانی، مدحخوانی و دعاها می پردازند.[۲۰]
فروددین ماه ماه ۱۴۰۲ش، شهرداری طهران خبر از برگزاری فستیوالای با تیتر «ماهور» در مسئله سحرخوانی بخشید. بهگزارش برگزارکنندگان این مراسم، غرض این فستیوال، شناخت بیشتر عموم با این آیین و تقویت آن تیتر شده است.[۲۱] رادیو فرهنگ و تمدن نیز اپای با تیتر هفت کوچه به روی آنتن موفقیت و در آن به پژوهش سنت سحرخوانی پرداخت.[۲۲] کتاب «موسیقی رمضان در جمهوری اسلامی ایران» برای مثال اثراتی میباشد که با مسئله پژوهش سحرخوانی کتابت یافتهمیباشد.[۲۳]
سحرخوانان دارای شهرت
مثلا سحرخوانان پر اسم و رسم اهل ایران میاقتدار به برادران موذنزاده، محمدعلی مهربانخانی، احمد مراتب، علیاکبر رحیمی، محمدرضا شجریان،[۲۴] سید جواد ذبیحی[۲۵] و معلم خلیفه میرزا آغه غوثی اشاره نمود.[۲۶]
پانویس
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد