اَشْعَث بْن قَیس کِنْدی (درگذشت: ۴۰ق) از فرماندهان سپاه امام علی(ع) در پیکار صفین که از حکمیت ابوموسی اشعری حمایت کرد و بازدارنده از ادامه نزاع با معاویة بن ابیسفیان شد. اشعث در توقف مبارزه صفین نقش داشت و در ماجرای حکمیت با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و ابوموسی اشعری را سفارش بخشید. بعداز نزاع نهروان نیز که امام علی(ع) خواهان مبارزه با معاویه بود، اشعث به عذر و بهانه خستگی از پیکار با وی مخالفت کرد که موجب تضعیف علت سپاهیان شد و باعث شد امام علی(ع) از پیکار با معاویه پشیمان مسجد قبا مشهد گردد.
مبتنی بر گزارشهای تاریخی، اشعث از ماجرای شهیدشدن امام علی(ع) تدبیر داشته و بر محور روایتی از امام راست گو(ع) در شهید شدن او نیز نقش داشته میباشد. وی گران قدر خاندان کِندَه و کارگزار عثمان بن عفان و امام علی(ع) در آذربایجان آدرس مسجد قبا مشهد بود.
محمد و قیس که در شهید شدن امام حسین(ع) نقش داشتند و جعده همسر امام حسن (ع) که به تحریک معاویه اورا به شهیدشدن رساند، از فرزندان اشعث بن قیس رزرو مسجد قبا مشهد می باشند.
معاش
طومار امام علی به اشعث:
فعالیت (و حکمرانى) تو رزق و غذا تو وجود ندارد (ترا حکومت ندادهاند تا آنچه بیابى از آن خویش پنداشته بخورى) ولى آن شغل ودیعه و امانتاى در گردن تو میباشد (كه بايستى آنرا مواظبت نموده در منش آن قدمى مغایر فرمان آئین بر ندارى)« إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ» و منظوراند که تو دربان باشى براى هر که از تو فراتر میباشد (تو تحت دست امیرى هستى که ترا حافظ و دربان قرار داده و ولایتى بتو ودیعه که آن را از جانب وی مواظبت نمائى، پس ترا نمىبرسد که در فعالیت رعیّت به تمایل خویش خلق و خوی نمائى (قبل از آنکه بتو امر دهند کارى اجرا دهى) و نمىبرسد که متوجّه فعالیت بزرگى شوى مگر به پشت گرمی فرمان و فرمانى که به تو رسیده باشد، و در اختیارهاى تو میباشد فرآورده و دارائى از جنس معبود بىهمتاى گران قدر، و تو يكى از بانک داران آن هستى تا آن را به اینجانب سپارى، و امیدواریم اینجانب بدترين والیها و فرماندهان براى تو نباشم (بلكه اين امر بهره دنيا و آخرت ترا در بر داراست) و سلام بر آنکه لایق سلام شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۱]
اشعث بن قیس از خاندان کنده و اهل حَضرَموت یمن بود.[۲] بعضی از تاریخنگاران اسم اورا مَعْدیکَرِب، لقبش را اشعث به معنای ژولیدهمو سر و لقباش را ابومحمد دانستهاند.[۳] در سال دهم هجری[۴] به یاور کسانی از قوم و قبیلهاش به مدینه نزد رسول(ص) رفت و مسلمان شد.[۵] از اینرو از صحابه رسول(ص) شمرده گردیده و تفصیل حالش در منابع صحابهنگاری مذکور میباشد.[۶] همینطور در منابع اهلسنت مثلا درست بخاری[۷] و درست مسلم روایاتی وجود داراست که او از فرستاده نقل نموده است.[۸]
اشعث بعداز درگذشت فرستاده(ص) از بیعت با ابوبکر دوری کرد.[۹] ابوبکر سربازانی را به یمن ارسال کرد تا اشعث را اسیر نمایند و به مدینه ببرند. سپس ابوبکر اشعث را آزاد کرد و خواهرش ام فروه را به وصلت وی درآورد.[۱۰]
اشعث در زمان خلافت قدمت بن خطاب در نزاع یرموک، فتح عراق[۱۱] و جنگ قادسیه[۱۲] کمپانی داشت و در کوفه سکنی گزید.[۱۳] وی همینطور کارگزار عثمان بن عفان در آذربایجان بود[۱۴] و در عصر خلافت امام علی(ع) هم در همین منصب باقی ماند.[۱۵]به گفته ابنحبیب مورخ قرن سوم، اشعث در مبارزه جمل در سپاه امام علی(ع) حضور داشت[۱۶] ولی طومار امام علی(ع) به او حاکی از آن میباشد که در مبارزه جمل حضور نداشته میباشد.[۱۷]
اشعث در ۶۳ سالگی درگذشت.[۱۸] مرگ وی در سال ۴۰[۱۹] یا این که ۴۲ قمری تصویب گردیده است.[۲۰] ابونعیم در معرفة الصحابه مینویسد که اشعث پس از شهیدشدن امام علی(ع) چهل شب زنده بود و بعداز مرگش امام حسن(ع) که دامادش بود بر وی نماز گزارد.[۲۱]
نقشآفرینی در توقف نزاع صفین
اشعث در پیکار صفین:
اى عده مسلمان، ديديد كه ديروز بر شما چه سپری شد، و چه اندازه از (دليران) عرب نابود شدند. به معبود قسم و سوگند اینجانب بدين عمرى كه به خواست پروردگار سپرى كردهام هیچ وقت روزى چنين (صعب) نديده بودم.هان، حاضران به غايبان گشوده گويند: به راستى در شرایطی که ما فردا از پيكار گشوده نايستيم نسل عرب يكسره نيست و نابود گردد و حُحافظه موقتَتهايى كه بايد نگه داشته آيد پاراگراف تباه خواهد شد.[۲۲]
اشعث در پیکار صفین در سپاه امام علی(ع) بود و سر کردگی سپاهیان قبایل کنده و ربیعه را بر ذمه داشت.[۲۳] به نقل از نصر بن مزاحم، امام علی(ع) سر گروهی این قبایل را از وی گرفت و به حسان بن مخدوج واگذار کرد، ولی بعضی از اصحاب یمنی امام علی(ع)، این فعالیت را به صلاح ندانستند. در فیض بین لشکریان امام علی(ع) اختلاف بهزمینخورد. معاویه در صدد جذب اشعث برآمد ولی امام علی(ع) فرماندهی جبهه راست سپاه را به وی سپرد.[۲۴] زمانی که لشکریان معاویه شریعه فرات را بر سپاه امام علی(ع) بستند، اشعث آنجا را از احاطه لشکر شام بیرون کرد.[۲۵]
نوشتهیعلمیٔ اساسی: طومار امام علی به اشعث بن قیس
به نقل از منابع تاریخی، اشعث در لیلة الهریر که تعداد متعددی کشته شدند و برد سپاه امام علی(ع) مجاورت بود،[۲۶] ادامه پیکار را به صلاح ندانست.[۲۷] معاویه بعداز اگاهی به وسیله جاسوسانش از موضع اشعث دستورداد قرآنها را بر نیزه نمایند و خواهان حکمیت شوند.[۲۸] بعد از آنکه لشکر معاویه قرآنها را بر نیزه کردند، اشعث به امام علی(ع) اعتراض کرد[۲۹] و از وی خواست سفارش دعوت به کتابالله را بپذیرد.[۳۰] نقل شده اشعث قبل از مبارزه صفین وقتی که طومار امام علی به وی رسید تصمیم گرفت که به معاویه بپیوندد ولی یارانش اورا از این فعالیت پشیمان کردند.[۳۱]
دفاع از حکمیت ابوموسی اشعری
اشعث در پیکار صفین لحاظ معاویه را درباره قرار دادن یک حَکَم از شام و دیگری از عراق پسندید.[۳۲] وی با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و خودش ابوموسی اشعری را توصیه بخشید.[۳۳] به نقل از یعقوبی مورخ قرن سوم، هنگام تایپ کردن صلحطومار فی مابین نمایندگان دو سپاه بر راز کنیه امیرالمؤمنین برای امام علی(ع) اختلاف شد و اشعث خواهان محو آن در صلحطومار شوید.[۳۴]
اشعث یقین داشت که قبل از شروع مجدد نزاع با معاویه می بایست با خوارج نهروان جنگید،[۳۵] ولی بعد از نزاع نهروان که امام علی(ع) یارانش را به مبارزه با معاویه فراخواند، خستگی از نبرد را عذر و بهانه کرد. گفته وی در سپاه امام علی(ع) نیز تأثیر گذاشت و به همین منجر امام علی(ع) از مبارزه با معاویه پشیمان و راهی کوفه شد.[۳۶]
اَشْعَث بْن قَیس کِنْدی (درگذشت: ۴۰ق) از فرماندهان سپاه امام علی(ع) در پیکار صفین که از حکمیت ابوموسی اشعری حمایت کرد و بازدارنده از ادامه نزاع با معاویة بن ابیسفیان شد. اشعث در توقف مبارزه صفین نقش داشت و در ماجرای حکمیت با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و ابوموسی اشعری را سفارش بخشید. بعداز نزاع نهروان نیز که امام علی(ع) خواهان مبارزه با معاویه بود، اشعث به عذر و بهانه خستگی از پیکار با وی مخالفت کرد که موجب تضعیف علت سپاهیان شد و باعث شد امام علی(ع) از پیکار با معاویه پشیمان مسجد قبا مشهد گردد.
مبتنی بر گزارشهای تاریخی، اشعث از ماجرای شهیدشدن امام علی(ع) تدبیر داشته و بر محور روایتی از امام راست گو(ع) در شهید شدن او نیز نقش داشته میباشد. وی گران قدر خاندان کِندَه و کارگزار عثمان بن عفان و امام علی(ع) در آذربایجان آدرس مسجد قبا مشهد بود.
محمد و قیس که در شهید شدن امام حسین(ع) نقش داشتند و جعده همسر امام حسن (ع) که به تحریک معاویه اورا به شهیدشدن رساند، از فرزندان اشعث بن قیس رزرو مسجد قبا مشهد می باشند.
معاش
طومار امام علی به اشعث:
فعالیت (و حکمرانى) تو رزق و غذا تو وجود ندارد (ترا حکومت ندادهاند تا آنچه بیابى از آن خویش پنداشته بخورى) ولى آن شغل ودیعه و امانتاى در گردن تو میباشد (كه بايستى آنرا مواظبت نموده در منش آن قدمى مغایر فرمان آئین بر ندارى)« إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ» و منظوراند که تو دربان باشى براى هر که از تو فراتر میباشد (تو تحت دست امیرى هستى که ترا حافظ و دربان قرار داده و ولایتى بتو ودیعه که آن را از جانب وی مواظبت نمائى، پس ترا نمىبرسد که در فعالیت رعیّت به تمایل خویش خلق و خوی نمائى (قبل از آنکه بتو امر دهند کارى اجرا دهى) و نمىبرسد که متوجّه فعالیت بزرگى شوى مگر به پشت گرمی فرمان و فرمانى که به تو رسیده باشد، و در اختیارهاى تو میباشد فرآورده و دارائى از جنس معبود بىهمتاى گران قدر، و تو يكى از بانک داران آن هستى تا آن را به اینجانب سپارى، و امیدواریم اینجانب بدترين والیها و فرماندهان براى تو نباشم (بلكه اين امر بهره دنيا و آخرت ترا در بر داراست) و سلام بر آنکه لایق سلام شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۱]
اشعث بن قیس از خاندان کنده و اهل حَضرَموت یمن بود.[۲] بعضی از تاریخنگاران اسم اورا مَعْدیکَرِب، لقبش را اشعث به معنای ژولیدهمو سر و لقباش را ابومحمد دانستهاند.[۳] در سال دهم هجری[۴] به یاور کسانی از قوم و قبیلهاش به مدینه نزد رسول(ص) رفت و مسلمان شد.[۵] از اینرو از صحابه رسول(ص) شمرده گردیده و تفصیل حالش در منابع صحابهنگاری مذکور میباشد.[۶] همینطور در منابع اهلسنت مثلا درست بخاری[۷] و درست مسلم روایاتی وجود داراست که او از فرستاده نقل نموده است.[۸]
اشعث بعداز درگذشت فرستاده(ص) از بیعت با ابوبکر دوری کرد.[۹] ابوبکر سربازانی را به یمن ارسال کرد تا اشعث را اسیر نمایند و به مدینه ببرند. سپس ابوبکر اشعث را آزاد کرد و خواهرش ام فروه را به وصلت وی درآورد.[۱۰]
اشعث در زمان خلافت قدمت بن خطاب در نزاع یرموک، فتح عراق[۱۱] و جنگ قادسیه[۱۲] کمپانی داشت و در کوفه سکنی گزید.[۱۳] وی همینطور کارگزار عثمان بن عفان در آذربایجان بود[۱۴] و در عصر خلافت امام علی(ع) هم در همین منصب باقی ماند.[۱۵]به گفته ابنحبیب مورخ قرن سوم، اشعث در مبارزه جمل در سپاه امام علی(ع) حضور داشت[۱۶] ولی طومار امام علی(ع) به او حاکی از آن میباشد که در مبارزه جمل حضور نداشته میباشد.[۱۷]
اشعث در ۶۳ سالگی درگذشت.[۱۸] مرگ وی در سال ۴۰[۱۹] یا این که ۴۲ قمری تصویب گردیده است.[۲۰] ابونعیم در معرفة الصحابه مینویسد که اشعث پس از شهیدشدن امام علی(ع) چهل شب زنده بود و بعداز مرگش امام حسن(ع) که دامادش بود بر وی نماز گزارد.[۲۱]
نقشآفرینی در توقف نزاع صفین
اشعث در پیکار صفین:
اى عده مسلمان، ديديد كه ديروز بر شما چه سپری شد، و چه اندازه از (دليران) عرب نابود شدند. به معبود قسم و سوگند اینجانب بدين عمرى كه به خواست پروردگار سپرى كردهام هیچ وقت روزى چنين (صعب) نديده بودم.هان، حاضران به غايبان گشوده گويند: به راستى در شرایطی که ما فردا از پيكار گشوده نايستيم نسل عرب يكسره نيست و نابود گردد و حُحافظه موقتَتهايى كه بايد نگه داشته آيد پاراگراف تباه خواهد شد.[۲۲]
اشعث در پیکار صفین در سپاه امام علی(ع) بود و سر کردگی سپاهیان قبایل کنده و ربیعه را بر ذمه داشت.[۲۳] به نقل از نصر بن مزاحم، امام علی(ع) سر گروهی این قبایل را از وی گرفت و به حسان بن مخدوج واگذار کرد، ولی بعضی از اصحاب یمنی امام علی(ع)، این فعالیت را به صلاح ندانستند. در فیض بین لشکریان امام علی(ع) اختلاف بهزمینخورد. معاویه در صدد جذب اشعث برآمد ولی امام علی(ع) فرماندهی جبهه راست سپاه را به وی سپرد.[۲۴] زمانی که لشکریان معاویه شریعه فرات را بر سپاه امام علی(ع) بستند، اشعث آنجا را از احاطه لشکر شام بیرون کرد.[۲۵]
نوشتهیعلمیٔ اساسی: طومار امام علی به اشعث بن قیس
به نقل از منابع تاریخی، اشعث در لیلة الهریر که تعداد متعددی کشته شدند و برد سپاه امام علی(ع) مجاورت بود،[۲۶] ادامه پیکار را به صلاح ندانست.[۲۷] معاویه بعداز اگاهی به وسیله جاسوسانش از موضع اشعث دستورداد قرآنها را بر نیزه نمایند و خواهان حکمیت شوند.[۲۸] بعد از آنکه لشکر معاویه قرآنها را بر نیزه کردند، اشعث به امام علی(ع) اعتراض کرد[۲۹] و از وی خواست سفارش دعوت به کتابالله را بپذیرد.[۳۰] نقل شده اشعث قبل از مبارزه صفین وقتی که طومار امام علی به وی رسید تصمیم گرفت که به معاویه بپیوندد ولی یارانش اورا از این فعالیت پشیمان کردند.[۳۱]
دفاع از حکمیت ابوموسی اشعری
اشعث در پیکار صفین لحاظ معاویه را درباره قرار دادن یک حَکَم از شام و دیگری از عراق پسندید.[۳۲] وی با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و خودش ابوموسی اشعری را توصیه بخشید.[۳۳] به نقل از یعقوبی مورخ قرن سوم، هنگام تایپ کردن صلحطومار فی مابین نمایندگان دو سپاه بر راز کنیه امیرالمؤمنین برای امام علی(ع) اختلاف شد و اشعث خواهان محو آن در صلحطومار شوید.[۳۴]
اشعث یقین داشت که قبل از شروع مجدد نزاع با معاویه می بایست با خوارج نهروان جنگید،[۳۵] ولی بعد از نزاع نهروان که امام علی(ع) یارانش را به مبارزه با معاویه فراخواند، خستگی از نبرد را عذر و بهانه کرد. گفته وی در سپاه امام علی(ع) نیز تأثیر گذاشت و به همین منجر امام علی(ع) از مبارزه با معاویه پشیمان و راهی کوفه شد.[۳۶]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد