هنر اسلامی دربرگیرنده هنرهای خیالی اخلاق و رفتار گردیده در دنیای اسلام می باشد.[۱] هرچند ممکن میباشد این هنرها در مواقعی با تعالیم و شریعت اسلام تطابق نداشته باشد البته تأثیر فرهنگ وتمدن مسجد قبا مشهد اسلامی و حوزهای در آن بهخیر نمایان میباشد. هنر اسلامی یکیاز روزگارهای شکوهمند تاریخ هنر و یکی ارزشمندترین دستاوردهای بشری در عرصه هنری بهشمار می آید و مشتمل بر گونه های متنوعی از هنر همانند معماری اسلامی، خوشنویسی، نگارگری، سفالگری، قالیبافی، فرش بافی، گلدوزی اسلامی و مانند آنها میگردد.
بعداز ظهور اسلام، این آیین از دید اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بر جامعهه آدرس مسجد قبا مشهد ا تأثیر گذاشت. هنر نیز ذیل تأثیر این آئین درین جامعهها در گیر تغییر تحول و تحولاتی شد و با اسم نو هنر اسلامی شناخته شد.[۲]
هنر اسلامی هنری وجود ندارد که تنها به مسائل مذهبی اسلام رابطه داشته باشد. اصطلاح «اسلامی» خیر فقط به مذهب، بلکه به فرهنگ وتمدن بی نیاز و متنوع مردمان مرز و بومهایی که آئین اسلام شماره تلفن مسجد قبا مشهد در آن اشاعه دارااست نیز اشاره مینماید. هنر اسلامی غالباً عناصری غیرمذهبی را که بوسیله بعضا از علمای اسلامی حرام شمرده نشده نیز دربر میگیرد[۳] همینطور بهآن گروه از مفاهیم و موردها هنری که در داخل دولت ها اسلامی زیر تأثیر کارداران ناحیهای و فرهنگ وتمدن مستقر به وجود آمدهمیباشد نیز هنر اسلامی گفته میگردد. در واقع برخلاف هنر قرنها وسطایی اروپا که میاقتدار آن را هنر شرعی تعریف کرد، در هنر اسلامی لزوماً شاهد تأثیرگذاری فکرٔ فقاهتی نیستیم.[۴]
هنر اسلامی در بالا با الهام از هنر رومی، هنر مسیحی ابتدایی (به خصوص هنر بیزانسی) و هنر ساسانی توسعه و گسترش یافت، و ابعاد از هنر عشایری آسیای مرکزی نیز الهام گرفت. هنر چینی در نگارگری اسلامی، سفالگری و منسوجات اسلامی نقشی خالق داشتهمیباشد.[۵]
در بین آیهها قرآن یا این که تعالیم فرد رسول اسلام به مورد ها پاره ای دربارهٔ هنر برمیخوریم. بازنمایی تصویری جان داران در قرآن بهصراحت نهی کردن نشده، با این وجود اکثری از مسلمانها رسم فیسها و جانداران را خطری به سوی بتپرستی بهشمار میآوردند و گناه میدانستند؛ به این ترتیب هنر اسلامی اکثر زمان ها بر کردار زیبایی با نقوش انتزاعی و به کار گیری از حروف، متمرکز بودهمیباشد.[۶] و به جهت محدودیت نسبی بقیه هنرها همانند نگارگری، مجسمهسازی، موسیقی، و حتی گاهی، حرام شمردن آن ها[۷][۸] مسلمان ها به توسعه و گسترش مدلهای متفاوت در قضیههایی انتزاعی سوق داده شدند.
عمدهٔ مسلمانها تصویرگری صورت فرستاده اسلام را مردود میشمردند و حتی گاهی تصویرگری موجودات زنده و آدم نیز مقبول بخشی از مسلمانها عدم وجود.[۹] با این وجود همواره در مملکتهای اسلامی تصاویری از بشر و جان داران دیگر نقش میشد و به مواقعی از تصویرسازی رخ رسول نیز برمیخوریم.[۱۰][۱۱] افزون بر ممانعت تصویرسازی فیس فرستاده، مضمون و تصویر خیالی آفریدگار به صورتی که در آئین هندو و مسیحیت رایج میباشد در اسلام مرسوم عدم وجود.[۱۲] این کلیه به علاوهٔ دلایل اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی و رقابت با فرهنگهای دیگر[۱۳] موجب شد تا هنرمندان و هنرپروران در سراسر میهنهای اسلامی به اشکالی از هنرهای انتزاعی مانند خوشنویسی، نقوش هندسی یا این که اسلیمی و معماری اعتنا ویژه داشته باشند.
هنر اسلامی بسیار محدودتر از هنر مسیحی یا این که بودایی میباشد که مشخصاً هیبتهایی از هنر - اعم از مجسمه، نگارگری، موسیقی یا این که رقص - را به کلیسا یا این که معابد میکشاند.[۱۴] گنج عکاشه متفحص مصری مینویسد: «نگارگری فقهی در زمانهای اول اسلامی، از آن استقبال و تشویقی که نزد بوداییان و مسیحیان معمول بود، منفعتای نداشت. مساجد از تصاویر فقاهتی خالی بود و از نگارگری برای یادگرفتنهای فقهی و رویش اعتقادات مذهبی، تا قبل از سده ۸ ه.ق/۱۴ م استعمال نمیشد»[۱۵]
در هنر اسلامی به عنصرها تکرار شونده متعددی برمیخوریم مانند به کار گیری از طرحهای هندسی یا این که ترسیمی انتزاعی از گل و گیاه که به اسلیمی معروفند. نقوش اسلیمی در هنر اسلامی اکثر اوقات تحت عنوان نمادی از طبیعت بیکرانی بهشغل میرود که عبد و بنده خداست.[۱۶] گاهی نقوش اسلیمی تکراری عمداً به وسیله هنرمند با نقص پیاده سازی گردیدهاند تا نشانه دهند تولید کمال فقط خاص آفریدگار میباشد، هرچند این عقیده مقبول همگان وجود ندارد.[۱۷][۱۸][۱۹]
معماری
مسجد پاد شاه اصفهان در سال ۱۸۴۱ میلادی، تاثیر پاسکال کوست.
نوشتهیعلمیٔ اساسی: معماری اسلامی
شاید یک کدام از مهم ترین نمودهای هنر اسلامی معماری باشد. بهویژه مساجد چهار ایوانه و ردیفدار که معرف هنر معماری اسلامی میباشد.[۲۰] این عمارتهای باشکوه، میتواند تأثیر فرهنگ وتمدنهای مختلف در باطن فرهنگ و تمدن اسلامی را نشانه دهد. مثلا ارکان رومی ـ بیزانسی، در معماری شمال آفریقا و اسپانیای اسلامی، در کاخ الحمراء در گرانادا، یا این که در مسجد جامع قرطبه به نیکی قابل مشاهده میباشد.
نقش گنبد در معماری اسلامی بسیار شایان توجه بوده و طی قرنها گنبد در معماری اسلامی گزینه به کار گیری قرار گرفتهمیباشد. کهنترین گنبد باقی مانده در تاریخ اسلام، بخشی از بنای تاریخی قبةالصخره وابسته به سال ۶۹۱ میلادی میباشد. یکیاز دیگر از گنبدهای شاخص وابسته به بنای زیبای تاج محل وابسته به معماری هندی ـ اهل ایران از سده ۱۷ میلادی میباشد. در اواخر سده نوزدهم میلادی گنبدهای اسلامی با معماری غربی ترکیب شد.[۲۱][۲۲]
هنر اسلامی به ویژه معماری اسلامی بر پنج بایهٔ عموم واری، خودبسندگی، خودداری از بیهودگی، سودگیری از پیمون (مدول) و نیارش و باطنگرایی گذاشته و با یقین هنرمندان مسلمان کشور ایران بیشتراز از سایر افراد بدانها پای سد بودهاند.[۲۳]
خوشنویسی
نگارهای از یک بلیز طلسمات (en) که دربردارنده نشانهها قرآنی، اسماء حُسنی و دعاهایی به خطها و رنگهای متنوع به لهجه عربی میباشد. این تیشرت طلسمی همینطور با مناظری از مکه، مدینه و ارکان هنر اسلامی تزئین شده است.
این تاثیر وابسته به سدهٔ ۱۷ میلادی میباشد و به وسیله هنرمندان ترکیه عثمانی دوخته شده است و فعلا به دستهٔ آداب حج (en) ناصر داوود خلیلی، گروهدار دارای شهرت اهل ایران-انگلیسی وابستگی داراست.
نوشتهی علمیٔ مهم: خوشنویسی اسلامی
خوشنویسی بارزترین هنر اسلامی میباشد[۲۴] خوشنویسی را میاقتدار شاخصترین هنر در پهنهٔ مرزوبومهای اسلامی دانست، و آن را به مثابهٔ لهجه هنری مشترک برای همه مسلمانها تلقی کرد. هنر خوشنویسی همواره برای مسلمانها اهمیتی خاص داشتهمیباشد، چون اساسا، آن را هنر تجسم حرف وحی میدانستهاند. در کشورهای اسلامی خط خوشگل را خیر تنها در کتابت قرآن، بلکه در اکثر زمان ها هنرها بهشغل میبردند.[۲۵]
در هنر اسلامی تزئینات خطی و خوشنویسی در همگی جا به چشم میخورد در کتیبههای دیوارها و گنبدهای بناهای گوناگون مذهبی و غیر مذهبی، منبرها، سکهها، سفالینهها، ظروف فلزی، سلاحها، لباسها و منسوجات، ورژنهای خطی سندها و کتابها و قطعات هنری تذهیب گردیده و درهمه جا از خط تحت عنوان عاملی تزیینی منفعت گرفتهاند.
هنر اسلامی دربرگیرنده هنرهای خیالی اخلاق و رفتار گردیده در دنیای اسلام می باشد.[۱] هرچند ممکن میباشد این هنرها در مواقعی با تعالیم و شریعت اسلام تطابق نداشته باشد البته تأثیر فرهنگ وتمدن مسجد قبا مشهد اسلامی و حوزهای در آن بهخیر نمایان میباشد. هنر اسلامی یکیاز روزگارهای شکوهمند تاریخ هنر و یکی ارزشمندترین دستاوردهای بشری در عرصه هنری بهشمار می آید و مشتمل بر گونه های متنوعی از هنر همانند معماری اسلامی، خوشنویسی، نگارگری، سفالگری، قالیبافی، فرش بافی، گلدوزی اسلامی و مانند آنها میگردد.
بعداز ظهور اسلام، این آیین از دید اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بر جامعهه آدرس مسجد قبا مشهد ا تأثیر گذاشت. هنر نیز ذیل تأثیر این آئین درین جامعهها در گیر تغییر تحول و تحولاتی شد و با اسم نو هنر اسلامی شناخته شد.[۲]
هنر اسلامی هنری وجود ندارد که تنها به مسائل مذهبی اسلام رابطه داشته باشد. اصطلاح «اسلامی» خیر فقط به مذهب، بلکه به فرهنگ وتمدن بی نیاز و متنوع مردمان مرز و بومهایی که آئین اسلام شماره تلفن مسجد قبا مشهد در آن اشاعه دارااست نیز اشاره مینماید. هنر اسلامی غالباً عناصری غیرمذهبی را که بوسیله بعضا از علمای اسلامی حرام شمرده نشده نیز دربر میگیرد[۳] همینطور بهآن گروه از مفاهیم و موردها هنری که در داخل دولت ها اسلامی زیر تأثیر کارداران ناحیهای و فرهنگ وتمدن مستقر به وجود آمدهمیباشد نیز هنر اسلامی گفته میگردد. در واقع برخلاف هنر قرنها وسطایی اروپا که میاقتدار آن را هنر شرعی تعریف کرد، در هنر اسلامی لزوماً شاهد تأثیرگذاری فکرٔ فقاهتی نیستیم.[۴]
هنر اسلامی در بالا با الهام از هنر رومی، هنر مسیحی ابتدایی (به خصوص هنر بیزانسی) و هنر ساسانی توسعه و گسترش یافت، و ابعاد از هنر عشایری آسیای مرکزی نیز الهام گرفت. هنر چینی در نگارگری اسلامی، سفالگری و منسوجات اسلامی نقشی خالق داشتهمیباشد.[۵]
در بین آیهها قرآن یا این که تعالیم فرد رسول اسلام به مورد ها پاره ای دربارهٔ هنر برمیخوریم. بازنمایی تصویری جان داران در قرآن بهصراحت نهی کردن نشده، با این وجود اکثری از مسلمانها رسم فیسها و جانداران را خطری به سوی بتپرستی بهشمار میآوردند و گناه میدانستند؛ به این ترتیب هنر اسلامی اکثر زمان ها بر کردار زیبایی با نقوش انتزاعی و به کار گیری از حروف، متمرکز بودهمیباشد.[۶] و به جهت محدودیت نسبی بقیه هنرها همانند نگارگری، مجسمهسازی، موسیقی، و حتی گاهی، حرام شمردن آن ها[۷][۸] مسلمان ها به توسعه و گسترش مدلهای متفاوت در قضیههایی انتزاعی سوق داده شدند.
عمدهٔ مسلمانها تصویرگری صورت فرستاده اسلام را مردود میشمردند و حتی گاهی تصویرگری موجودات زنده و آدم نیز مقبول بخشی از مسلمانها عدم وجود.[۹] با این وجود همواره در مملکتهای اسلامی تصاویری از بشر و جان داران دیگر نقش میشد و به مواقعی از تصویرسازی رخ رسول نیز برمیخوریم.[۱۰][۱۱] افزون بر ممانعت تصویرسازی فیس فرستاده، مضمون و تصویر خیالی آفریدگار به صورتی که در آئین هندو و مسیحیت رایج میباشد در اسلام مرسوم عدم وجود.[۱۲] این کلیه به علاوهٔ دلایل اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی و رقابت با فرهنگهای دیگر[۱۳] موجب شد تا هنرمندان و هنرپروران در سراسر میهنهای اسلامی به اشکالی از هنرهای انتزاعی مانند خوشنویسی، نقوش هندسی یا این که اسلیمی و معماری اعتنا ویژه داشته باشند.
هنر اسلامی بسیار محدودتر از هنر مسیحی یا این که بودایی میباشد که مشخصاً هیبتهایی از هنر - اعم از مجسمه، نگارگری، موسیقی یا این که رقص - را به کلیسا یا این که معابد میکشاند.[۱۴] گنج عکاشه متفحص مصری مینویسد: «نگارگری فقهی در زمانهای اول اسلامی، از آن استقبال و تشویقی که نزد بوداییان و مسیحیان معمول بود، منفعتای نداشت. مساجد از تصاویر فقاهتی خالی بود و از نگارگری برای یادگرفتنهای فقهی و رویش اعتقادات مذهبی، تا قبل از سده ۸ ه.ق/۱۴ م استعمال نمیشد»[۱۵]
در هنر اسلامی به عنصرها تکرار شونده متعددی برمیخوریم مانند به کار گیری از طرحهای هندسی یا این که ترسیمی انتزاعی از گل و گیاه که به اسلیمی معروفند. نقوش اسلیمی در هنر اسلامی اکثر اوقات تحت عنوان نمادی از طبیعت بیکرانی بهشغل میرود که عبد و بنده خداست.[۱۶] گاهی نقوش اسلیمی تکراری عمداً به وسیله هنرمند با نقص پیاده سازی گردیدهاند تا نشانه دهند تولید کمال فقط خاص آفریدگار میباشد، هرچند این عقیده مقبول همگان وجود ندارد.[۱۷][۱۸][۱۹]
معماری
مسجد پاد شاه اصفهان در سال ۱۸۴۱ میلادی، تاثیر پاسکال کوست.
نوشتهیعلمیٔ اساسی: معماری اسلامی
شاید یک کدام از مهم ترین نمودهای هنر اسلامی معماری باشد. بهویژه مساجد چهار ایوانه و ردیفدار که معرف هنر معماری اسلامی میباشد.[۲۰] این عمارتهای باشکوه، میتواند تأثیر فرهنگ وتمدنهای مختلف در باطن فرهنگ و تمدن اسلامی را نشانه دهد. مثلا ارکان رومی ـ بیزانسی، در معماری شمال آفریقا و اسپانیای اسلامی، در کاخ الحمراء در گرانادا، یا این که در مسجد جامع قرطبه به نیکی قابل مشاهده میباشد.
نقش گنبد در معماری اسلامی بسیار شایان توجه بوده و طی قرنها گنبد در معماری اسلامی گزینه به کار گیری قرار گرفتهمیباشد. کهنترین گنبد باقی مانده در تاریخ اسلام، بخشی از بنای تاریخی قبةالصخره وابسته به سال ۶۹۱ میلادی میباشد. یکیاز دیگر از گنبدهای شاخص وابسته به بنای زیبای تاج محل وابسته به معماری هندی ـ اهل ایران از سده ۱۷ میلادی میباشد. در اواخر سده نوزدهم میلادی گنبدهای اسلامی با معماری غربی ترکیب شد.[۲۱][۲۲]
هنر اسلامی به ویژه معماری اسلامی بر پنج بایهٔ عموم واری، خودبسندگی، خودداری از بیهودگی، سودگیری از پیمون (مدول) و نیارش و باطنگرایی گذاشته و با یقین هنرمندان مسلمان کشور ایران بیشتراز از سایر افراد بدانها پای سد بودهاند.[۲۳]
خوشنویسی
نگارهای از یک بلیز طلسمات (en) که دربردارنده نشانهها قرآنی، اسماء حُسنی و دعاهایی به خطها و رنگهای متنوع به لهجه عربی میباشد. این تیشرت طلسمی همینطور با مناظری از مکه، مدینه و ارکان هنر اسلامی تزئین شده است.
این تاثیر وابسته به سدهٔ ۱۷ میلادی میباشد و به وسیله هنرمندان ترکیه عثمانی دوخته شده است و فعلا به دستهٔ آداب حج (en) ناصر داوود خلیلی، گروهدار دارای شهرت اهل ایران-انگلیسی وابستگی داراست.
نوشتهی علمیٔ مهم: خوشنویسی اسلامی
خوشنویسی بارزترین هنر اسلامی میباشد[۲۴] خوشنویسی را میاقتدار شاخصترین هنر در پهنهٔ مرزوبومهای اسلامی دانست، و آن را به مثابهٔ لهجه هنری مشترک برای همه مسلمانها تلقی کرد. هنر خوشنویسی همواره برای مسلمانها اهمیتی خاص داشتهمیباشد، چون اساسا، آن را هنر تجسم حرف وحی میدانستهاند. در کشورهای اسلامی خط خوشگل را خیر تنها در کتابت قرآن، بلکه در اکثر زمان ها هنرها بهشغل میبردند.[۲۵]
در هنر اسلامی تزئینات خطی و خوشنویسی در همگی جا به چشم میخورد در کتیبههای دیوارها و گنبدهای بناهای گوناگون مذهبی و غیر مذهبی، منبرها، سکهها، سفالینهها، ظروف فلزی، سلاحها، لباسها و منسوجات، ورژنهای خطی سندها و کتابها و قطعات هنری تذهیب گردیده و درهمه جا از خط تحت عنوان عاملی تزیینی منفعت گرفتهاند.
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟