امالکتاب
معنای «اُمّ» و «الکتاب»
راغب اصفهانی معنای مهم «امّ» را «مامان» دانسته که آنگاه پیشرفت یافته و به چیزی که اصل برای وجود چیزی دیگر، یا این که اصل برای تربیت و اصلاح آن یا این که استارت چیزی باشد اطلاق مسجد قبا مشهد شدهاست.[۱]
کتاب نیز به معنای صحیفهای میباشد که در آن چیزی مندرج باشد.[۲] این کلمه و واژه به طور معرفه (الکتاب) در مواقعی بر تورات[۳] و در مورد ها متعددی بر قرآن[۴] و نیز بر لوح محفوظ[۵] آدرس مسجد قبا مشهد اطلاق شدهاست.
معانی ام الکتاب
به معنای آیه ها سفت یا این که لوح محفوظ
مخلوط «امّ الکتاب» در قرآن سه توشه و در دو معنای مختلف بهفعالیت رزرو مسجد قبا مشهد رفته میباشد:
۱. آیهها سفت: آیه ۷ سوره آل عمران نشانهها قرآن را به آیهها مُحکَم و متشابه تقسیم مینماید و آیه ها سفت را «اُمّالکتاب» می خواند:«هُوَ الَّذِی اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتابَ مِخیرُ نشانههاٌ مُحکَماتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتابِ واُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...: اوست كسى كه اين كتاب (قرآن) را بر تو فرو ارسال کرد. پارهاى از آن، آيات محكم (صريح و پرنور) میباشد. آن ها مبنا كتاباند و [پارهاى] ديگر متشابهاتاند» مفسران در توجیه نامگذاری نشانهها سفت بهام الکتاب دلایلی بیان کردهاند؛ برای مثال اینکه معنای نشانهها سفت پرنور میباشد و این آیهها مرجعی برای تعبیر و تفسیر آیه ها شماره تلفن مسجد قبا مشهد متشابهاند.[یادداشت ۱]
۲. لوح محفوظ: آیه ۳۹ سوره رعد خبر می دهد اُمّالکتاب نزد خدا میباشد[یادداشت ۲] و آیه ۴ سوره زُقاطرُف می گوید قرآن در اُمّ الکتاب نزد آفریدگار، تعالی و پایدار میباشد.[یادداشت ۳] مفسران «اُمّالکتاب» را درین دو آیه به اصل و محور کتاب مفهوم کرده و با استناد به آیه ها ۲۱ و ۲۲ سوره بروج «بَل هُوَ قُرءانٌ مَجید * فی لَوح مَحفوظ» خواسته از امالکتاب را لوح محفوظ ـ که هیچسیرتکامل تغییر تحول و تبدیل به آن رویه ندارد ـ دانستهاند.[۶]
از کل دو آیه حافظه گردیده (۳۹ رعد و۴ زخرف) برمیآید که اُمّالکتاب ویّلا نزد خداوند میباشد؛ ثانیاً از هرگونه تغییرو تحول، تحوّل و زوال مصون میباشد و ثالثاً درنگ و عقل بشری به آن رویه ندارد.[۷]
به معنای سوره ستایش
افزون بر دو معنای قبلی، «ام الکتاب» نامی برای سوره فاتحة الکتاب معرفی شدهاست.[۸] ظاهراً این اسم از سوی فرستاده(ص) بر این سوره گذاشته شدهاست. در دو ماجرا، رسول(ص) سوره ثنا را اُمّ الکتاب خوانده میباشد.[۹] در داستان دیگر ابی بن کعب می گوید: فاتحة الکتاب را بر فرستاده(ص) خواندم. حضرت قسم خاطر کرد که خیر در تورات، خیر در انجیل، خیر در زبور و خیر در قرآن سورهای بسان آن نازل نشده میباشد. آن اُمّ الکتاب و... میباشد.[۱۰] نیز در حدیث دیگری که جابر از نبی معبود(ص) نقل کرده از سوره ثنا با اسم اُمّ الکتاب حافظه گردیده است[۱۱].
در روایاتی از اهل بیت(ع) نیز امّ الکتاب به سوره فاتحة الکتاب اورده شده میباشد؛ از آن گزاره عیاشی نخست تعبیر سوره فاتحه از امام راستگو(ع) داستان مینماید: نام اعظم آفریدگار در امّ الکتاب متفرق میباشد[۱۲] و در روایتی دیگر از آن حضرت آمده میباشد: چهار توشه صدای زاری ابلیس ازجا پرید. چهارمین توشه زمانی بود که ام الکتاب یعنی «اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العلَمین» نازل شد.[۱۳] روایتی نیز از امام رضا(ع) گفته شده که در آن به سوره ستایش، اُمّ الکتاب بیان شده میباشد.[۱۴]
در ماجرا دیگری از امام راست گو(ع) که بیان کننده تأویل و تفسیری از داخل آیه میباشد، منظور از اُمّ الکتاب در سوره زخرف، سوره ستایش معرفی گردیدهاست. آن حضرت مرجع ضمیر «إنّه» را علی بن ابیطالب(ع) دانسته و در جواب این سوال که در کجای اُمّ الکتاب از علی(ع) خاطر گردیده فرمود: در آیه «اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم» (ثنا،۶)[۱۵]
به معنای دانش آفریدگار
فخر رازی اُمّ الکتاب را به دانش پاک از تغییر و تحول خدا مفهوم نموده است.[۱۶] برخی در توضیح این تعبیروتفسیر گفتهاند: اُمّ الکتاب ازاینرو به دانش الهی تعبیر گردیدهاست که آنچه در صحیفههای ملائکه و جاهای دیگر نوشته می گردد موافق دانش ازلی الهی میباشد و دانش پروردگار مبنا و ریشه و امّ آن میباشد.[۱۷] این تعبیر از کعب نیز نقل گردیدهاست. او در جواب ابن عباس که از اُمّ الکتاب پرسیده بود بیان کرد: خدا به آنچه میخواست خویش بیافریند یا این که بندگانش بسازند دانش داشت، بعد به دانش خویش خطاب کرد که به طور کتابی درآید، پس کتاب شد.[۱۸]
نگرش فلاسفه و حکما
پژوهشگران علم ها عقلی «اُمّ الکتاب» را بر کارها زیادی زیرا عقل اولیه از سلسله عقول طولیه دهگانه[۱۹]، نفس تک تکّیه، آدم بی نقص، ماهیت حقایق که کتاب از آن متولد می گردد و خویش خیر جانور میباشد و خیر معدوم، و لوح محفوظ تطبیق دادهاند.[۲۰]
امالکتاب
معنای «اُمّ» و «الکتاب»
راغب اصفهانی معنای مهم «امّ» را «مامان» دانسته که آنگاه پیشرفت یافته و به چیزی که اصل برای وجود چیزی دیگر، یا این که اصل برای تربیت و اصلاح آن یا این که استارت چیزی باشد اطلاق مسجد قبا مشهد شدهاست.[۱]
کتاب نیز به معنای صحیفهای میباشد که در آن چیزی مندرج باشد.[۲] این کلمه و واژه به طور معرفه (الکتاب) در مواقعی بر تورات[۳] و در مورد ها متعددی بر قرآن[۴] و نیز بر لوح محفوظ[۵] آدرس مسجد قبا مشهد اطلاق شدهاست.
معانی ام الکتاب
به معنای آیه ها سفت یا این که لوح محفوظ
مخلوط «امّ الکتاب» در قرآن سه توشه و در دو معنای مختلف بهفعالیت رزرو مسجد قبا مشهد رفته میباشد:
۱. آیهها سفت: آیه ۷ سوره آل عمران نشانهها قرآن را به آیهها مُحکَم و متشابه تقسیم مینماید و آیه ها سفت را «اُمّالکتاب» می خواند:«هُوَ الَّذِی اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتابَ مِخیرُ نشانههاٌ مُحکَماتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتابِ واُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...: اوست كسى كه اين كتاب (قرآن) را بر تو فرو ارسال کرد. پارهاى از آن، آيات محكم (صريح و پرنور) میباشد. آن ها مبنا كتاباند و [پارهاى] ديگر متشابهاتاند» مفسران در توجیه نامگذاری نشانهها سفت بهام الکتاب دلایلی بیان کردهاند؛ برای مثال اینکه معنای نشانهها سفت پرنور میباشد و این آیهها مرجعی برای تعبیر و تفسیر آیه ها شماره تلفن مسجد قبا مشهد متشابهاند.[یادداشت ۱]
۲. لوح محفوظ: آیه ۳۹ سوره رعد خبر می دهد اُمّالکتاب نزد خدا میباشد[یادداشت ۲] و آیه ۴ سوره زُقاطرُف می گوید قرآن در اُمّ الکتاب نزد آفریدگار، تعالی و پایدار میباشد.[یادداشت ۳] مفسران «اُمّالکتاب» را درین دو آیه به اصل و محور کتاب مفهوم کرده و با استناد به آیه ها ۲۱ و ۲۲ سوره بروج «بَل هُوَ قُرءانٌ مَجید * فی لَوح مَحفوظ» خواسته از امالکتاب را لوح محفوظ ـ که هیچسیرتکامل تغییر تحول و تبدیل به آن رویه ندارد ـ دانستهاند.[۶]
از کل دو آیه حافظه گردیده (۳۹ رعد و۴ زخرف) برمیآید که اُمّالکتاب ویّلا نزد خداوند میباشد؛ ثانیاً از هرگونه تغییرو تحول، تحوّل و زوال مصون میباشد و ثالثاً درنگ و عقل بشری به آن رویه ندارد.[۷]
به معنای سوره ستایش
افزون بر دو معنای قبلی، «ام الکتاب» نامی برای سوره فاتحة الکتاب معرفی شدهاست.[۸] ظاهراً این اسم از سوی فرستاده(ص) بر این سوره گذاشته شدهاست. در دو ماجرا، رسول(ص) سوره ثنا را اُمّ الکتاب خوانده میباشد.[۹] در داستان دیگر ابی بن کعب می گوید: فاتحة الکتاب را بر فرستاده(ص) خواندم. حضرت قسم خاطر کرد که خیر در تورات، خیر در انجیل، خیر در زبور و خیر در قرآن سورهای بسان آن نازل نشده میباشد. آن اُمّ الکتاب و... میباشد.[۱۰] نیز در حدیث دیگری که جابر از نبی معبود(ص) نقل کرده از سوره ثنا با اسم اُمّ الکتاب حافظه گردیده است[۱۱].
در روایاتی از اهل بیت(ع) نیز امّ الکتاب به سوره فاتحة الکتاب اورده شده میباشد؛ از آن گزاره عیاشی نخست تعبیر سوره فاتحه از امام راستگو(ع) داستان مینماید: نام اعظم آفریدگار در امّ الکتاب متفرق میباشد[۱۲] و در روایتی دیگر از آن حضرت آمده میباشد: چهار توشه صدای زاری ابلیس ازجا پرید. چهارمین توشه زمانی بود که ام الکتاب یعنی «اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العلَمین» نازل شد.[۱۳] روایتی نیز از امام رضا(ع) گفته شده که در آن به سوره ستایش، اُمّ الکتاب بیان شده میباشد.[۱۴]
در ماجرا دیگری از امام راست گو(ع) که بیان کننده تأویل و تفسیری از داخل آیه میباشد، منظور از اُمّ الکتاب در سوره زخرف، سوره ستایش معرفی گردیدهاست. آن حضرت مرجع ضمیر «إنّه» را علی بن ابیطالب(ع) دانسته و در جواب این سوال که در کجای اُمّ الکتاب از علی(ع) خاطر گردیده فرمود: در آیه «اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم» (ثنا،۶)[۱۵]
به معنای دانش آفریدگار
فخر رازی اُمّ الکتاب را به دانش پاک از تغییر و تحول خدا مفهوم نموده است.[۱۶] برخی در توضیح این تعبیروتفسیر گفتهاند: اُمّ الکتاب ازاینرو به دانش الهی تعبیر گردیدهاست که آنچه در صحیفههای ملائکه و جاهای دیگر نوشته می گردد موافق دانش ازلی الهی میباشد و دانش پروردگار مبنا و ریشه و امّ آن میباشد.[۱۷] این تعبیر از کعب نیز نقل گردیدهاست. او در جواب ابن عباس که از اُمّ الکتاب پرسیده بود بیان کرد: خدا به آنچه میخواست خویش بیافریند یا این که بندگانش بسازند دانش داشت، بعد به دانش خویش خطاب کرد که به طور کتابی درآید، پس کتاب شد.[۱۸]
نگرش فلاسفه و حکما
پژوهشگران علم ها عقلی «اُمّ الکتاب» را بر کارها زیادی زیرا عقل اولیه از سلسله عقول طولیه دهگانه[۱۹]، نفس تک تکّیه، آدم بی نقص، ماهیت حقایق که کتاب از آن متولد می گردد و خویش خیر جانور میباشد و خیر معدوم، و لوح محفوظ تطبیق دادهاند.[۲۰]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد