محمدعلی اراکی (۱۳۱۲-۱۴۱۵ق) از مراجع تاسی شیعه. وی حدود ۳۰ سال امام جماعت مسجد امام حسن عسکری(ع) قم بود. او همینطور نماز آدینه را واجب میدانست و در همین مسجد نماز آدینه اقامه می کرد. او در تأسیس حوزه علمیه قم نقش مهمی مسجد قبا مشهد داشت.
گفتهاند با اینکه بیشتراز ۴۰ سال از اجتهاد وی میسپری شد، از روی تواضع، مرجعیت را به دیگر افراد واگذار میکرد. او واپسین رینگ از مراجعی بود که از نسل شاگردان عبدالکریم حائری یزدی بودند و بعداز وفات وی مرجعیت، به شاگردان آیتالله خویی، آیتالله گلپایگانی و امام خمینی آدرس مسجد قبا مشهد منتقل شد.
عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم، باجناق و سید محمدتقی خوانساری داماد وی بوده میباشد.
معاشطومار
محمدعلی اراکی در ۲۴ جمادیالثانی ۱۳۱۲ق در اراک چشم به جهان گشود.[۱] پدرش احمد آقا، دارای اسم و رسم به میرزاآقا و میرزا آقا فراهانی از هم محلی مصلحآباد فراهان و محصل ملا محمدابراهیم انجدانی و مادرش علویه آغابیگم، دختر سید عقیل و از نوادگان سید حسن واقف از نوادگان امام زین العابدین(ع) رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۲]
درگذشت
اراکی در ۱ آبان سال ۱۳۷۳ش بر تاثیر ضایعه عروقی در مریض خانه بستری شد و در نصفهشب سه شنبه، ۸ آذر ۱۳۷۳ش (۲۵ جمادیالثانی سال ۱۴۱۵ق)[۳] درگذشت. محمدتقی بهجت بر پیکرش نماز خواند و در مجاورت بقعه حضرت معصومه(س) در کنار قبور عبدالکریم حائری یزدی و سید محمدتقی خوانساری شماره تلفن مسجد قبا مشهد دفن شد.
تحصیلات و اساتید
اراکی در ۱۱ یا این که ۱۲ سالگی، تلاوت و تایپ کردن را به وسیله آقاعماد، شوهر خواهر خویش، یادگرفت. آن گاه در درس آقا روحانی جعفر حاضر شد، قسمتی از سطح را نزد او فراگرفت و بقیۀ کتابهای درسی را نزد روحانی عباس ادریسآبادی آموخت.[۴]
وی نزد محمدباقر اراکی فرمان رواآبادی، دارای شهرت به فرمان رواالعلمای اراکی (۱۳۸۲ق)، گستردن منظومه ملاهادی سبزواری را آموخت. از سایر اساتید وی آقا نورالدین اراکی (۱۳۴۰ق) بود.[۵]
اراکی از ۲۰ سالگی در درس عبدالکریم حائری یزدی کمپانی نموده و به مقطع ۸ سال در اراک از وی بهره مند شد.
اراکی مباحث پاکی و نکاح را نزد سید محمدتقی خوانساری (۱۳۷۱ق) آموخت.[۶]
تصویری از روزگار میانسالی آیتالله اراکی
درس دادن و شاگردان
او بعد از درگذشت آیتالله خوانساری، به درس دادن نکاح، مکاسب محرمه، بیع، خیارات، عصمت و طهارت، اجاره و حج پرداخت و در مکتب فیضیه، بیرون اصول درس دادن میکرد.[۷] بعضا از شاگردان اراکی عبارتند از:
سید محسن خرازی
سید پیامبر موسوی تهرانی
مهدی فرمان رواآبادی
محمدتقی ستوده
رضا استادی[۸]
علینگهبانی اشتهاردی
سید کاظم نورمفیدی
محمدحسین مسجدجامعی
علی کریمی جهرمی
ابوالحسن مصلحی
سید محمدعلی علوی گرگانی
محیالدین شیرازی
سید محمدباقر خوانساری
سید محمدباقر موحدی ابطحی[۹]
محمدصادق حائری شیرازی[۱۰]
اقدامات اجتماعی و سیاسی
آیتالله اراکی در تأسیس حوزه علمیه قم، آیتالله حائری را ملازمت کرد.[۱۱]
وی نماز آدینه را واجب میدانست، بعداز درگذشت آیتالله خوانساری، نماز آدینه را اقامه میکرد. آیت الله اراکی اولی امام آدینه شهر قم بعداز انقلاب اسلامی کشورایران بود.[۱۲] وی همینطور حدود ۳۵ سال در جای هایی همانند کنار حرم عبدالکریم حائری، حرم فرمانروا عباس (مسجد امام خمینی)، مکتب فیضیه و مسجد امام حسن عسکری قم به اقامه نماز جماعت میپرداخت.
بعداز سفر آیتالله بروجردی به قم، او به همپا آیتالله خوانساری زمینه قیام و جنگ علیه ایفا مغایر شرع عصر پهلوی دوم را با آیتالله بروجردی مطرح کردند.[۱۳]
درباره ماده حذف عهد و پیمان به قرآن در لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، او اعلامیهای را در آذر ۱۳۴۱ش صادر کرد و طی آن، الغای مصرح آن را به انگیزه عدم انطباق با موازین شرع، عدم رضایت عموم و نگرانی مردم مسلمین از نادررنگ شدن مظاهر فقاهتی در جامعه خواهان شد.[۱۴]
یکی اقدامات او، تنفیذ احکام صادره از سوی امام خمینی بود؛ که در جواب به طومار عده ای از نمایندگان امام، که لحاظ او را درباره ی "اجازات کتبی کارها حسبیه و دریافت وجوه شرعیه " که امام خمینی به ائمه آدینه و علمای گزینه اعتمادشان در حوزه علمیه قم و شهرستانها دادهاند، خواهان گردیده بودند، جواب بخشید که "من تمامی اجازات کتبی را که حضرت امام به نمایندگان و علمای آیتم اعتمادشان دادهاند، به به عبارتی چگونگی تنفیذ می نمایم."[۱۵]
اثرها علمی
اثر ها به مکان باقیمانده از وی مشتمل بر تقریرات و تألیفات است.
تقریرات: تقریر مشاجره روضه خوان محمد پاد شاه العلما، تقریر درس فقه عبدالکریم حائری و تقریر درس فقه سید محمدتقی خوانساری (کتاب الطهاره).
تألیفات: توضیح المسائل، کناره بر دررالفوائد روضه خوان عبدالکریم حائری، لبه بر عروة الوثقی، رساله استفتائات، کتاب النکاح و الطلاق، کتاب الصلاة و پیشگفتار بر تعبیر و تفسیر "القرآن و العقل " از استادش نورالدین اراکی.[۱۶]
مرجعیت
با وجود اینکه او مجتهد بزرگی بود و تعلیقهاش بر عروة الوثقی، بیش تر از ۴۰ سال پیش تدوین گردیده بود، ولی بهخیال تواضعی که داشت، مرجعیت را به دیگر افراد واگذار میکرد. ولی بعد از درگذشت امام خمینی، علمای اکثری از شهرها، به ویژه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مقلدان امام خمینی را به آیتالله گلپایگانی و آیتالله اراکی ارجاع دادند و بعداز درگذشت آیتالله خویی و آیتالله گلپایگانی، مرجعیت تاسی در آیتالله اراکی متعین شد.[۱۷]
آیتالله اراکی واپسین رینگ از مراجعی بود که از نسل شاگردان آیتالله روضه خوان عبدالکریم حائری بودند و بعداز وفات او مرجعیت به شاگردان آیتالله خویی، آیتالله گلپایگانی و امام خمینی منتقل شد. پس از درگذشت آیتالله اراکی مرجعیت از موقعیت تکمرجعی بیرون گشت.[مستلزم منبع]
فرزندان
آیتالله اراکی سه پسر به اسمهای ابراهیم، ابوالحسن و علی داشت که ابوالحسن مصلحی از مجتهدان حوزه علمیه قم بوده میباشد. همینطور دو بدن از دختران او همسر آیتالله سید محمدتقی خوانساری بودهاند که پس از درگذشت یک کدام از، دیگری به عقد آیتالله خوانساری درآمده میباشد. [۱۸]
محمدعلی اراکی (۱۳۱۲-۱۴۱۵ق) از مراجع تاسی شیعه. وی حدود ۳۰ سال امام جماعت مسجد امام حسن عسکری(ع) قم بود. او همینطور نماز آدینه را واجب میدانست و در همین مسجد نماز آدینه اقامه می کرد. او در تأسیس حوزه علمیه قم نقش مهمی مسجد قبا مشهد داشت.
گفتهاند با اینکه بیشتراز ۴۰ سال از اجتهاد وی میسپری شد، از روی تواضع، مرجعیت را به دیگر افراد واگذار میکرد. او واپسین رینگ از مراجعی بود که از نسل شاگردان عبدالکریم حائری یزدی بودند و بعداز وفات وی مرجعیت، به شاگردان آیتالله خویی، آیتالله گلپایگانی و امام خمینی آدرس مسجد قبا مشهد منتقل شد.
عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم، باجناق و سید محمدتقی خوانساری داماد وی بوده میباشد.
معاشطومار
محمدعلی اراکی در ۲۴ جمادیالثانی ۱۳۱۲ق در اراک چشم به جهان گشود.[۱] پدرش احمد آقا، دارای اسم و رسم به میرزاآقا و میرزا آقا فراهانی از هم محلی مصلحآباد فراهان و محصل ملا محمدابراهیم انجدانی و مادرش علویه آغابیگم، دختر سید عقیل و از نوادگان سید حسن واقف از نوادگان امام زین العابدین(ع) رزرو مسجد قبا مشهد بود.[۲]
درگذشت
اراکی در ۱ آبان سال ۱۳۷۳ش بر تاثیر ضایعه عروقی در مریض خانه بستری شد و در نصفهشب سه شنبه، ۸ آذر ۱۳۷۳ش (۲۵ جمادیالثانی سال ۱۴۱۵ق)[۳] درگذشت. محمدتقی بهجت بر پیکرش نماز خواند و در مجاورت بقعه حضرت معصومه(س) در کنار قبور عبدالکریم حائری یزدی و سید محمدتقی خوانساری شماره تلفن مسجد قبا مشهد دفن شد.
تحصیلات و اساتید
اراکی در ۱۱ یا این که ۱۲ سالگی، تلاوت و تایپ کردن را به وسیله آقاعماد، شوهر خواهر خویش، یادگرفت. آن گاه در درس آقا روحانی جعفر حاضر شد، قسمتی از سطح را نزد او فراگرفت و بقیۀ کتابهای درسی را نزد روحانی عباس ادریسآبادی آموخت.[۴]
وی نزد محمدباقر اراکی فرمان رواآبادی، دارای شهرت به فرمان رواالعلمای اراکی (۱۳۸۲ق)، گستردن منظومه ملاهادی سبزواری را آموخت. از سایر اساتید وی آقا نورالدین اراکی (۱۳۴۰ق) بود.[۵]
اراکی از ۲۰ سالگی در درس عبدالکریم حائری یزدی کمپانی نموده و به مقطع ۸ سال در اراک از وی بهره مند شد.
اراکی مباحث پاکی و نکاح را نزد سید محمدتقی خوانساری (۱۳۷۱ق) آموخت.[۶]
تصویری از روزگار میانسالی آیتالله اراکی
درس دادن و شاگردان
او بعد از درگذشت آیتالله خوانساری، به درس دادن نکاح، مکاسب محرمه، بیع، خیارات، عصمت و طهارت، اجاره و حج پرداخت و در مکتب فیضیه، بیرون اصول درس دادن میکرد.[۷] بعضا از شاگردان اراکی عبارتند از:
سید محسن خرازی
سید پیامبر موسوی تهرانی
مهدی فرمان رواآبادی
محمدتقی ستوده
رضا استادی[۸]
علینگهبانی اشتهاردی
سید کاظم نورمفیدی
محمدحسین مسجدجامعی
علی کریمی جهرمی
ابوالحسن مصلحی
سید محمدعلی علوی گرگانی
محیالدین شیرازی
سید محمدباقر خوانساری
سید محمدباقر موحدی ابطحی[۹]
محمدصادق حائری شیرازی[۱۰]
اقدامات اجتماعی و سیاسی
آیتالله اراکی در تأسیس حوزه علمیه قم، آیتالله حائری را ملازمت کرد.[۱۱]
وی نماز آدینه را واجب میدانست، بعداز درگذشت آیتالله خوانساری، نماز آدینه را اقامه میکرد. آیت الله اراکی اولی امام آدینه شهر قم بعداز انقلاب اسلامی کشورایران بود.[۱۲] وی همینطور حدود ۳۵ سال در جای هایی همانند کنار حرم عبدالکریم حائری، حرم فرمانروا عباس (مسجد امام خمینی)، مکتب فیضیه و مسجد امام حسن عسکری قم به اقامه نماز جماعت میپرداخت.
بعداز سفر آیتالله بروجردی به قم، او به همپا آیتالله خوانساری زمینه قیام و جنگ علیه ایفا مغایر شرع عصر پهلوی دوم را با آیتالله بروجردی مطرح کردند.[۱۳]
درباره ماده حذف عهد و پیمان به قرآن در لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، او اعلامیهای را در آذر ۱۳۴۱ش صادر کرد و طی آن، الغای مصرح آن را به انگیزه عدم انطباق با موازین شرع، عدم رضایت عموم و نگرانی مردم مسلمین از نادررنگ شدن مظاهر فقاهتی در جامعه خواهان شد.[۱۴]
یکی اقدامات او، تنفیذ احکام صادره از سوی امام خمینی بود؛ که در جواب به طومار عده ای از نمایندگان امام، که لحاظ او را درباره ی "اجازات کتبی کارها حسبیه و دریافت وجوه شرعیه " که امام خمینی به ائمه آدینه و علمای گزینه اعتمادشان در حوزه علمیه قم و شهرستانها دادهاند، خواهان گردیده بودند، جواب بخشید که "من تمامی اجازات کتبی را که حضرت امام به نمایندگان و علمای آیتم اعتمادشان دادهاند، به به عبارتی چگونگی تنفیذ می نمایم."[۱۵]
اثرها علمی
اثر ها به مکان باقیمانده از وی مشتمل بر تقریرات و تألیفات است.
تقریرات: تقریر مشاجره روضه خوان محمد پاد شاه العلما، تقریر درس فقه عبدالکریم حائری و تقریر درس فقه سید محمدتقی خوانساری (کتاب الطهاره).
تألیفات: توضیح المسائل، کناره بر دررالفوائد روضه خوان عبدالکریم حائری، لبه بر عروة الوثقی، رساله استفتائات، کتاب النکاح و الطلاق، کتاب الصلاة و پیشگفتار بر تعبیر و تفسیر "القرآن و العقل " از استادش نورالدین اراکی.[۱۶]
مرجعیت
با وجود اینکه او مجتهد بزرگی بود و تعلیقهاش بر عروة الوثقی، بیش تر از ۴۰ سال پیش تدوین گردیده بود، ولی بهخیال تواضعی که داشت، مرجعیت را به دیگر افراد واگذار میکرد. ولی بعد از درگذشت امام خمینی، علمای اکثری از شهرها، به ویژه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مقلدان امام خمینی را به آیتالله گلپایگانی و آیتالله اراکی ارجاع دادند و بعداز درگذشت آیتالله خویی و آیتالله گلپایگانی، مرجعیت تاسی در آیتالله اراکی متعین شد.[۱۷]
آیتالله اراکی واپسین رینگ از مراجعی بود که از نسل شاگردان آیتالله روضه خوان عبدالکریم حائری بودند و بعداز وفات او مرجعیت به شاگردان آیتالله خویی، آیتالله گلپایگانی و امام خمینی منتقل شد. پس از درگذشت آیتالله اراکی مرجعیت از موقعیت تکمرجعی بیرون گشت.[مستلزم منبع]
فرزندان
آیتالله اراکی سه پسر به اسمهای ابراهیم، ابوالحسن و علی داشت که ابوالحسن مصلحی از مجتهدان حوزه علمیه قم بوده میباشد. همینطور دو بدن از دختران او همسر آیتالله سید محمدتقی خوانساری بودهاند که پس از درگذشت یک کدام از، دیگری به عقد آیتالله خوانساری درآمده میباشد. [۱۸]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد