بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

ایاصوفیه (ترکی استانبولی: Ayasofya یونانی:Ἁγία Σοφία) یک سازه و عبادتگاه تاریخی بنا شده در استانبول ترکیه میباشد که تحت عنوان کلیسای جامع مسیحی ارتدوکس، کلیسای جامع کاتولیک رومی، مسجد عثمانی و مسجد قبا مشهد یک موزه مستعمل‌میباشد. از ژوئیه سال ۲۰۲۰ این سازه بوسیله مدیریت‌جمهور ترکیه مجدد به‌تیتر مسجد طبقه‌بندی شده است.[۳] ایاصوفیه از سوی سازمان یونسکو تحت عنوان به جا مانده جهانی تصویب گردیده و آیتم احترام مسیحیان و مسلمانها میباشد و از مهم ترین جای ‌های توریسم ترکیه آدرس مسجد قبا مشهد به حساب می آید.[۴] این سازه یادگار امپراتوری روم شرقی و شاهکار معماری بیزانسی میباشد و یک کلیسای مسیحیت شرقی بود که ساختمان فعلی آن در عصر امپراتوری بیزانس به سال ۵۳۲ میلادی سازه به فرمان همسر امپراتور ژوستینین یکم، تئودورا درست شده‌میباشد. برای نوسازی سازه دو معمار به اسم‌های ایسیدوروس (از میلتوس یا این که سوکلی فعلی) و آنتِمیوس (از تراللس یا این که آیدنلی فعلی) مأموریت یافتند. رزرو مسجد قبا مشهد سازه با عمل ۱۰ هزار کارکنان در طی پنج سال و پایین حیث ۱۰۰ معلم باشی کامل شدن شد و به تاریخ ۲۷ آرالیک ۵۳۷ بهره‌برداری شد. این کلیسا ابتدا کلیسای تعالی اسم گرفت. بعد از فتح استانبول، فرمانروا محمد فاتح امر کرد کلیسای ایاصوفیه را به مسجد تبدیل شماره تلفن مسجد قبا مشهد نمایند. سلیمان اولیه امر کرد نگارگری‌ها و نقاشی‌های باطن ایاصوفیه را بپوشانند تا نماز آدینه در آنجا خوانده گردد. سلیم دوم به معمار سنان (Sinan) امر کرد که ایاصوفیه را نوسازی نماید. در طول منظور سوم، مناره و منبر و محراب به ساختمان ایاصوفیه افزوده شد. در طول خواسته چهارم، آیاتی از قرآن به خط مصطفی چلبی در دیوارها و سقف ایاصوفیه نگاشته شد؛ خلال این لوحه‌هایی به دور تا به دور سقف ایاصوفیه نصب شد که در آن اسم الله، محمد، ابوبکر، قدمت، عثمان، علی، حسن و حسین درج شده بود. این لوحه‌ها در حین سلطنت عبدالمجید با الواح مدوری که به خط ابراهیم افندی مندرج بود، جایگزین شوید. بعداز اعلام حکومت جمهوری در ترکیه و به اقتدار وصال آتاترک، ایاصوفیه به موزه تبدیل شد و تا ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۰ به همین صورت باقی ماند. درین تاریخ، با موافقت رجب طیب اردوغان، ایاصوفیه مجدداً به مسجد تبدیل گردیده و برای برگزاری مراسم عبادی فراهم شوید. بعداز تبدیل موزه ایاصوفیه به مسجد، آدینه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۰ بعد از ۸۶ سال مجدد در‌این محل نماز آدینه برگزار شد.[۵]

طول گنبد تعالی این مسجد از سطح زمین ۵۵ متر و قطر آن ۳۱ متر هست که توسطٔ ۴۰ پشت‌حایل والا و روی چهار ردیف اساسی سوار شده است.

تاریخچه
کلیسای اولیه
در محل کنونی ایا صوفیا آغاز کلیسایی وجود داشت که در حال حاضر اثری از آن به مکان نمانده‌میباشد. در آن مجال‌ها معمولاً محل تاسیس اماکن مقدس با دقت به وجود محل پرستش مقدس در طول‌های قبلی گزینش می شد. ایجاد کرد کلیسای نخستین که به اسم کلیسای گران قدر شناخته می شد در حین امپراتوری کنستانتین دوم و به روایتی کنستانتین گران قدر، در کنار محلی که قصر شاهنشاهی دریک سمت و در طرف دیگرش کلیسای کوچکی به اسم حاجی آیرین قرار داشت، استارت شد. این کلیسای خرد در حین مقطع تاسیس کلیسای گران قدر محل پرستش مسیحیان بود تا این که ساختمان کلیسای گران قدر اتمام یافته و گزینه بهره برداری قرار گرفت. هر دو کلیسای جانور در‌این محل طی سال‌های آن گاه، محل‌های اساسی عده شدن معتقدین بود.

کلیسای دوم
بعد از وقوع تضادی عمیق فی‌مابین ملکه آلیا اودوکسیا (Aleia Eudoxia) همسر آرکادیوس و اسقف قسطنطنیه، یوحنا خریسوستوروس (Jan Chrysostor)، اسقف در ۲۰ ژوئن ۴۰۴ به تبعید محکوم شد. این دستور سبب وقوع شورشی گرانقدر شوید که در طی آن کلیسای نخستین به طور تقریبً به طور کاملً سوزانده شد. تئودئوس دوم بعد فرمان ایجاد کرد کلیسای دوم را اعطا کرد. این کلیسا در ۱۰ اکتبر ۴۱۵ میلادی بهره برداری شوید. معمار Basilico Rufinos با سقف چوبی این سازه را تاسیس نمود. در اولیه ژانویه ۵۳۲ توشه دیگر شورشی گران قدر در استانبول فی مابین ساکنان شهر استارت شد. این کودتا به جهت حجم و مقطع آن سبب خسارات جبران‌ناپذیری به عموم، شهر و زیربنای حکومت شوید. در زمان مقطع این کودتا افسران حکومت بخش اعظمی از شورشیان را گردآوری‌آوری نموده و به زندان منتقل نمودند. دو دسته گرانقدر در شهر که به مجموعه‌های سبز و آبی‌رنگ پر اسم و رسم بودند و در واقع تضادومغایرت میان آنها سبب ساز استارت کودتا شده بود در‌این فرصت با اعتنا به دخالت دولت و دستگیری تعداد متعددی از اشخاص هر دو دسته، میان دو تیم خویش اعلام صلح نموده و اعتنا خویش را به سوی حکومت و به هم زدن ثبات آن معطوف نمودند. این دو دسته آنگاه به زندان حمله نموده آن را تصرف کردند و زندانیان را آزاد نمودند. بعد از آن آن ها آغاز به حریق زدن اماکن و بناها مبادرت کرده به‌طوری‌که تصور می شد این شهر، شهر آنان نبوده و مرز و بوم بیگانه‌ای را تصرف کرده باشند. سران سلطنت، اشرافیان و تنی چند از نمایندگان مجلس خویش را در طبقه بالای قصر نهفته نمودند. در‌این روز مجموعه‌های شورشی کلماتی از قبیل «فتح شهر» به فعالیت می‌بردند که در لاتین Nika تلفظ میشود و برای همین این کودتا را «کودتا تصرف» یا این که “Nika Revolt” نامگذاری کردند.

درین فرصت مجموع آرزو شاه ژوستینین یکم و همسرش تئودورا معطوف به دو سردار ارشد ارتش خویش به اسم‌های بلیساریوس و موندوس (Mundus) گردیده بود. بلیساریوس که به طور تقریبً به عبارتی ایام با ارتش زبده خویش از پیکار کالینیکوم با کشور ایران بازگشته بود هدایت ارتش خویش را در جنگ با شورشیان به دست گرفت و برنده شد بعد از کشتن بیش تر از ۳۰ هزار نفر اینجانب‌پاراگراف رهبران شورشیان هایپاتیوس (Haipatius) و پامپیوس (Pampeus) و به دریا پرت کردن لاشه آنان کودتا را سکوت کرده و توشه دیگر حکومت جان دار را ثبت کند.

برخی از سنگ‌های مرمر کلیسای دوم در زمان زمان حریق‌سوزی و فساد کلیسا از در میان نرفته و هنوز هم مو جود می باشند و از ان گزاره مجسمه دوازده بره نشان دوازده حواری اینک در ایوان موزه ایاصوفیه به اکران نهاده گردیده‌اند. خاکبرداری جهت کشف اثرها دیگر باقی مانده از کلیسای دوم به خیال و خاطر صدمات احتمالی به ساختمان کنونی بعداز ۱۹۳۵ دیگر اجرا نگردید.

کلیسای سوم (ساختمان فعلی ایاصوفیه)
در ۲۳ فوریه سال ۵۳۲ میلادی، صرفا یکسری روز بعد از هلاکت کلیسای دوم، ژوستینین یکم تمایل به ایجاد کرد کلیسای سوم که بزرگتر و با عظمت خیس بود گرفت. ژوستینین یکم، فیزیکدان دارای اسم و رسم ایسیدور میلتوس (Isidore of Miletus) و ریاضیدان دارای شهرت آن فرصت آنتمیوس ترالس را برای نقشه‌کشی و رهبری بنای کلیسای سوم گزینش نمود. اگرچه آنتمیوس در سال اولیه تشکیل داد درگذشت.

برای ایجاد کرد ایا صوفیا یا این که کلیسای سوم، ژوستینین فرمان وارد نمودن همه مواد و شایسته ترین آن ها از سراسر امپراتوری را بخشید. این دربرگیرنده ردیف‌های Hellenistic از محل پرستش آرتمیس، سنگ‌های بسیار تبارک از بخشها دورافتاده، سنگ آذرین (Porplyry) از مصر، مرمرهای سبز از تسالی، سنگ‌های سیاه از حیطه بسفر و سنگ‌های زردرنگ از سوریه می باشد. برای تشکیل داد کلیسای سوم بیشتراز ۱۰۰۰۰ نفر در طی تشکیل داد عمل می‌کردند. حتی از به عبارتی آغاز هم، محققان این را تحت عنوان مطرح ترین پروژه مهندسی مجال خویش که نماد دهنده ابتکار عمل و توانائی‌های بسیار بالای متخصصین و معمارانی آن عصر بود تشخیص دادند. به حیث میرسد معماران جهت پوشش دادن فضای بسیار تعالی روی ساختمان از تئوری هرون اسکندرانی برای ساختن گنبد به کار گیری نموده باشند. پادشاه به یار و همدم اسقف اوتیخیوس (Eutychius) در ۲۷ دسامبر ۵۳۷ کلیسا را در مراسمی با شکوه بهره برداری نمودند. مورد نیاز میباشد بیان گردد که قسمت عظیمی از موزائیک کاری باطن کلیسا نیز در طی حکومت امپراتور ژوستین دوم اعمال شوید که فی مابین سال‌های ۵۷۸ – ۵۶۵ میلادی بود.

ز‌لزله‌های مهلکی در ماه اوت ۵۵۳ و دیگری در دسامبر ۵۵۷ سبب بروز سوراخ‌های بزرگی در سقف گنبد اساسی و نصفه گنبد قسمت شرقی ساختمان شده و بالاخره گنبد مهم در زمین‌لرزه ۷ می ۵۵۸ تماماً فرو سرازیرشد که ریزش آن همینطور منجر هلاکت محراب شوید. امپراتور بلافاصلهً امر تجدید بنا دوباره گنبد و سایر فساد‌ها را اعطا کرد و این فرمان را به خواهرزاده جوان معمار نخستین به اسم Isidorus اعطا کرد. این توشه Isidorus از مواد سبکتری به کار گرفت و همینطور گنبد را به اندازه ۲۵/۶ متر (نزدیک به ۵/۲۰ متر) فراتر موفقیت که‌این تشکیل داد تا به امروز مانده و برای همین طول گنبد ۶/۵۵ متر اکنون میباشد. اتمام تجدید بنا کلیسا تا سال ۵۶۲ به درازا کشید تا به هیبت کنونی آن درآمد. در ۲۳ دسامبر ۵۶۲ کلیسای ایا صوفیا، توشه دیگر درهای خویش را به روی پرستش کنندگان گشود و اسقف اوتیخیوس (Eutychius) مراسم را انجام نمود. ایا صوفیا از آن به بعد از آن معبد ارتدوکس‌های قسطنطنیه و همینطور محل برگزاری مراسم امپراتوری منجمله تاجگذاری‌ها شد. کلیسا همینطور طبق ترسیم مجال خویش، محلی برای پشتیبانی به فراریانی که به آن پناهنده می‌شدند، داشت و بازدیدکنندگان از سرتاسر دنیا داشت که به شدت آیتم اعتنا آنان قرار می‌گرفت.

در سال ۷۲۶ لئون سوم دستور‌هایی بر طبق غیررسمی بودن حمد و نیایش تصاویر صادر کرد و امر کرد که ارتش وی کلیه شمایل‌های مذهبی را نابود نماید. در‌این فرصت کل تصاویر و مجسمه‌های مو جود در کلیسا ایا صوفیا نابود یا این که به محل دیگری منتقل شدند. این موضوع تا نقطه پايان روزگار شمایل شکنی، به جز زمان کوتاه حکومت ملکه ایرن (Irene) ادامه داشت.

در طی حکومت امپراتور تئوفیلوس (Theophilus) میان سال‌های ۸۲۹ تا ۸۴۲ که شدیداً ذیل تأثیر هنرهای اسلامی بود، فرمان نصب در نقره‌ای با علامت حک گردیده خویش بر آن را در ورودی جنوبی کلیسا صادر نمود. در سال ۸۵۹ توشه دیگر کلیسا در فیض حریق‌سوزی بزرگی مبتلا ضرر و زیان شوید و متعاقباً در ژانویه ۸۶۹ زمین‌لرزه دیگری موجب سقوط نصفه گنبد مو جود در ایا صوفیا شوید. امپراتور باسیلیوس یکم نیز فرمان ترمیم دوباره آن را بخشید.

بعداز ز‌لزله تبارک ۲۵ اکتبر ۹۸۹ که‌این توشه سبب ساز فروریختن گنبد تبارک ایا صوفیا شد، باسیلیوس دوم از معمار ارمنی به نام تردات (Trdat the Architect) که کلیساهای باشکوهی مثل آنی (Ani) و آرگینا (Argina) را پیاده سازی نموده بود خواست که گنبد را ترمیم کند. اجرا این فعالیت و نوسازی بی نقص ایا صوفیا شش سال به‌طور انجامید و کلیسا توشه دیگر در ۱۳ می ۹۹۴ بهره برداری شد.

ایاصوفیه (ترکی استانبولی: Ayasofya یونانی:Ἁγία Σοφία) یک سازه و عبادتگاه تاریخی بنا شده در استانبول ترکیه میباشد که تحت عنوان کلیسای جامع مسیحی ارتدوکس، کلیسای جامع کاتولیک رومی، مسجد عثمانی و مسجد قبا مشهد یک موزه مستعمل‌میباشد. از ژوئیه سال ۲۰۲۰ این سازه بوسیله مدیریت‌جمهور ترکیه مجدد به‌تیتر مسجد طبقه‌بندی شده است.[۳] ایاصوفیه از سوی سازمان یونسکو تحت عنوان به جا مانده جهانی تصویب گردیده و آیتم احترام مسیحیان و مسلمانها میباشد و از مهم ترین جای ‌های توریسم ترکیه آدرس مسجد قبا مشهد به حساب می آید.[۴] این سازه یادگار امپراتوری روم شرقی و شاهکار معماری بیزانسی میباشد و یک کلیسای مسیحیت شرقی بود که ساختمان فعلی آن در عصر امپراتوری بیزانس به سال ۵۳۲ میلادی سازه به فرمان همسر امپراتور ژوستینین یکم، تئودورا درست شده‌میباشد. برای نوسازی سازه دو معمار به اسم‌های ایسیدوروس (از میلتوس یا این که سوکلی فعلی) و آنتِمیوس (از تراللس یا این که آیدنلی فعلی) مأموریت یافتند. رزرو مسجد قبا مشهد سازه با عمل ۱۰ هزار کارکنان در طی پنج سال و پایین حیث ۱۰۰ معلم باشی کامل شدن شد و به تاریخ ۲۷ آرالیک ۵۳۷ بهره‌برداری شد. این کلیسا ابتدا کلیسای تعالی اسم گرفت. بعد از فتح استانبول، فرمانروا محمد فاتح امر کرد کلیسای ایاصوفیه را به مسجد تبدیل شماره تلفن مسجد قبا مشهد نمایند. سلیمان اولیه امر کرد نگارگری‌ها و نقاشی‌های باطن ایاصوفیه را بپوشانند تا نماز آدینه در آنجا خوانده گردد. سلیم دوم به معمار سنان (Sinan) امر کرد که ایاصوفیه را نوسازی نماید. در طول منظور سوم، مناره و منبر و محراب به ساختمان ایاصوفیه افزوده شد. در طول خواسته چهارم، آیاتی از قرآن به خط مصطفی چلبی در دیوارها و سقف ایاصوفیه نگاشته شد؛ خلال این لوحه‌هایی به دور تا به دور سقف ایاصوفیه نصب شد که در آن اسم الله، محمد، ابوبکر، قدمت، عثمان، علی، حسن و حسین درج شده بود. این لوحه‌ها در حین سلطنت عبدالمجید با الواح مدوری که به خط ابراهیم افندی مندرج بود، جایگزین شوید. بعداز اعلام حکومت جمهوری در ترکیه و به اقتدار وصال آتاترک، ایاصوفیه به موزه تبدیل شد و تا ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۰ به همین صورت باقی ماند. درین تاریخ، با موافقت رجب طیب اردوغان، ایاصوفیه مجدداً به مسجد تبدیل گردیده و برای برگزاری مراسم عبادی فراهم شوید. بعداز تبدیل موزه ایاصوفیه به مسجد، آدینه ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۰ بعد از ۸۶ سال مجدد در‌این محل نماز آدینه برگزار شد.[۵]

طول گنبد تعالی این مسجد از سطح زمین ۵۵ متر و قطر آن ۳۱ متر هست که توسطٔ ۴۰ پشت‌حایل والا و روی چهار ردیف اساسی سوار شده است.

تاریخچه
کلیسای اولیه
در محل کنونی ایا صوفیا آغاز کلیسایی وجود داشت که در حال حاضر اثری از آن به مکان نمانده‌میباشد. در آن مجال‌ها معمولاً محل تاسیس اماکن مقدس با دقت به وجود محل پرستش مقدس در طول‌های قبلی گزینش می شد. ایجاد کرد کلیسای نخستین که به اسم کلیسای گران قدر شناخته می شد در حین امپراتوری کنستانتین دوم و به روایتی کنستانتین گران قدر، در کنار محلی که قصر شاهنشاهی دریک سمت و در طرف دیگرش کلیسای کوچکی به اسم حاجی آیرین قرار داشت، استارت شد. این کلیسای خرد در حین مقطع تاسیس کلیسای گران قدر محل پرستش مسیحیان بود تا این که ساختمان کلیسای گران قدر اتمام یافته و گزینه بهره برداری قرار گرفت. هر دو کلیسای جانور در‌این محل طی سال‌های آن گاه، محل‌های اساسی عده شدن معتقدین بود.

کلیسای دوم
بعد از وقوع تضادی عمیق فی‌مابین ملکه آلیا اودوکسیا (Aleia Eudoxia) همسر آرکادیوس و اسقف قسطنطنیه، یوحنا خریسوستوروس (Jan Chrysostor)، اسقف در ۲۰ ژوئن ۴۰۴ به تبعید محکوم شد. این دستور سبب وقوع شورشی گرانقدر شوید که در طی آن کلیسای نخستین به طور تقریبً به طور کاملً سوزانده شد. تئودئوس دوم بعد فرمان ایجاد کرد کلیسای دوم را اعطا کرد. این کلیسا در ۱۰ اکتبر ۴۱۵ میلادی بهره برداری شوید. معمار Basilico Rufinos با سقف چوبی این سازه را تاسیس نمود. در اولیه ژانویه ۵۳۲ توشه دیگر شورشی گران قدر در استانبول فی مابین ساکنان شهر استارت شد. این کودتا به جهت حجم و مقطع آن سبب خسارات جبران‌ناپذیری به عموم، شهر و زیربنای حکومت شوید. در زمان مقطع این کودتا افسران حکومت بخش اعظمی از شورشیان را گردآوری‌آوری نموده و به زندان منتقل نمودند. دو دسته گرانقدر در شهر که به مجموعه‌های سبز و آبی‌رنگ پر اسم و رسم بودند و در واقع تضادومغایرت میان آنها سبب ساز استارت کودتا شده بود در‌این فرصت با اعتنا به دخالت دولت و دستگیری تعداد متعددی از اشخاص هر دو دسته، میان دو تیم خویش اعلام صلح نموده و اعتنا خویش را به سوی حکومت و به هم زدن ثبات آن معطوف نمودند. این دو دسته آنگاه به زندان حمله نموده آن را تصرف کردند و زندانیان را آزاد نمودند. بعد از آن آن ها آغاز به حریق زدن اماکن و بناها مبادرت کرده به‌طوری‌که تصور می شد این شهر، شهر آنان نبوده و مرز و بوم بیگانه‌ای را تصرف کرده باشند. سران سلطنت، اشرافیان و تنی چند از نمایندگان مجلس خویش را در طبقه بالای قصر نهفته نمودند. در‌این روز مجموعه‌های شورشی کلماتی از قبیل «فتح شهر» به فعالیت می‌بردند که در لاتین Nika تلفظ میشود و برای همین این کودتا را «کودتا تصرف» یا این که “Nika Revolt” نامگذاری کردند.

درین فرصت مجموع آرزو شاه ژوستینین یکم و همسرش تئودورا معطوف به دو سردار ارشد ارتش خویش به اسم‌های بلیساریوس و موندوس (Mundus) گردیده بود. بلیساریوس که به طور تقریبً به عبارتی ایام با ارتش زبده خویش از پیکار کالینیکوم با کشور ایران بازگشته بود هدایت ارتش خویش را در جنگ با شورشیان به دست گرفت و برنده شد بعد از کشتن بیش تر از ۳۰ هزار نفر اینجانب‌پاراگراف رهبران شورشیان هایپاتیوس (Haipatius) و پامپیوس (Pampeus) و به دریا پرت کردن لاشه آنان کودتا را سکوت کرده و توشه دیگر حکومت جان دار را ثبت کند.

برخی از سنگ‌های مرمر کلیسای دوم در زمان زمان حریق‌سوزی و فساد کلیسا از در میان نرفته و هنوز هم مو جود می باشند و از ان گزاره مجسمه دوازده بره نشان دوازده حواری اینک در ایوان موزه ایاصوفیه به اکران نهاده گردیده‌اند. خاکبرداری جهت کشف اثرها دیگر باقی مانده از کلیسای دوم به خیال و خاطر صدمات احتمالی به ساختمان کنونی بعداز ۱۹۳۵ دیگر اجرا نگردید.

کلیسای سوم (ساختمان فعلی ایاصوفیه)
در ۲۳ فوریه سال ۵۳۲ میلادی، صرفا یکسری روز بعد از هلاکت کلیسای دوم، ژوستینین یکم تمایل به ایجاد کرد کلیسای سوم که بزرگتر و با عظمت خیس بود گرفت. ژوستینین یکم، فیزیکدان دارای اسم و رسم ایسیدور میلتوس (Isidore of Miletus) و ریاضیدان دارای شهرت آن فرصت آنتمیوس ترالس را برای نقشه‌کشی و رهبری بنای کلیسای سوم گزینش نمود. اگرچه آنتمیوس در سال اولیه تشکیل داد درگذشت.

برای ایجاد کرد ایا صوفیا یا این که کلیسای سوم، ژوستینین فرمان وارد نمودن همه مواد و شایسته ترین آن ها از سراسر امپراتوری را بخشید. این دربرگیرنده ردیف‌های Hellenistic از محل پرستش آرتمیس، سنگ‌های بسیار تبارک از بخشها دورافتاده، سنگ آذرین (Porplyry) از مصر، مرمرهای سبز از تسالی، سنگ‌های سیاه از حیطه بسفر و سنگ‌های زردرنگ از سوریه می باشد. برای تشکیل داد کلیسای سوم بیشتراز ۱۰۰۰۰ نفر در طی تشکیل داد عمل می‌کردند. حتی از به عبارتی آغاز هم، محققان این را تحت عنوان مطرح ترین پروژه مهندسی مجال خویش که نماد دهنده ابتکار عمل و توانائی‌های بسیار بالای متخصصین و معمارانی آن عصر بود تشخیص دادند. به حیث میرسد معماران جهت پوشش دادن فضای بسیار تعالی روی ساختمان از تئوری هرون اسکندرانی برای ساختن گنبد به کار گیری نموده باشند. پادشاه به یار و همدم اسقف اوتیخیوس (Eutychius) در ۲۷ دسامبر ۵۳۷ کلیسا را در مراسمی با شکوه بهره برداری نمودند. مورد نیاز میباشد بیان گردد که قسمت عظیمی از موزائیک کاری باطن کلیسا نیز در طی حکومت امپراتور ژوستین دوم اعمال شوید که فی مابین سال‌های ۵۷۸ – ۵۶۵ میلادی بود.

ز‌لزله‌های مهلکی در ماه اوت ۵۵۳ و دیگری در دسامبر ۵۵۷ سبب بروز سوراخ‌های بزرگی در سقف گنبد اساسی و نصفه گنبد قسمت شرقی ساختمان شده و بالاخره گنبد مهم در زمین‌لرزه ۷ می ۵۵۸ تماماً فرو سرازیرشد که ریزش آن همینطور منجر هلاکت محراب شوید. امپراتور بلافاصلهً امر تجدید بنا دوباره گنبد و سایر فساد‌ها را اعطا کرد و این فرمان را به خواهرزاده جوان معمار نخستین به اسم Isidorus اعطا کرد. این توشه Isidorus از مواد سبکتری به کار گرفت و همینطور گنبد را به اندازه ۲۵/۶ متر (نزدیک به ۵/۲۰ متر) فراتر موفقیت که‌این تشکیل داد تا به امروز مانده و برای همین طول گنبد ۶/۵۵ متر اکنون میباشد. اتمام تجدید بنا کلیسا تا سال ۵۶۲ به درازا کشید تا به هیبت کنونی آن درآمد. در ۲۳ دسامبر ۵۶۲ کلیسای ایا صوفیا، توشه دیگر درهای خویش را به روی پرستش کنندگان گشود و اسقف اوتیخیوس (Eutychius) مراسم را انجام نمود. ایا صوفیا از آن به بعد از آن معبد ارتدوکس‌های قسطنطنیه و همینطور محل برگزاری مراسم امپراتوری منجمله تاجگذاری‌ها شد. کلیسا همینطور طبق ترسیم مجال خویش، محلی برای پشتیبانی به فراریانی که به آن پناهنده می‌شدند، داشت و بازدیدکنندگان از سرتاسر دنیا داشت که به شدت آیتم اعتنا آنان قرار می‌گرفت.

در سال ۷۲۶ لئون سوم دستور‌هایی بر طبق غیررسمی بودن حمد و نیایش تصاویر صادر کرد و امر کرد که ارتش وی کلیه شمایل‌های مذهبی را نابود نماید. در‌این فرصت کل تصاویر و مجسمه‌های مو جود در کلیسا ایا صوفیا نابود یا این که به محل دیگری منتقل شدند. این موضوع تا نقطه پايان روزگار شمایل شکنی، به جز زمان کوتاه حکومت ملکه ایرن (Irene) ادامه داشت.

در طی حکومت امپراتور تئوفیلوس (Theophilus) میان سال‌های ۸۲۹ تا ۸۴۲ که شدیداً ذیل تأثیر هنرهای اسلامی بود، فرمان نصب در نقره‌ای با علامت حک گردیده خویش بر آن را در ورودی جنوبی کلیسا صادر نمود. در سال ۸۵۹ توشه دیگر کلیسا در فیض حریق‌سوزی بزرگی مبتلا ضرر و زیان شوید و متعاقباً در ژانویه ۸۶۹ زمین‌لرزه دیگری موجب سقوط نصفه گنبد مو جود در ایا صوفیا شوید. امپراتور باسیلیوس یکم نیز فرمان ترمیم دوباره آن را بخشید.

بعداز ز‌لزله تبارک ۲۵ اکتبر ۹۸۹ که‌این توشه سبب ساز فروریختن گنبد تبارک ایا صوفیا شد، باسیلیوس دوم از معمار ارمنی به نام تردات (Trdat the Architect) که کلیساهای باشکوهی مثل آنی (Ani) و آرگینا (Argina) را پیاده سازی نموده بود خواست که گنبد را ترمیم کند. اجرا این فعالیت و نوسازی بی نقص ایا صوفیا شش سال به‌طور انجامید و کلیسا توشه دیگر در ۱۳ می ۹۹۴ بهره برداری شد.