اُبَیّ بن کَعب از اصحاب نبی(ص) و از کاتبان و قاریان قرآن میباشد. بعضی قرآنپژوهان اورا پررنگترین قاری امت اسلامی دانسته، معتقدند تنی چند از تلاوتهای هفتگانه از خواندن وی تأثیر پذیرفتهاند. بر پایه ی روایتی از امام درستگو(ع)، اهلبیت(ع) قرآن را مطابق تلاوت اُبی قرائت میکردند. بعضی از صحابه و تابعین، مانند ابنعباس و ابوعبدالرحمن سُلَّمی تلاوت را از او آموخته بودند. اُبی بن کعب در حین فرستاده(ص) قرآن را گردآوریآوری کرد؛ ولی مُصحَف وی با قرآن امروزه مسجد قبا مشهد اختلافاتی داراست.
اُبی بن کعب از تیم هفتاد نفره انصار بود که در عقبه دوم با نبی(ص) بیعت کرد و در غَزوههایی مانند بَدر، اُحُد و خَندق کمپانی داشت. وی از شیعهها بود و با اعتراض به خلافت ابوبکر، امام علی(ع) را خلیفه رسول(ص) آدرس مسجد قبا مشهد میدانست.
بیان شده وی کتابهایی را در قضیه تعبیر و فضیلت ها قرآن نوشته بود. با این درحال حاضر به گفته پژوهشگران، اکثری از احادیث منسوب به اُبی بن کعب در مسئله فضیلت ها سورهها، جعلی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
تاریخنگاران در سال وفات وی اختلاف حیث دارا هستند، با این درحال حاضر بر طبق بینش مشهورتر، او در روزگار خلافت عُمَر بن خَطّاب شماره تلفن مسجد قبا مشهد درگذشت.
منزلت اُبی بن کعب در تاریخ اسلام
اُبَیّ بن کَعْب بن قیس، از بستگان خَزرَج و از انصار بود.[۱] آورده شده فرستاده اورا «ابوالمُنذِر» و قدمت بن خَطّاب اورا «ابوالطُفیل» لقب بخشید.[۲] «سید المسلمین»،[۳] «سید القُرّاء» (یعنی: پیشوای قاریان)[۴] و «سید الانصار» را از القاب وی دانستهاند.[۵] در نادانی که کمتر کسی تایپ کردن میدانست، اُبی نگارش را فرا گرفته بود.[۶]
مبتنی بر برخی روایات، اُبی بن کعب به عنوان مثال کسانی بود که بعداز درگذشت حضرت محمد(ص)، امام علی(ع) را خلیفه فرستاده میدانست.[۷] ابوالصلاح حَلَبی، دانا و متکلم شیعه در قرن چهارم و پنجم، نیز اُبی را از شیعهها امام علی(ع) دانسته میباشد.[۸] مبتنی بر برخی داستانها، ابنکعب یکی دوازده نفری بود که به ابوبکر اعتراض کرد که چرا به مکان امام علی(ع)، بر مسند خلافت توکل زده میباشد.[۹] همینطور وی جزء اشخاصی میباشد که با ابوبکر بیعت نکرد.[۱۰] بر پایه ی آنچه در کتاب احتجاج آمده، اُبی بن کعب روایتی را از فرستاده(ص) نقل کرده که در آن به امامت امام علی(ع) پس از نبی، تصریح گردیده است.[۱۱]
بر پایه ی روایتی از امام راستگو(ع) تلاوت امامان شیعه بر پایه ی خواندن اُبی بن کعب بوده میباشد.[۱۲] سید حسن صدر مولف کتاب تأسیس الشیعه، این ماجرا امام درست گو را دلیلی بر منزلت والای وی می داند.[۱۳] وی همگی قرآن را از فرستاده فراگرفت و بر وی عرضه کرد.[۱۴] بیان شده، ابنکعب در رأس مدرسه تفسیری مدینه قرار داشت.[۱۵] بر پایه ی برخی نقلها وی به عنوان مثال کسانی بود که در طول رسول، قرآن را محافظت کرده بود.[۱۶] طبق حدیث بیان شده در منابع اهلتسنن، وی یکیاز چهار شخصی میباشد که فرستاده(ص) فرا به دست آوردن قرآن از آنها را سفارش نموده است.[۱۷] اورده شده خواندن قاریان هفتگانه، بهاین ادله دارای اعتبار بوده که آن ها قرآن را از علی(ع)، عثمان، عبدالله بن مسعود، زید بن اثبات یا این که اُبی بن کعب نقل کردهاند.[۱۸] بعضا روایات اهلتسنن که در آن به فضیلت ها برخی از صحابه پرداخته میباشد، اُبی را مطلعترین شخص امت به تلاوت معرفی مینماید.[۱۹]
حضور در غزوات
مبتنی بر بعضا گزارشها اُبی بن کعب در عقبه دوم با رسول(ص)، بیعت کرد.[۲۰] اما ابنهشام، تاریخنگار قرن سوم، اسم اورا در زمره کسانی که در عقبه دوم قول بستند، نیاورده میباشد.[۲۱] نبی بعد از مسافرت فی مابین وی و سعید بن زید بن عمرو[۲۲] و به قولی بین وی و طَلحة بن عبیدالله، عهد برادری برقرار کرد.[۲۳] ابنکعب در غَزوههایی مانند بَدر، اُحُد، خَندَق یاور نبی(ص) بود.[۲۴] همینطور وی در سَریّهای که نخست هفتمی ماه از مسافرت به فرماندهی حَمْزَةِ بن عبدالمُطَّلِب رویداد، کمپانی کرد.[۲۵] طبق بعضا نقلها، وی قبل از آنکه مسلمان خواهد شد، از اَحبار یهودی بوده میباشد.[۲۶]
کاتب رسول(ص)
مطابق گزارشهای تاریخی، اول هر کس در مدینه،[۲۷] طومارهای فرستاده را نوشت اُبی بن کعب بود و در غیاب وی، زید بن اثبات این فعالیت را ایفا میاعطا کرد.[۲۸] ولی عهدطومارها و صلحطومارهای فرستاده را علی(ع) مینوشت.[۲۹] همینطور آورده شده اُبی بن کعب اولیه شخصی بود که در نقطه پایانِ طومارها، اسم خویش و پدرش را تحت عنوان کاتب تصویب میکرد.[۳۰] ابنکعب گاهی از طرف فرستاده(ص) به نومسلمانان، قرآن و احکام دینی را میفراگرفت.[۳۱] وی از کاتبان وحی بود.[۳۲] بر پایه ی نقل تاریخ طبری (تألیف ۳۰۳ق)، اُبی بن کعب و زید بن اثبات فقط در غیاب علی(ع) و عثمان، وحی را مینوشتند.[۳۳]
خواندن اُبی
ابنجَزَری، از عالمان دانش خواندن، اُبی بن کعب را پر رنگترین قاری امت دانسته میباشد.[۳۴] به گفته برخی محققان، تلاوت اُبی اساس اساسی تلاوتهایی میباشد که در سدههای بعداز خویش، تحت عنوان خواندنهای دارای اعتبار شناخته میشوند؛ به سیرتکاملای که داعیه گردیده تلاوت اُبی بن کعب از نهادهای اساسی خواندن حجازی میباشد، به دلیل آنکه فی مابین قرائات سَبْع، خواندنهای نافع و ابنکَثیر (از قاریان حجازی) تا حد متعددی از تلاوت اُبی تأثیر پذیرفتهاند.[۳۵] در خواندنهای کوفی نیز تأثیر ابنکعب را بر خواندنهای عاصم و کسائی، قابل مراعات بررسی کردهاند.[۳۶] اُبی بن کعب بعد از رحلت رسول(ص) به یاددادن قرآن پرداخت و عده ای از صحابه، مانند ابنعباس و ابوهُرَیره و از تابعین عده ای زیرا ابوعبدالرحمن سُلَّمی و ابوالعالیه ریاحی از او خواندن آموختند.[۳۷]
مصحف اُبی بن کعب
محققان علم ها قرآنی، برای اُبی بن کعب مُصحَف به محرمانه نقل کردهاند؛[۳۸] چنانکه گزارشهای مختلفی نیز بر این دستور دلالت داراست.[۳۹] مبنی بر بعضا نقلها وی قرآن را در طی نبی(ص) گردآوریآوری کرد.[۴۰] او مصحف خویش را به شاگردانش املا کرد.[۴۱] بر این محور که اُبی بن کعب در حین عُثمان زنده باشد، اورا به عنوان مثال کسانی دانستهاند که به امر عثمان مأمور یکسانسازی قرآن شد.[۴۲]
مصحف اُبی بن کعب، همچون قرآنهای در دسترس، با سوره حَمد شروع و با مُعَوَّذَتَیْن نقطه پايان مییافت، اما در ترتیب تنی چند از سورهها[۴۳] و نقل اندکی از لغت ها[۴۴] با دیگر مصحفها تفاوت داشت به گفته آلوسی، از مفسران اهل سنت و محمدهادی معرفت از مفسران شیعه، در مصحف وی، سوره قریش و سوره فیل به طور یک سوره درج شده بود، البته در مقابل، دو سوره با اسمهای «الخُلْع» و «الحَفْد» وجود داشت که در مصحفهای دیگر خلا.[۴۵] به همین ادله قرآن او ۱۱۵ سوره داشت.[۴۶] ولی بر پایه ی نقل ابنندیم، کتابشناس و فهرستنگار بغدادی، قرآن وی ۱۱۶ سوره داشته میباشد.[۴۷]
وجود داشتن دو سوره حافظه گردیده در قرآن، مغایر نگرش بقیه صحابه و خلاف اجماع مسلمانها دانسته گردیدهاست.[۴۸] بعضا از قرآنپژوهان نیز بر این باورند دلیلی نیست که «الخلع» و «الحفد» مذکور در مصحف اُبی، از قرآن باشد؛[۴۹] چون مصحف صحابه، فقط حاوی قرآن مُتواتر عدم وجود، بلکه در کنار نشانهها و سورهها، بعضی قصهها، تفسیرها و ادعیه نیز نوشته میشد، و «الخلع» و «الحفد» مثلا دعایی بود که در مصحف اُبی بن کعب وجود داشت.[۵۰]
اُبَیّ بن کَعب از اصحاب نبی(ص) و از کاتبان و قاریان قرآن میباشد. بعضی قرآنپژوهان اورا پررنگترین قاری امت اسلامی دانسته، معتقدند تنی چند از تلاوتهای هفتگانه از خواندن وی تأثیر پذیرفتهاند. بر پایه ی روایتی از امام درستگو(ع)، اهلبیت(ع) قرآن را مطابق تلاوت اُبی قرائت میکردند. بعضی از صحابه و تابعین، مانند ابنعباس و ابوعبدالرحمن سُلَّمی تلاوت را از او آموخته بودند. اُبی بن کعب در حین فرستاده(ص) قرآن را گردآوریآوری کرد؛ ولی مُصحَف وی با قرآن امروزه مسجد قبا مشهد اختلافاتی داراست.
اُبی بن کعب از تیم هفتاد نفره انصار بود که در عقبه دوم با نبی(ص) بیعت کرد و در غَزوههایی مانند بَدر، اُحُد و خَندق کمپانی داشت. وی از شیعهها بود و با اعتراض به خلافت ابوبکر، امام علی(ع) را خلیفه رسول(ص) آدرس مسجد قبا مشهد میدانست.
بیان شده وی کتابهایی را در قضیه تعبیر و فضیلت ها قرآن نوشته بود. با این درحال حاضر به گفته پژوهشگران، اکثری از احادیث منسوب به اُبی بن کعب در مسئله فضیلت ها سورهها، جعلی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
تاریخنگاران در سال وفات وی اختلاف حیث دارا هستند، با این درحال حاضر بر طبق بینش مشهورتر، او در روزگار خلافت عُمَر بن خَطّاب شماره تلفن مسجد قبا مشهد درگذشت.
منزلت اُبی بن کعب در تاریخ اسلام
اُبَیّ بن کَعْب بن قیس، از بستگان خَزرَج و از انصار بود.[۱] آورده شده فرستاده اورا «ابوالمُنذِر» و قدمت بن خَطّاب اورا «ابوالطُفیل» لقب بخشید.[۲] «سید المسلمین»،[۳] «سید القُرّاء» (یعنی: پیشوای قاریان)[۴] و «سید الانصار» را از القاب وی دانستهاند.[۵] در نادانی که کمتر کسی تایپ کردن میدانست، اُبی نگارش را فرا گرفته بود.[۶]
مبتنی بر برخی روایات، اُبی بن کعب به عنوان مثال کسانی بود که بعداز درگذشت حضرت محمد(ص)، امام علی(ع) را خلیفه فرستاده میدانست.[۷] ابوالصلاح حَلَبی، دانا و متکلم شیعه در قرن چهارم و پنجم، نیز اُبی را از شیعهها امام علی(ع) دانسته میباشد.[۸] مبتنی بر برخی داستانها، ابنکعب یکی دوازده نفری بود که به ابوبکر اعتراض کرد که چرا به مکان امام علی(ع)، بر مسند خلافت توکل زده میباشد.[۹] همینطور وی جزء اشخاصی میباشد که با ابوبکر بیعت نکرد.[۱۰] بر پایه ی آنچه در کتاب احتجاج آمده، اُبی بن کعب روایتی را از فرستاده(ص) نقل کرده که در آن به امامت امام علی(ع) پس از نبی، تصریح گردیده است.[۱۱]
بر پایه ی روایتی از امام راستگو(ع) تلاوت امامان شیعه بر پایه ی خواندن اُبی بن کعب بوده میباشد.[۱۲] سید حسن صدر مولف کتاب تأسیس الشیعه، این ماجرا امام درست گو را دلیلی بر منزلت والای وی می داند.[۱۳] وی همگی قرآن را از فرستاده فراگرفت و بر وی عرضه کرد.[۱۴] بیان شده، ابنکعب در رأس مدرسه تفسیری مدینه قرار داشت.[۱۵] بر پایه ی برخی نقلها وی به عنوان مثال کسانی بود که در طول رسول، قرآن را محافظت کرده بود.[۱۶] طبق حدیث بیان شده در منابع اهلتسنن، وی یکیاز چهار شخصی میباشد که فرستاده(ص) فرا به دست آوردن قرآن از آنها را سفارش نموده است.[۱۷] اورده شده خواندن قاریان هفتگانه، بهاین ادله دارای اعتبار بوده که آن ها قرآن را از علی(ع)، عثمان، عبدالله بن مسعود، زید بن اثبات یا این که اُبی بن کعب نقل کردهاند.[۱۸] بعضا روایات اهلتسنن که در آن به فضیلت ها برخی از صحابه پرداخته میباشد، اُبی را مطلعترین شخص امت به تلاوت معرفی مینماید.[۱۹]
حضور در غزوات
مبتنی بر بعضا گزارشها اُبی بن کعب در عقبه دوم با رسول(ص)، بیعت کرد.[۲۰] اما ابنهشام، تاریخنگار قرن سوم، اسم اورا در زمره کسانی که در عقبه دوم قول بستند، نیاورده میباشد.[۲۱] نبی بعد از مسافرت فی مابین وی و سعید بن زید بن عمرو[۲۲] و به قولی بین وی و طَلحة بن عبیدالله، عهد برادری برقرار کرد.[۲۳] ابنکعب در غَزوههایی مانند بَدر، اُحُد، خَندَق یاور نبی(ص) بود.[۲۴] همینطور وی در سَریّهای که نخست هفتمی ماه از مسافرت به فرماندهی حَمْزَةِ بن عبدالمُطَّلِب رویداد، کمپانی کرد.[۲۵] طبق بعضا نقلها، وی قبل از آنکه مسلمان خواهد شد، از اَحبار یهودی بوده میباشد.[۲۶]
کاتب رسول(ص)
مطابق گزارشهای تاریخی، اول هر کس در مدینه،[۲۷] طومارهای فرستاده را نوشت اُبی بن کعب بود و در غیاب وی، زید بن اثبات این فعالیت را ایفا میاعطا کرد.[۲۸] ولی عهدطومارها و صلحطومارهای فرستاده را علی(ع) مینوشت.[۲۹] همینطور آورده شده اُبی بن کعب اولیه شخصی بود که در نقطه پایانِ طومارها، اسم خویش و پدرش را تحت عنوان کاتب تصویب میکرد.[۳۰] ابنکعب گاهی از طرف فرستاده(ص) به نومسلمانان، قرآن و احکام دینی را میفراگرفت.[۳۱] وی از کاتبان وحی بود.[۳۲] بر پایه ی نقل تاریخ طبری (تألیف ۳۰۳ق)، اُبی بن کعب و زید بن اثبات فقط در غیاب علی(ع) و عثمان، وحی را مینوشتند.[۳۳]
خواندن اُبی
ابنجَزَری، از عالمان دانش خواندن، اُبی بن کعب را پر رنگترین قاری امت دانسته میباشد.[۳۴] به گفته برخی محققان، تلاوت اُبی اساس اساسی تلاوتهایی میباشد که در سدههای بعداز خویش، تحت عنوان خواندنهای دارای اعتبار شناخته میشوند؛ به سیرتکاملای که داعیه گردیده تلاوت اُبی بن کعب از نهادهای اساسی خواندن حجازی میباشد، به دلیل آنکه فی مابین قرائات سَبْع، خواندنهای نافع و ابنکَثیر (از قاریان حجازی) تا حد متعددی از تلاوت اُبی تأثیر پذیرفتهاند.[۳۵] در خواندنهای کوفی نیز تأثیر ابنکعب را بر خواندنهای عاصم و کسائی، قابل مراعات بررسی کردهاند.[۳۶] اُبی بن کعب بعد از رحلت رسول(ص) به یاددادن قرآن پرداخت و عده ای از صحابه، مانند ابنعباس و ابوهُرَیره و از تابعین عده ای زیرا ابوعبدالرحمن سُلَّمی و ابوالعالیه ریاحی از او خواندن آموختند.[۳۷]
مصحف اُبی بن کعب
محققان علم ها قرآنی، برای اُبی بن کعب مُصحَف به محرمانه نقل کردهاند؛[۳۸] چنانکه گزارشهای مختلفی نیز بر این دستور دلالت داراست.[۳۹] مبنی بر بعضا نقلها وی قرآن را در طی نبی(ص) گردآوریآوری کرد.[۴۰] او مصحف خویش را به شاگردانش املا کرد.[۴۱] بر این محور که اُبی بن کعب در حین عُثمان زنده باشد، اورا به عنوان مثال کسانی دانستهاند که به امر عثمان مأمور یکسانسازی قرآن شد.[۴۲]
مصحف اُبی بن کعب، همچون قرآنهای در دسترس، با سوره حَمد شروع و با مُعَوَّذَتَیْن نقطه پايان مییافت، اما در ترتیب تنی چند از سورهها[۴۳] و نقل اندکی از لغت ها[۴۴] با دیگر مصحفها تفاوت داشت به گفته آلوسی، از مفسران اهل سنت و محمدهادی معرفت از مفسران شیعه، در مصحف وی، سوره قریش و سوره فیل به طور یک سوره درج شده بود، البته در مقابل، دو سوره با اسمهای «الخُلْع» و «الحَفْد» وجود داشت که در مصحفهای دیگر خلا.[۴۵] به همین ادله قرآن او ۱۱۵ سوره داشت.[۴۶] ولی بر پایه ی نقل ابنندیم، کتابشناس و فهرستنگار بغدادی، قرآن وی ۱۱۶ سوره داشته میباشد.[۴۷]
وجود داشتن دو سوره حافظه گردیده در قرآن، مغایر نگرش بقیه صحابه و خلاف اجماع مسلمانها دانسته گردیدهاست.[۴۸] بعضا از قرآنپژوهان نیز بر این باورند دلیلی نیست که «الخلع» و «الحفد» مذکور در مصحف اُبی، از قرآن باشد؛[۴۹] چون مصحف صحابه، فقط حاوی قرآن مُتواتر عدم وجود، بلکه در کنار نشانهها و سورهها، بعضی قصهها، تفسیرها و ادعیه نیز نوشته میشد، و «الخلع» و «الحفد» مثلا دعایی بود که در مصحف اُبی بن کعب وجود داشت.[۵۰]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد