زیارت بهمعنای حضور نزد قبور پیامبران، امامان و امامزادگان و مؤمنان مسجد قبا مشهد میباشد. زیارت از ایفا نیکو اسلامی بوده و در حین تاریخ، مسلمان ها به آن اهمیت و اهتمام داشتهاند. این شغل، نزد شیعهها جایگاهی ویژه دارااست؛ بهحدی که آن را از نمادهای شیعه میدانند. هر ساله شیعه ها فراوان از نقاط متفاوت عالم بهمراد زیارت قبور ائمه(ع) و بعضا امامزادگان مهاجرت مینمایند. برای مثال، مبنی بر گزارشی از تولیت آستان قدس رضوی، هر ساله ۲۸ میلیون نفر، از شهرهای متعدد جمهوری اسلامی ایران و بعضا کشورهای دیگر، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد آدرس مسجد قبا مشهد سفر مینمایند. همینطور به گزارش راءس داده های عددی بقعه حضرت عباس(ع)، تعداد زائران عتبات در پیادهروی اربعین در سال ۱۴۰۲ش، بیش تر از ۲۲ میلیون نفر برآورد شدهاست.
ابنتیمیه و وهابیون، برخلاف بقیه فرقههای مسلمان، زیارت قبور پیامبران و پیشوایان شرعی به قصد شفاعت و استجابت دعا را بدعت و عملی بی دینیآمیز تلقی مینمایند. در مقابل، عالمان شیعه و بیشتر شماره تلفن مسجد قبا مشهد عالمان اهلسنت این بینش را نمیپذیرند و با استناد به سنت نبی(ص) و امامان معصوم(ع) و سیره صحابه و تابعین، اجماع و سیره عملی مسلمانها، زیارت را مشروع و دارنده فضیلت میشمارند.
درخصوص مشروعیت زیارت، فضیلت و استحباب آن در اسلام و همینطور در ردّ طریقه ابنتیمیه درباره زیارت، اثراتی از سوی عالمان مسلمان به فن تحریر درآمده میباشد. کتاب شِفاءُ السَّقام فی زیارَةِ خَیرِ الأنام تاثیر تقیالدین سُبکی و «تُحفَةُ الزُّوّار الی قبرِ النَّبیِّ المُختار» نوشته ابنحَجَر هیتمی مثلا این آثارند. کتاب المزار فی کیفیّة زیارات النبی و الأئمة الأطهار، تألیف شهید نخستین نیز به عنوان مثال اثراتی میباشد که درباره فضیلت و استحباب زیارت قبور نبی(ص) و امامان شیعه(ع) و آداب زیارت قبور آن ها درج شده میباشد.
رده زیارت در فرهنگ و تمدن اسلامی
زیارت اصطلاحی فقاهتی، به معنای حاضرشدن کنار قبور مرده ها، مؤمنان، بشرهای باتقوا و بهویژه قبور پیامبران، امامان و امامزادگان میباشد که با مناسکی اختصاصی شکل می گیرد.[۱] بهگفته جعفر سبحانی، زیارت قبر فرستاده(ص)، اهلبیت وی و قبور مؤمنان از اصول فرهنگ وتمدن اسلامی میباشد.[۲]
عالمان اهلسنت همانند ابنضیای مکی (درگذشت: ۸۵۴ق)، شوکانی، شمسالدین ذهبی (درگذشت: ۷۴۸ق)، عبدالرحمن جزیری(عالم مصری و از علمای الازهر. در سپری شد:۱۳۶۰ق) نیز زیارت قبر نبی(ص) را دارنده فضیلت بسیار میدانسته[۳] و گزارش کردهاند هنگامی حاجیان ایفا حج را تک تک میکردند، به زیارت قبر نبی(ص) میرفتند.[۴]
مقام ویژه زیارت نزد شیعه ها
زیارت را نشان شیعه، استدلال حیات و نامونشان آن به شمار می آورند. شیعهها به تبعیت از روایاتی که از امامان معصوم(ع) درباره اجر و فضیلت زیارت بیان شده، اهتمام ویژهای به سفررفتن برای زیارت قبور و مرقدهای امامان(ع) و امامزادگان داراهستند.[۵] هر ساله شیعه ها زیاد از نقاط متفاوت عالم بهخواسته زیارت قبور ائمه(ع) و برخی امامزادگان مسافرت مینمایند. برای مثال، تولیت آستان قدس رضوی، در مرداد ۱۳۹۷ش گزارش کرد که هر ساله ۲۸ میلیون نفر، از شهرهای متفاوت جمهوری اسلامی ایران و بعضی کشورهای دیگر، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد هجرت مینمایند.[۶] همینطور به گزارش راءس داده های عددی بقاع حضرت عباس(ع)، تعداد زائران عتبات در پیادهروی اربعین در سال ۱۴۰۲ش، بیشتراز ۲۲ میلیون نفر برآورد گردیدهاست.[۷]
زیارتنامه
نوشتهی علمیٔ اساسی: زیارتنامه
زیارتنامه، متنی میباشد که هنگام زیارت مرقد و قبور امامان شیعه(ع) خوانده میگردد و دربردارنده درودفرستادن و ادای احترام به صاحبان این قبور میباشد.[۸] اگرچه هر زائری میتواند از پیش خویش و به لهجه خودش، برای احترام و متوسلشدن بهاین قبور چیزی بگوید؛ البته به تلاوت این زیارتنامهها که گواهی آنان به خویش امامان معصوم میرسد و در اصطلاح، به آنان «زیارتهای مأثور» گفته میگردد، پیشنهاد شدهاست.[۹] این زیارتنامهها شامل برخی مسائل اعتقادی همانند توحید، نبوت، صفات آفریدگار و مضامینی از قبیل آشنایی امامان معصوم و فضیلت ها و مقامات آنها، تولی و تبری، شفاعت و توسل میباشد.[۱۰]
زیارت از روش بدور
زیارت از روش به دور سیرتکاملای زیارت شمرده می گردد که در احادیث شیعه، برای عده ای که زیارت حضوری برایشان مقدور وجود ندارد پیشنهاد شدهاست.[۱۱] برای مثال، در روایتی به گزارش امام درستگو(ع) اینگونه آمده میباشد: هر کس کار کشته به زیارت از مجاورت وجود ندارد، در مکان بلندی قرار گیرد و دو رکعت نماز بخواند، آن گاه به سوی قبور ما رو نماید و درود دهد. درود وی به ما خواهد رسید.[۱۲] در داستان دیگری از او گفته شده در شرایطی که کسی در فضای گشوده قرار گیرد و به راست و چپ نگاه نماید، آنگاه راز خویش را به سوی اسمان بلند نماید و به سوی قبر امام حسین(ع) دقت کند و بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا این که اباعَبْدِاللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُاللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»، اجر زیارت امام حسین(ع) برای وی نوشته میشود.
زیارت بهمعنای حضور نزد قبور پیامبران، امامان و امامزادگان و مؤمنان مسجد قبا مشهد میباشد. زیارت از ایفا نیکو اسلامی بوده و در حین تاریخ، مسلمان ها به آن اهمیت و اهتمام داشتهاند. این شغل، نزد شیعهها جایگاهی ویژه دارااست؛ بهحدی که آن را از نمادهای شیعه میدانند. هر ساله شیعه ها فراوان از نقاط متفاوت عالم بهمراد زیارت قبور ائمه(ع) و بعضا امامزادگان مهاجرت مینمایند. برای مثال، مبنی بر گزارشی از تولیت آستان قدس رضوی، هر ساله ۲۸ میلیون نفر، از شهرهای متعدد جمهوری اسلامی ایران و بعضا کشورهای دیگر، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد آدرس مسجد قبا مشهد سفر مینمایند. همینطور به گزارش راءس داده های عددی بقعه حضرت عباس(ع)، تعداد زائران عتبات در پیادهروی اربعین در سال ۱۴۰۲ش، بیش تر از ۲۲ میلیون نفر برآورد شدهاست.
ابنتیمیه و وهابیون، برخلاف بقیه فرقههای مسلمان، زیارت قبور پیامبران و پیشوایان شرعی به قصد شفاعت و استجابت دعا را بدعت و عملی بی دینیآمیز تلقی مینمایند. در مقابل، عالمان شیعه و بیشتر شماره تلفن مسجد قبا مشهد عالمان اهلسنت این بینش را نمیپذیرند و با استناد به سنت نبی(ص) و امامان معصوم(ع) و سیره صحابه و تابعین، اجماع و سیره عملی مسلمانها، زیارت را مشروع و دارنده فضیلت میشمارند.
درخصوص مشروعیت زیارت، فضیلت و استحباب آن در اسلام و همینطور در ردّ طریقه ابنتیمیه درباره زیارت، اثراتی از سوی عالمان مسلمان به فن تحریر درآمده میباشد. کتاب شِفاءُ السَّقام فی زیارَةِ خَیرِ الأنام تاثیر تقیالدین سُبکی و «تُحفَةُ الزُّوّار الی قبرِ النَّبیِّ المُختار» نوشته ابنحَجَر هیتمی مثلا این آثارند. کتاب المزار فی کیفیّة زیارات النبی و الأئمة الأطهار، تألیف شهید نخستین نیز به عنوان مثال اثراتی میباشد که درباره فضیلت و استحباب زیارت قبور نبی(ص) و امامان شیعه(ع) و آداب زیارت قبور آن ها درج شده میباشد.
رده زیارت در فرهنگ و تمدن اسلامی
زیارت اصطلاحی فقاهتی، به معنای حاضرشدن کنار قبور مرده ها، مؤمنان، بشرهای باتقوا و بهویژه قبور پیامبران، امامان و امامزادگان میباشد که با مناسکی اختصاصی شکل می گیرد.[۱] بهگفته جعفر سبحانی، زیارت قبر فرستاده(ص)، اهلبیت وی و قبور مؤمنان از اصول فرهنگ وتمدن اسلامی میباشد.[۲]
عالمان اهلسنت همانند ابنضیای مکی (درگذشت: ۸۵۴ق)، شوکانی، شمسالدین ذهبی (درگذشت: ۷۴۸ق)، عبدالرحمن جزیری(عالم مصری و از علمای الازهر. در سپری شد:۱۳۶۰ق) نیز زیارت قبر نبی(ص) را دارنده فضیلت بسیار میدانسته[۳] و گزارش کردهاند هنگامی حاجیان ایفا حج را تک تک میکردند، به زیارت قبر نبی(ص) میرفتند.[۴]
مقام ویژه زیارت نزد شیعه ها
زیارت را نشان شیعه، استدلال حیات و نامونشان آن به شمار می آورند. شیعهها به تبعیت از روایاتی که از امامان معصوم(ع) درباره اجر و فضیلت زیارت بیان شده، اهتمام ویژهای به سفررفتن برای زیارت قبور و مرقدهای امامان(ع) و امامزادگان داراهستند.[۵] هر ساله شیعه ها زیاد از نقاط متفاوت عالم بهخواسته زیارت قبور ائمه(ع) و برخی امامزادگان مسافرت مینمایند. برای مثال، تولیت آستان قدس رضوی، در مرداد ۱۳۹۷ش گزارش کرد که هر ساله ۲۸ میلیون نفر، از شهرهای متفاوت جمهوری اسلامی ایران و بعضی کشورهای دیگر، برای زیارت مرقد امام رضا(ع) به مشهد هجرت مینمایند.[۶] همینطور به گزارش راءس داده های عددی بقاع حضرت عباس(ع)، تعداد زائران عتبات در پیادهروی اربعین در سال ۱۴۰۲ش، بیشتراز ۲۲ میلیون نفر برآورد گردیدهاست.[۷]
زیارتنامه
نوشتهی علمیٔ اساسی: زیارتنامه
زیارتنامه، متنی میباشد که هنگام زیارت مرقد و قبور امامان شیعه(ع) خوانده میگردد و دربردارنده درودفرستادن و ادای احترام به صاحبان این قبور میباشد.[۸] اگرچه هر زائری میتواند از پیش خویش و به لهجه خودش، برای احترام و متوسلشدن بهاین قبور چیزی بگوید؛ البته به تلاوت این زیارتنامهها که گواهی آنان به خویش امامان معصوم میرسد و در اصطلاح، به آنان «زیارتهای مأثور» گفته میگردد، پیشنهاد شدهاست.[۹] این زیارتنامهها شامل برخی مسائل اعتقادی همانند توحید، نبوت، صفات آفریدگار و مضامینی از قبیل آشنایی امامان معصوم و فضیلت ها و مقامات آنها، تولی و تبری، شفاعت و توسل میباشد.[۱۰]
زیارت از روش بدور
زیارت از روش به دور سیرتکاملای زیارت شمرده می گردد که در احادیث شیعه، برای عده ای که زیارت حضوری برایشان مقدور وجود ندارد پیشنهاد شدهاست.[۱۱] برای مثال، در روایتی به گزارش امام درستگو(ع) اینگونه آمده میباشد: هر کس کار کشته به زیارت از مجاورت وجود ندارد، در مکان بلندی قرار گیرد و دو رکعت نماز بخواند، آن گاه به سوی قبور ما رو نماید و درود دهد. درود وی به ما خواهد رسید.[۱۲] در داستان دیگری از او گفته شده در شرایطی که کسی در فضای گشوده قرار گیرد و به راست و چپ نگاه نماید، آنگاه راز خویش را به سوی اسمان بلند نماید و به سوی قبر امام حسین(ع) دقت کند و بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ یا این که اباعَبْدِاللَّهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُاللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ»، اجر زیارت امام حسین(ع) برای وی نوشته میشود.
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد