تاریخانه از اثر ها باستانی دامغان میباشد که بر اساس تحقیقهای مسجد قبا مشهد اداره تک تک باستانشناسی، قبل از احاطه اعراب بر جمهوری اسلامی ایران، آتشکده بوده و بعداً به مسجد تبدیل شده است. ساختمان بنای مجدد آدرس مسجد قبا مشهد آن مرتبط با سده دوم هجری میباشد و طرز ساختمان آن نیز به طریق بناهای زمان ساسانیان میباشد. تاریخانه در ترکی به معنای منزلٔ خداست.
معماری
نمایی از رواقها
این مسجد مثالٔ بسیار خوشگل و جامعی از مساجد سدههای رزرو مسجد قبا مشهد آغازین اسلام بهشمار میرود. نحوهٔ معماری مسجد برگرفته از معماری ساسانی میباشد. ساختمان مسجد حاوی یک صحن یا این که تراس مرکزی میباشد که پیرامون آن را رواقهای سرپوشیده دربر گرفتهمیباشد. شبستان مسجد بر روی هجده ردیف مدور (سه ستون شش تایی) پایدار شده است کهاین ردیفها شماره تلفن مسجد قبا مشهد یک متر و نیم قطر داراهستند و از لحاظ خصوصیتهای معماری همچون ردیفهای کاخهای ساسانی میباشند. طاقهای مسجد از خشت میباشد و به طاقهای زمانٔ قبل از اسلام، یعنی قول ساسانی شباهت و همسانی بسیار دارااست.
ردیف
درین مسجد ردیفهایی مدور جایدارد که با آجرهایی به ارتفاع ۳۵ و به پهنا ۳۴ و ۷ سانتیمتر تشکیل شده و به اسم «چهل ردیف» دارای شهرت میباشد. تعداد ردیفها ۲۶ عدد میباشد که ۱۸ ردیف آن دریک سمت و ۵ ردیف در سمت دیگر و ۳ ردیف در مقابل قرار گرفتهمیباشد. دور و بر هر ردیف نزدیک به ۵ متر و بلندای آن از سطح زمین تا محلی که طاقها برآن پایدار شده است ۲/۸۴ متر و تا پشت بام ۶ متر میباشد. طاقهای این ساختمان با سپری شد فرصت فرو ریخته بوده که از محل وجوه گردآوریآوری گردیده از عموم شهر با آجر ناپخته بر طاقهای سابق الذکر سقف زدهاند.
محراب
در سمت مغرب مسجد در میان ۶ دهانه و طاق، یک دهانه و طاق والاتری به ارتفاع ۱۲/۱۴ متر و پهنا ۰۳/۵ متر وجود داراست، که اثرها محراب و منبر مسجد درین دهانه چشم میگردد. پهنا هر کدام از شش دهانه یا این که تراس که در طرفین دهانه وسطی واقع گردیدهاند ۳۶/۶ متر میباشد. صحن مسجد به طور تقریبً مربع صورت و به ارتفاع ۲۷ و پهنا ۲۶ متر میباشد.
مناره
پیرو سدهها، تاریخانهٔ دامغان بارها بازسازی و نوسازی شده است. منارههای آجری در زمان سلجوقیان به این موسسه افزوده شده است که در حال حاضر ۲۵ متر طول دارااست و بدنهٔ آن با آجرکاری تزیین شده است.[۳] طبق کتیبهٔ کوفی مسجد، مناره به سعی بختیار بن محمد، در قرن پنجم هجری تاسیس و به دستهٔ تاریخانه لینک و پیوند خوردهمیباشد.[۳]
در جنب مسجد تاریخانه سمت شمال مناری وجود داراست که با خشت تشکیلشدهمیباشد. طول این منار ۲۶ متر میباشد و ۸۶ پله از درون دارااست، دور و اطراف آن در ذیل نزدیک به ۱۳ متر میباشد و به نسبت طول منار از سطح زمین از دور و اطراف آن کاسته میگردد بهطوریکه به دور منار در صدر ۸/۶ متر میباشد، این منار مرتبه ندارد و از روی زمین مدور تشکیلشده. نقوشی از خشت در روی منار میباشد که به منزلهٔ نما و تزیین آن به حساب میآید، در طول ۵/۱۰ متری کتیبهای از خشت به خط کوفی میباشد به پهنا ۳۰/۱ متر که تنها «الامیر السید الاجل» آن را خواندهمیباشد. آجرهایی که در ساختمان داخلی به شغل رفته به قطر ۴ تا ۵/۴ سانتیمتر و به ارتفاع و پهنا ۲۲ سانتیمتر و آجرهایی که در تزئینات فرنگی استفاده شده به ارتفاع ۵/۱۷ و به پهنا ۱۷ و به قطر ۵/۳ سانتیمتر میباشد.
بلندای این منار در قدیم بیشتر بوده و بیان کننده در تاثیر زمین لرزه قسمتی از بالا و کلاهک آن فروریختهمیباشد، بانی این منار بختیار بن محمد قاضی ایالت قومس و ممدوح منوچهری دامغانی میباشد که منار مسجد جامع سمنان نیز از بناهای او بهشمار میرود.
تاریخانه از اثر ها باستانی دامغان میباشد که بر اساس تحقیقهای مسجد قبا مشهد اداره تک تک باستانشناسی، قبل از احاطه اعراب بر جمهوری اسلامی ایران، آتشکده بوده و بعداً به مسجد تبدیل شده است. ساختمان بنای مجدد آدرس مسجد قبا مشهد آن مرتبط با سده دوم هجری میباشد و طرز ساختمان آن نیز به طریق بناهای زمان ساسانیان میباشد. تاریخانه در ترکی به معنای منزلٔ خداست.
معماری
نمایی از رواقها
این مسجد مثالٔ بسیار خوشگل و جامعی از مساجد سدههای رزرو مسجد قبا مشهد آغازین اسلام بهشمار میرود. نحوهٔ معماری مسجد برگرفته از معماری ساسانی میباشد. ساختمان مسجد حاوی یک صحن یا این که تراس مرکزی میباشد که پیرامون آن را رواقهای سرپوشیده دربر گرفتهمیباشد. شبستان مسجد بر روی هجده ردیف مدور (سه ستون شش تایی) پایدار شده است کهاین ردیفها شماره تلفن مسجد قبا مشهد یک متر و نیم قطر داراهستند و از لحاظ خصوصیتهای معماری همچون ردیفهای کاخهای ساسانی میباشند. طاقهای مسجد از خشت میباشد و به طاقهای زمانٔ قبل از اسلام، یعنی قول ساسانی شباهت و همسانی بسیار دارااست.
ردیف
درین مسجد ردیفهایی مدور جایدارد که با آجرهایی به ارتفاع ۳۵ و به پهنا ۳۴ و ۷ سانتیمتر تشکیل شده و به اسم «چهل ردیف» دارای شهرت میباشد. تعداد ردیفها ۲۶ عدد میباشد که ۱۸ ردیف آن دریک سمت و ۵ ردیف در سمت دیگر و ۳ ردیف در مقابل قرار گرفتهمیباشد. دور و بر هر ردیف نزدیک به ۵ متر و بلندای آن از سطح زمین تا محلی که طاقها برآن پایدار شده است ۲/۸۴ متر و تا پشت بام ۶ متر میباشد. طاقهای این ساختمان با سپری شد فرصت فرو ریخته بوده که از محل وجوه گردآوریآوری گردیده از عموم شهر با آجر ناپخته بر طاقهای سابق الذکر سقف زدهاند.
محراب
در سمت مغرب مسجد در میان ۶ دهانه و طاق، یک دهانه و طاق والاتری به ارتفاع ۱۲/۱۴ متر و پهنا ۰۳/۵ متر وجود داراست، که اثرها محراب و منبر مسجد درین دهانه چشم میگردد. پهنا هر کدام از شش دهانه یا این که تراس که در طرفین دهانه وسطی واقع گردیدهاند ۳۶/۶ متر میباشد. صحن مسجد به طور تقریبً مربع صورت و به ارتفاع ۲۷ و پهنا ۲۶ متر میباشد.
مناره
پیرو سدهها، تاریخانهٔ دامغان بارها بازسازی و نوسازی شده است. منارههای آجری در زمان سلجوقیان به این موسسه افزوده شده است که در حال حاضر ۲۵ متر طول دارااست و بدنهٔ آن با آجرکاری تزیین شده است.[۳] طبق کتیبهٔ کوفی مسجد، مناره به سعی بختیار بن محمد، در قرن پنجم هجری تاسیس و به دستهٔ تاریخانه لینک و پیوند خوردهمیباشد.[۳]
در جنب مسجد تاریخانه سمت شمال مناری وجود داراست که با خشت تشکیلشدهمیباشد. طول این منار ۲۶ متر میباشد و ۸۶ پله از درون دارااست، دور و اطراف آن در ذیل نزدیک به ۱۳ متر میباشد و به نسبت طول منار از سطح زمین از دور و اطراف آن کاسته میگردد بهطوریکه به دور منار در صدر ۸/۶ متر میباشد، این منار مرتبه ندارد و از روی زمین مدور تشکیلشده. نقوشی از خشت در روی منار میباشد که به منزلهٔ نما و تزیین آن به حساب میآید، در طول ۵/۱۰ متری کتیبهای از خشت به خط کوفی میباشد به پهنا ۳۰/۱ متر که تنها «الامیر السید الاجل» آن را خواندهمیباشد. آجرهایی که در ساختمان داخلی به شغل رفته به قطر ۴ تا ۵/۴ سانتیمتر و به ارتفاع و پهنا ۲۲ سانتیمتر و آجرهایی که در تزئینات فرنگی استفاده شده به ارتفاع ۵/۱۷ و به پهنا ۱۷ و به قطر ۵/۳ سانتیمتر میباشد.
بلندای این منار در قدیم بیشتر بوده و بیان کننده در تاثیر زمین لرزه قسمتی از بالا و کلاهک آن فروریختهمیباشد، بانی این منار بختیار بن محمد قاضی ایالت قومس و ممدوح منوچهری دامغانی میباشد که منار مسجد جامع سمنان نیز از بناهای او بهشمار میرود.
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟