بابُ السّاعات یا این که دروازه ساعتها مکانی در دمشق میباشد که اسیران کربلا را قبل از ورود به کاخ یزید مدتی در آنجا نگه داشتند. سَهل ساعدی، صحابه فرستاده(ص)، کیفیت ورود کاروان اسیران از دروازه ساعتها به دمشق را گزارش کرده، به همین جهت در ادبیات عاشورایی از آن خاطر آدرس مسجد قبا مشهد میگردد.
انگیزه اسمگذاری
نقشه دروازههای شهر قدیم دمشق.
ازآنجا که در سال ۶۱ قمری، وقتی که اسیران به دروازه شام رسیدند، از شدت ازدحام جمعیت و مانور لشکر بنی امیه، کاروان اسیران کربلا را یکسری ساعتی دراین جا نگه داشتند، به باب الساعات معروف مسجد قبا مشهد گردیدهاست.[۱]
در متنها روایی مرتبط با گزارش ماجرای اسیران کربلا در شام از باب الساعات حافظه گردیده است[۲] گفتهاند این باب الساعات غیر از باب الساعات مسجد اموی دمشق بوده و مدتی راز امام حسین(ع) را قبل از ورود به قصر یزید، در آنجا نگه رزرو مسجد قبا مشهد داشتهاند.[۳]
اما گروهی نیز ورود کاروان اسیران به شام را از باب توماء دانستهاند.[۴] افرادی هم گفتهاند: باب الساعات به عبارتی باب توما میباشد که از محلههای مسیحینشین دمشق میباشد و اثراتی از آن باقیمانده شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۵]
گزارش آسان ساعدی
از سَهل ساعدی نقل شدهاست زمانی که کاروان اسیران کربلا را وارد دمشق میکردند، همسایه دمشق در دروازه ساعتها تجمع کرده بودند و جشن و پایکوبی و شور میکردند.[۶] روضه خوان عباس قمی از بی نقص بهائی گزارش نموده است که اهل بیت امام حسین(ع)، سه روز در ورودی دمشق ماندند.[۷]
سهل وآسان ساعدی کیفیت ورود اسیران به شهر دمشق از دروازه ساعت ها را گزارش نموده است. به گفته او، سرهای بریده ،بر نیزه و یاور اسیران در جنبش بودند و سکینه دختر امام حسین از او خواست چیزی به نیزهداران بدهد تا سرهای شهدا را پاره ای جلوتر از اسیران جنبش دهند تا نامحرمان به زنان و دختران کاروان نگاه نکنند.[۸] به همین جهت در نوحههای مربوط حادثه عاشورا مثلا مدیحه مجلس یزید از باب الساعات حافظه میشود.
در مورد الساعاتِ مسجد اُمَاو دمشق، سنگ بزرگی میباشد که گفته میگردد هابیل و قابیل، قربانی خویش را بر آن قرار داده بودند.[۹]
ادبیات و فرهنگ وتمدن فارسی
«دروازه ساعتها» در ادبیات و شعر فارسی کاربرد یافته میباشد. این کلمه و واژه در ادبیات عاشورایی به دروازه دمشق از سوی حلب و کوفه اشاره داراست که اسیران کربلا را آنجا نگه داشتند. شعر تحت برای مثال اشعار دراین مورد میباشد:
شامیان کردند امروز ازدحام
تا راز منزه حسین آید به شام
اخلاق را آوا شور بر لب میباشد
این همهمه از برای زینب میباشد
شامیان چنگ و نی و دَف می زنند
به دور زین العابدین کف میزنند
آسوده را سوز از دل، آه از سرگذشت
وارد دروازه ساعت ها گشت
تا در دروازه سرها را شکافت
مشاهده کرد ناگه هیجده خورشید تافت[۱۰]
سریال تلویزیونی
دروازه ساعتها اسم تیمای تلویزیونی چهار قسمتی فرآورده سال ۱۳۸۸ش به کارگردانی، نویسندگی و تهیه و تنظیمکنندگی سید جواد هاشمی میباشد که به حوادثی در نزدیکی این دروازه در روز ها ورود اسرای کربلا به شام میپردازد. این فیلم از کانال قرآن صدا و سیمای ایران پخش گردیده است.[۱۱]
جستارهای متعلق
بازار شام
خرابه شام
مسجد اموی دمشق
بابُ السّاعات یا این که دروازه ساعتها مکانی در دمشق میباشد که اسیران کربلا را قبل از ورود به کاخ یزید مدتی در آنجا نگه داشتند. سَهل ساعدی، صحابه فرستاده(ص)، کیفیت ورود کاروان اسیران از دروازه ساعتها به دمشق را گزارش کرده، به همین جهت در ادبیات عاشورایی از آن خاطر آدرس مسجد قبا مشهد میگردد.
انگیزه اسمگذاری
نقشه دروازههای شهر قدیم دمشق.
ازآنجا که در سال ۶۱ قمری، وقتی که اسیران به دروازه شام رسیدند، از شدت ازدحام جمعیت و مانور لشکر بنی امیه، کاروان اسیران کربلا را یکسری ساعتی دراین جا نگه داشتند، به باب الساعات معروف مسجد قبا مشهد گردیدهاست.[۱]
در متنها روایی مرتبط با گزارش ماجرای اسیران کربلا در شام از باب الساعات حافظه گردیده است[۲] گفتهاند این باب الساعات غیر از باب الساعات مسجد اموی دمشق بوده و مدتی راز امام حسین(ع) را قبل از ورود به قصر یزید، در آنجا نگه رزرو مسجد قبا مشهد داشتهاند.[۳]
اما گروهی نیز ورود کاروان اسیران به شام را از باب توماء دانستهاند.[۴] افرادی هم گفتهاند: باب الساعات به عبارتی باب توما میباشد که از محلههای مسیحینشین دمشق میباشد و اثراتی از آن باقیمانده شماره تلفن مسجد قبا مشهد میباشد.[۵]
گزارش آسان ساعدی
از سَهل ساعدی نقل شدهاست زمانی که کاروان اسیران کربلا را وارد دمشق میکردند، همسایه دمشق در دروازه ساعتها تجمع کرده بودند و جشن و پایکوبی و شور میکردند.[۶] روضه خوان عباس قمی از بی نقص بهائی گزارش نموده است که اهل بیت امام حسین(ع)، سه روز در ورودی دمشق ماندند.[۷]
سهل وآسان ساعدی کیفیت ورود اسیران به شهر دمشق از دروازه ساعت ها را گزارش نموده است. به گفته او، سرهای بریده ،بر نیزه و یاور اسیران در جنبش بودند و سکینه دختر امام حسین از او خواست چیزی به نیزهداران بدهد تا سرهای شهدا را پاره ای جلوتر از اسیران جنبش دهند تا نامحرمان به زنان و دختران کاروان نگاه نکنند.[۸] به همین جهت در نوحههای مربوط حادثه عاشورا مثلا مدیحه مجلس یزید از باب الساعات حافظه میشود.
در مورد الساعاتِ مسجد اُمَاو دمشق، سنگ بزرگی میباشد که گفته میگردد هابیل و قابیل، قربانی خویش را بر آن قرار داده بودند.[۹]
ادبیات و فرهنگ وتمدن فارسی
«دروازه ساعتها» در ادبیات و شعر فارسی کاربرد یافته میباشد. این کلمه و واژه در ادبیات عاشورایی به دروازه دمشق از سوی حلب و کوفه اشاره داراست که اسیران کربلا را آنجا نگه داشتند. شعر تحت برای مثال اشعار دراین مورد میباشد:
شامیان کردند امروز ازدحام
تا راز منزه حسین آید به شام
اخلاق را آوا شور بر لب میباشد
این همهمه از برای زینب میباشد
شامیان چنگ و نی و دَف می زنند
به دور زین العابدین کف میزنند
آسوده را سوز از دل، آه از سرگذشت
وارد دروازه ساعت ها گشت
تا در دروازه سرها را شکافت
مشاهده کرد ناگه هیجده خورشید تافت[۱۰]
سریال تلویزیونی
دروازه ساعتها اسم تیمای تلویزیونی چهار قسمتی فرآورده سال ۱۳۸۸ش به کارگردانی، نویسندگی و تهیه و تنظیمکنندگی سید جواد هاشمی میباشد که به حوادثی در نزدیکی این دروازه در روز ها ورود اسرای کربلا به شام میپردازد. این فیلم از کانال قرآن صدا و سیمای ایران پخش گردیده است.[۱۱]
جستارهای متعلق
بازار شام
خرابه شام
مسجد اموی دمشق
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟