بهترین مرجع مسجد قبا مشهد

به نوشته یکی مورخان معروف ارمنی مسجد جامع کبود ایروان همانند فیروزه­ ای در قلب شهر ایروان می‌درخشد و دلهای مومنین دین دار را به خویش جلب می کند . این مسجد به وسیله حسینعلی خان ایروانی والی ایروان حدود سال 1179 هجری قمری ، بر اساس با سال های 65 - 1764 سازه گردیده و مطرح ترین مسجد شهر محسوب می شد‌ه‌است . مسجد قبا مشهد انگیزه نامگذاری آن را برخی همانندی ساختمان و ظواهر سازه به مسجد کبود تبریز و برخی دیگر کاشی های مینایی آبی آن می‌دانند .

مسجد کبود فقط یادگار معماری باقی‌مانده از قرن هجدهم میلادی ( سده دوازدهم هجری قمری ) کشور‌ایران در ارمنستان است و تیم ای قشنگ و مملو از هنر آن زمانه شمار می رود که در مهم‌ترین خیابان شهر ( ماشتوتس ) قرار گرفته میباشد که همچنان و به گذر زمان بر مداقه و قیمت دنیوی و معنوی آن افزوده میگردد .

شایان بیان میباشد در موزه « ماتناداران » که از مرکز ها اصلی علمی – تحقیقاتی ارمنستان بوده آدرس مسجد قبا مشهد و دربردارنده مخزن کتاب ها دستنویس است ، صفحاتی یک سری راجع به مسجد کبود وجود دارااست که مبین عمر و مداقه آن میباشد . همینطور کتاب ها تاریخی مصور ایروان دربردارنده تصاویر زیادی از مسجد ذکر شده و بقیه مساجد این شهر میباشند که بیان کنده همزیستی مسالمت آمیز ارامنه و مسلمان‌ها و سرازیر بودن پر نمک و نشاط فرهنگی و شرعی بین آنان میباشد . مطابق مدارک مو جود در موزه ها و سندها ملی ارمنستان ، طی قرن ها متمادی در شهر ایروان حدود 7 الی 8 مسجد و تعداد دیگری نیز بناهای اسلامی و مذهبی به وسیله مسلمانها تاسیس گردیده است که اکثر آن ها به جهت حالت ناشی از تغییر تحول و تحولات سیاسی و نظام هــــای حکم کننده آیتم بی توجهی و یا این که تخریب بی نقص قرار گرفته اند .

جرج بورنوتیان مورخ ارمنی , روزگار والی گری حسینعلی خان را فی مابین سالهای 1762 - 1783 بیان نموده است . بر طبق نوشته ولادیمیر اربیتونیان از مورخان روسی ایجاد کرد این مسجد در سال 1760 شروع و در عصر حسینعلی خان میان سالهای 1764 تا 1768 کامل شدن گردیده‌است رزرو مسجد قبا مشهد مسجد کبود درمجاورت میدان مهم بازار ، حمامهای همگانی و کاروانسرای گرجیها قرار داشته و مجموعاَ راس اساسی شهر تلقی میشده میباشد ( کتیبه های مو جود درمسجد جامع نیز این داعیه را پذیرش می نماید ) .

در مسجد سه محراب وجود دارااست که بیان‌کننده حضور رهروان مذهب‌ها گوناگون در شهر و نیایش مسالمت آمیز آن‌ها مطابق دین خویش دارااست . کتیبه های سنگی مسجد از اصفهان اورده شده و به زیبایی بر روی آنها خطاطی گردیده‌است . طرز معماری مسجد صفوی – قاجاری میباشد . در کتاب باغ منظور نوشتن ابوالحسن غفاری کاشانی که به نوعی به وضع و اوضاع دوران کریم و مهربان خان زند پرداخته میباشد ، به نسب قاجاریه اشاراتی داشته می نویسد که‌این طایفه در اوایل دولت صفویه در بوفه و ایروان می زیسته اند . در همین کتاب در مورد اتفاق ها سال 1175 هجری قمری از حسینعلی خان تحت عنوان بیگلر بیگی ( امیر امیران ) شهر ایروان نامبرده گردیده‌است که شماره تلفن مسجد قبا مشهد به عبارتی بانی مسجد جامع میباشد که آنرا با هزینه شش هزارتومان احداث کرده است . عکسها و تصاویر گرد آوری گردیده از موزه تــاریخ شهــر ایروان و اداره بایگانی ارمنستان نماد میدهد که مسجد جامع ایروان تا سال 1330 هجری قمری همچنان فعال بوده و در آن طلاب به آموزش علم ها فقهی و مسلمان ها بـه ایفا کارها مذهبی سرگرم بوده اند . این مسجد در مسافت سالهای 1907 تا 1910 میلادی موازی با 1325 تا 1328 هجری قمری نوسازی گردیده و برخی بخشهای آن تعمیر گردیده‌است لیکن بــا قاضی شدن نظام کمونیستی و راه و روش آیین ستیزانه آن ، مسجد نام برده نیز گزینه بی مهری واقع گردیده و در فیض برخی از بخشهای آن به گذر زمان مجال تخریب شده اند . این ادله در کنار سیاست های تازه دولتهای کمونیستی شوروی راجع‌به اجرای طرح های عمرانی و شهری همانند طرح جامع شهر ایروان و تاسیس خیابان های تازه مخصوصاً در کنار ضلع شمال غربی مسجد ( که در اکنون حـاضــر ورودی اساسی آن مـی باشد ) موجب تخریب بدون نقص قسمتی از مسجد شد‌ه‌است بطوریکه صرفا منش ورودی از دربین رفته و تبدیل به دهلیز تنگ و باریکی شد‌ه‌است . لازم به ذکر میباشد طی سال های 40 - 1921 میلادی و در نقطع ی عطف مبارزات ضد مذهبی حکومت شوروی دیرین ، بخش اعظمی از کلیساها ، مساجد و بناهای مذهبی و تاریخی تخریب شدند و به مکان آن‌ها بناهایی از قبیل تئاتر ، سینما و ... ساخته شد لیکن خوشبختانه مسجد کبود ایروان با پیشبینی ها مقامات هنردوست و دوراندیش از اسیب تخریب های بی راه مصون ماند و آن ها توانستند با تبدیل حجره های همجوار مسجد به موزه آن ها را از تعدی جراحت در تامین نگه دارا‌هستند و به‌این نحو که طی سال 1930 میلادی هم‌زمان با صدور حکم تخریب مسجد با همت فراوان روشنفکران ، شعرا و نویسندگان شهیر ارمنی مانند : یقیشه چارِنتس ، گِقام ساریان و سایرافراد جهت پرهیز از اجرای حکم توصیه ساخت‌و‌ساز « موزه تاریخ ایروان » در محل مسجد را ارائه نمودند که خوشبختانه مقبول واقع شد و به این ترتیب از تخریب و هلاکت مسجد پرهیز به شغل آمد .

به نوشته یکی مورخان معروف ارمنی مسجد جامع کبود ایروان همانند فیروزه­ ای در قلب شهر ایروان می‌درخشد و دلهای مومنین دین دار را به خویش جلب می کند . این مسجد به وسیله حسینعلی خان ایروانی والی ایروان حدود سال 1179 هجری قمری ، بر اساس با سال های 65 - 1764 سازه گردیده و مطرح ترین مسجد شهر محسوب می شد‌ه‌است . مسجد قبا مشهد انگیزه نامگذاری آن را برخی همانندی ساختمان و ظواهر سازه به مسجد کبود تبریز و برخی دیگر کاشی های مینایی آبی آن می‌دانند .

مسجد کبود فقط یادگار معماری باقی‌مانده از قرن هجدهم میلادی ( سده دوازدهم هجری قمری ) کشور‌ایران در ارمنستان است و تیم ای قشنگ و مملو از هنر آن زمانه شمار می رود که در مهم‌ترین خیابان شهر ( ماشتوتس ) قرار گرفته میباشد که همچنان و به گذر زمان بر مداقه و قیمت دنیوی و معنوی آن افزوده میگردد .

شایان بیان میباشد در موزه « ماتناداران » که از مرکز ها اصلی علمی – تحقیقاتی ارمنستان بوده آدرس مسجد قبا مشهد و دربردارنده مخزن کتاب ها دستنویس است ، صفحاتی یک سری راجع به مسجد کبود وجود دارااست که مبین عمر و مداقه آن میباشد . همینطور کتاب ها تاریخی مصور ایروان دربردارنده تصاویر زیادی از مسجد ذکر شده و بقیه مساجد این شهر میباشند که بیان کنده همزیستی مسالمت آمیز ارامنه و مسلمان‌ها و سرازیر بودن پر نمک و نشاط فرهنگی و شرعی بین آنان میباشد . مطابق مدارک مو جود در موزه ها و سندها ملی ارمنستان ، طی قرن ها متمادی در شهر ایروان حدود 7 الی 8 مسجد و تعداد دیگری نیز بناهای اسلامی و مذهبی به وسیله مسلمانها تاسیس گردیده است که اکثر آن ها به جهت حالت ناشی از تغییر تحول و تحولات سیاسی و نظام هــــای حکم کننده آیتم بی توجهی و یا این که تخریب بی نقص قرار گرفته اند .

جرج بورنوتیان مورخ ارمنی , روزگار والی گری حسینعلی خان را فی مابین سالهای 1762 - 1783 بیان نموده است . بر طبق نوشته ولادیمیر اربیتونیان از مورخان روسی ایجاد کرد این مسجد در سال 1760 شروع و در عصر حسینعلی خان میان سالهای 1764 تا 1768 کامل شدن گردیده‌است رزرو مسجد قبا مشهد مسجد کبود درمجاورت میدان مهم بازار ، حمامهای همگانی و کاروانسرای گرجیها قرار داشته و مجموعاَ راس اساسی شهر تلقی میشده میباشد ( کتیبه های مو جود درمسجد جامع نیز این داعیه را پذیرش می نماید ) .

در مسجد سه محراب وجود دارااست که بیان‌کننده حضور رهروان مذهب‌ها گوناگون در شهر و نیایش مسالمت آمیز آن‌ها مطابق دین خویش دارااست . کتیبه های سنگی مسجد از اصفهان اورده شده و به زیبایی بر روی آنها خطاطی گردیده‌است . طرز معماری مسجد صفوی – قاجاری میباشد . در کتاب باغ منظور نوشتن ابوالحسن غفاری کاشانی که به نوعی به وضع و اوضاع دوران کریم و مهربان خان زند پرداخته میباشد ، به نسب قاجاریه اشاراتی داشته می نویسد که‌این طایفه در اوایل دولت صفویه در بوفه و ایروان می زیسته اند . در همین کتاب در مورد اتفاق ها سال 1175 هجری قمری از حسینعلی خان تحت عنوان بیگلر بیگی ( امیر امیران ) شهر ایروان نامبرده گردیده‌است که شماره تلفن مسجد قبا مشهد به عبارتی بانی مسجد جامع میباشد که آنرا با هزینه شش هزارتومان احداث کرده است . عکسها و تصاویر گرد آوری گردیده از موزه تــاریخ شهــر ایروان و اداره بایگانی ارمنستان نماد میدهد که مسجد جامع ایروان تا سال 1330 هجری قمری همچنان فعال بوده و در آن طلاب به آموزش علم ها فقهی و مسلمان ها بـه ایفا کارها مذهبی سرگرم بوده اند . این مسجد در مسافت سالهای 1907 تا 1910 میلادی موازی با 1325 تا 1328 هجری قمری نوسازی گردیده و برخی بخشهای آن تعمیر گردیده‌است لیکن بــا قاضی شدن نظام کمونیستی و راه و روش آیین ستیزانه آن ، مسجد نام برده نیز گزینه بی مهری واقع گردیده و در فیض برخی از بخشهای آن به گذر زمان مجال تخریب شده اند . این ادله در کنار سیاست های تازه دولتهای کمونیستی شوروی راجع‌به اجرای طرح های عمرانی و شهری همانند طرح جامع شهر ایروان و تاسیس خیابان های تازه مخصوصاً در کنار ضلع شمال غربی مسجد ( که در اکنون حـاضــر ورودی اساسی آن مـی باشد ) موجب تخریب بدون نقص قسمتی از مسجد شد‌ه‌است بطوریکه صرفا منش ورودی از دربین رفته و تبدیل به دهلیز تنگ و باریکی شد‌ه‌است . لازم به ذکر میباشد طی سال های 40 - 1921 میلادی و در نقطع ی عطف مبارزات ضد مذهبی حکومت شوروی دیرین ، بخش اعظمی از کلیساها ، مساجد و بناهای مذهبی و تاریخی تخریب شدند و به مکان آن‌ها بناهایی از قبیل تئاتر ، سینما و ... ساخته شد لیکن خوشبختانه مسجد کبود ایروان با پیشبینی ها مقامات هنردوست و دوراندیش از اسیب تخریب های بی راه مصون ماند و آن ها توانستند با تبدیل حجره های همجوار مسجد به موزه آن ها را از تعدی جراحت در تامین نگه دارا‌هستند و به‌این نحو که طی سال 1930 میلادی هم‌زمان با صدور حکم تخریب مسجد با همت فراوان روشنفکران ، شعرا و نویسندگان شهیر ارمنی مانند : یقیشه چارِنتس ، گِقام ساریان و سایرافراد جهت پرهیز از اجرای حکم توصیه ساخت‌و‌ساز « موزه تاریخ ایروان » در محل مسجد را ارائه نمودند که خوشبختانه مقبول واقع شد و به این ترتیب از تخریب و هلاکت مسجد پرهیز به شغل آمد .