روحانی محمّدتقی آملی (۱۳۰۴-۱۳۹۱ق/۱۸۸۷-۱۹۷۱م)، فقید امامی و از فیلسوفان شیعه در قرن ۱۴ خورشیدی. در نجف از محضر استادانی زیرا میرزای نایینی، و آقا ضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی دانش فراگرفت و به طهران رجوع و به استیناف و درس دادن درگیر شد. آملی را دانا، فیلسوف و رویگردان از عالم مسجد قبا مشهد دانستهاند.
لبه بر گستردن منظومه حکیم سبزواری، مصباح الهدی فی تفصیل العروة الوثقی و حیات جاوید از اثر ها اوست.
معاشطومار و تحصیلات
محمد تقی آملی فرزند مُلّامحمد آملی، در ۱۲ ذیالقعده سال ۱۳۰۴ق در طهران به دنیا آمد. علم آموزی را در مکتب خازن الملک طهران شروع کرد. ده ساله بود که بعضی کتابهای اصلی ادبیات عرب زیرا سیوطی و جامی را مجموع را کرد. آنگاه به کامل شدن اندوختههای شرعی و اصولی پرداخت و به علم ها ریاضی و نیز فلسفه و حکمت روی آورد و به سال ۱۳۴۰ش به نجف اشرف عزیمت آدرس مسجد قبا مشهد نمود.
برگشت به طهران
آملی در سال ۱۳۵۳ق از نجف به طهران رجوع و برگشت و به درس دادن و تربیت نفوس پرداخت.[۱] وی در طهران خلال نوشتن و درس دادن، اقامه جماعت در مسجد مجدالدوله[۲] را نیز برعهده گرفت. او فقیهی کناره نشین بود. از پذیرفتن مسئولیت و سر گروهی گریزان بود و تا نقطه پایان معاش نیز از تایپ کردن رساله فتوایی دوری کرد. عده ای از فقهای فاضل از محضرش فایده میبردند و بسیار گرامیاش میداشتند. او در طهران درگذشت[۳] و در مشهد در بقعه امام رضا(ع) (بقعه دانا سبزواری) رزرو مسجد قبا مشهد دفن شد.[۴]
منزلت علمی
مزار محمدتقی آملی در بقعه امام رضا(ع)
بعضا از اندیشوران درباره منزلت دینی و فلسفی محمد تقی آملی، نظر ها کرده و اورا ستودهاند. مرتضی مطهری، آملی را مدرّس منقول و سنجیده در طهران شمرده و افزوده میباشد: مهم ترین تاثیر عقلی وی کناره بر گستردن منظومه حکیم سبزواری و مهمترین تاثیر نقلیاش شرحی میباشد استدلالی بر عروة الوثقی.[۵] علامه شعرانی شاگردان خویش را برای تاسی به او ارجاع میبخشید.[۶] سبحانی میگوید وی عالم، عالمی کلان، متضلّع در فلسفه و رویگردان از عالم و زخارفش شماره تلفن مسجد قبا مشهد بود.[۷]
اساتید
روحانی محمد هادی طالقانی؛ نزد وی دانش معانی و نیز کتاب اللمعة الدمشقیه را یادگرفت.[۸]
سید جلیل طارمی[۹]؛ نزد او درس مطول را فرا گرفت. آملی اورا ایده پرداز معانی ذکر تعریف نموده است.[۱۰]
روحانی عبدالحسین هزار جریبی؛ معلم دروس ریاضی و هیئت بود.[۱۱]
روضه خوان رضا نوری مازندرانی؛ آملی دانش فقه و اصول زیرا کتاب الرسائل و المکاسب روضه خوان انصاری را نزد او خوانده میباشد.[۱۲]
آقاشیخ محمد آملی (۱۲۶۳-۱۳۳۶)؛ آملی قسمتی از دروس سنجیده و منقول را نزد پدرش که خویش از فیلسوفان به شمار میرفت، علم آموزی کرد.
میرزا حسن کرمانشاهی
روحانی عبدالنبی نوری؛ آملی از او اذن اجتهاد گرفت.[۱۳]
در نجف از محضر استادانی تحت دانش فراگرفت:
آقا ضیاء الدین عراقی؛
میرزای نائینی؛
آقا ضیاء عراقی؛
سید ابوالحسن اصفهانی؛
میرزا علی آقا حکم دهنده؛ آملی در خلق و خوی در محضر این مدرس بزرگ حاضر گشت.[۱۴]
محمدطاهر بن بنده اللّه راضی؛[۱۵]
آملی از سید ابوتراب خوانساری و اسدالله زنجانی، اذن داستان اخذ نموده است.[۱۶]
شاگردان
حسن حسنزاده آملی[۱۷]
عبدالله جوادی آملی
سید رضی شیرازی
سید محمود طالقانی
سید حسن روشن بختی مصطفوی
یحیی عابدی
مصطفی مسجد کاملی
محیالدین انواری
مهدی پژوهشگر[۱۸]
میرزا جوادآقا تهرانی[۱۹]
محمدطاهر آل راضی[۲۰]
عبدالجواد فلاطوری
تالیفات
درر الفوائد یا این که غرر الفرائد؛[۲۱]لبه بر منظومه ملا هادی سبزواری[۲۲]
کناره بر الاشارات ابن سینا
کتاب الصّلوة؛ (تقریرات درس میرزای نائینی)در سه جلد.
رسالهای در رضاع؛[۲۳]
ثابت صانع از ماتریالیسم تا ایدهآلیسم؛ که در سال ۱۳۷۱ق (۱۳۳۱ش) منتشر گردیده است.
حیات جاوید؛ در خلق دو جلد. این کتاب تلخیص مباحث اخلاقی آملی میباشد که بوسیله اسماعیل سراجیان تهیه شدهاست.[۲۴]
خداشناسی؛
مصباح الهدی فی گستردن العروة الوثقی؛ که در دوازده جلد منتشر شدهاست.
تعلیقه بر المکاسب؛
رسالة فی قاعدة لا ضرروزیان؛[۲۵]
منتهی الوصول إلی غوامض کفایة الاصول؛ از دروس سید ابوالحسن اصفهانی.
المکاسب و البیع؛ مطبوع سال ۱۳۷۳ق از دروس میرزای نائینی.[۲۶]در حکم کناره بر مکاسب روحانی انصاری میباشد.[۲۷]
قاعدة التجاوز؛[۲۸]
رسالة فی الرهن؛
رسالة فی الوصیة؛
رسالة فی أصالة الصحة فی الید؛[۲۹]
روحانی محمّدتقی آملی (۱۳۰۴-۱۳۹۱ق/۱۸۸۷-۱۹۷۱م)، فقید امامی و از فیلسوفان شیعه در قرن ۱۴ خورشیدی. در نجف از محضر استادانی زیرا میرزای نایینی، و آقا ضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی دانش فراگرفت و به طهران رجوع و به استیناف و درس دادن درگیر شد. آملی را دانا، فیلسوف و رویگردان از عالم مسجد قبا مشهد دانستهاند.
لبه بر گستردن منظومه حکیم سبزواری، مصباح الهدی فی تفصیل العروة الوثقی و حیات جاوید از اثر ها اوست.
معاشطومار و تحصیلات
محمد تقی آملی فرزند مُلّامحمد آملی، در ۱۲ ذیالقعده سال ۱۳۰۴ق در طهران به دنیا آمد. علم آموزی را در مکتب خازن الملک طهران شروع کرد. ده ساله بود که بعضی کتابهای اصلی ادبیات عرب زیرا سیوطی و جامی را مجموع را کرد. آنگاه به کامل شدن اندوختههای شرعی و اصولی پرداخت و به علم ها ریاضی و نیز فلسفه و حکمت روی آورد و به سال ۱۳۴۰ش به نجف اشرف عزیمت آدرس مسجد قبا مشهد نمود.
برگشت به طهران
آملی در سال ۱۳۵۳ق از نجف به طهران رجوع و برگشت و به درس دادن و تربیت نفوس پرداخت.[۱] وی در طهران خلال نوشتن و درس دادن، اقامه جماعت در مسجد مجدالدوله[۲] را نیز برعهده گرفت. او فقیهی کناره نشین بود. از پذیرفتن مسئولیت و سر گروهی گریزان بود و تا نقطه پایان معاش نیز از تایپ کردن رساله فتوایی دوری کرد. عده ای از فقهای فاضل از محضرش فایده میبردند و بسیار گرامیاش میداشتند. او در طهران درگذشت[۳] و در مشهد در بقعه امام رضا(ع) (بقعه دانا سبزواری) رزرو مسجد قبا مشهد دفن شد.[۴]
منزلت علمی
مزار محمدتقی آملی در بقعه امام رضا(ع)
بعضا از اندیشوران درباره منزلت دینی و فلسفی محمد تقی آملی، نظر ها کرده و اورا ستودهاند. مرتضی مطهری، آملی را مدرّس منقول و سنجیده در طهران شمرده و افزوده میباشد: مهم ترین تاثیر عقلی وی کناره بر گستردن منظومه حکیم سبزواری و مهمترین تاثیر نقلیاش شرحی میباشد استدلالی بر عروة الوثقی.[۵] علامه شعرانی شاگردان خویش را برای تاسی به او ارجاع میبخشید.[۶] سبحانی میگوید وی عالم، عالمی کلان، متضلّع در فلسفه و رویگردان از عالم و زخارفش شماره تلفن مسجد قبا مشهد بود.[۷]
اساتید
روحانی محمد هادی طالقانی؛ نزد وی دانش معانی و نیز کتاب اللمعة الدمشقیه را یادگرفت.[۸]
سید جلیل طارمی[۹]؛ نزد او درس مطول را فرا گرفت. آملی اورا ایده پرداز معانی ذکر تعریف نموده است.[۱۰]
روحانی عبدالحسین هزار جریبی؛ معلم دروس ریاضی و هیئت بود.[۱۱]
روضه خوان رضا نوری مازندرانی؛ آملی دانش فقه و اصول زیرا کتاب الرسائل و المکاسب روضه خوان انصاری را نزد او خوانده میباشد.[۱۲]
آقاشیخ محمد آملی (۱۲۶۳-۱۳۳۶)؛ آملی قسمتی از دروس سنجیده و منقول را نزد پدرش که خویش از فیلسوفان به شمار میرفت، علم آموزی کرد.
میرزا حسن کرمانشاهی
روحانی عبدالنبی نوری؛ آملی از او اذن اجتهاد گرفت.[۱۳]
در نجف از محضر استادانی تحت دانش فراگرفت:
آقا ضیاء الدین عراقی؛
میرزای نائینی؛
آقا ضیاء عراقی؛
سید ابوالحسن اصفهانی؛
میرزا علی آقا حکم دهنده؛ آملی در خلق و خوی در محضر این مدرس بزرگ حاضر گشت.[۱۴]
محمدطاهر بن بنده اللّه راضی؛[۱۵]
آملی از سید ابوتراب خوانساری و اسدالله زنجانی، اذن داستان اخذ نموده است.[۱۶]
شاگردان
حسن حسنزاده آملی[۱۷]
عبدالله جوادی آملی
سید رضی شیرازی
سید محمود طالقانی
سید حسن روشن بختی مصطفوی
یحیی عابدی
مصطفی مسجد کاملی
محیالدین انواری
مهدی پژوهشگر[۱۸]
میرزا جوادآقا تهرانی[۱۹]
محمدطاهر آل راضی[۲۰]
عبدالجواد فلاطوری
تالیفات
درر الفوائد یا این که غرر الفرائد؛[۲۱]لبه بر منظومه ملا هادی سبزواری[۲۲]
کناره بر الاشارات ابن سینا
کتاب الصّلوة؛ (تقریرات درس میرزای نائینی)در سه جلد.
رسالهای در رضاع؛[۲۳]
ثابت صانع از ماتریالیسم تا ایدهآلیسم؛ که در سال ۱۳۷۱ق (۱۳۳۱ش) منتشر گردیده است.
حیات جاوید؛ در خلق دو جلد. این کتاب تلخیص مباحث اخلاقی آملی میباشد که بوسیله اسماعیل سراجیان تهیه شدهاست.[۲۴]
خداشناسی؛
مصباح الهدی فی گستردن العروة الوثقی؛ که در دوازده جلد منتشر شدهاست.
تعلیقه بر المکاسب؛
رسالة فی قاعدة لا ضرروزیان؛[۲۵]
منتهی الوصول إلی غوامض کفایة الاصول؛ از دروس سید ابوالحسن اصفهانی.
المکاسب و البیع؛ مطبوع سال ۱۳۷۳ق از دروس میرزای نائینی.[۲۶]در حکم کناره بر مکاسب روحانی انصاری میباشد.[۲۷]
قاعدة التجاوز؛[۲۸]
رسالة فی الرهن؛
رسالة فی الوصیة؛
رسالة فی أصالة الصحة فی الید؛[۲۹]
مسجد قبا مشهد چه ویژگیهایی دارد؟